- Rất nhiều khán giả thắc mắc về tình cảm thực sự của San dành cho Quân. Vậy với tư cách là đạo diễn, anh cho rằng San có yêu Quân không?
Khi xây dựng kịch bản, tôi đã rất cố gắng tạo ra hai nhân vật hợp nhau về mọi mặt, chỉ trừ tình cảm. Một người đàn ông có tiền, gia đình có điều kiện, muốn làm ăn đàng hoàng và sẵn sàng đầu tư mọi thứ cho một cô gái rất có tiềm năng. Ngay cả bố của San cũng nói nông trường sẽ tiến xa nếu hai người này đến với nhau. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ San không thích sự bạo lực.
Về cái kết, tôi có thể xác nhận rằng các nhân vật trong phim đều có một cái kết không quá trọn vẹn. Không ai có được hạnh phúc tuyệt đối, nhưng cũng không bị lấy đi tất cả. Kể cả người hy sinh tính mạng như Văn, anh ấy ra đi nhưng cuộc cách mạng vẫn diễn ra, lý tưởng của Văn vẫn sẽ tồn tại. Gia đình của Trâu - các anh em đều vui vẻ, hạnh phúc, chỉ có Trâu là không có được tình yêu thôi. Còn với trường hợp của San và Quân, Quân là người duy nhất có được thứ mà anh ta. Trong suốt bộ phim, Quân cũng chỉ muốn một thứ thôi. Nếu tinh ý, khán giả sẽ thấy đến cuối phim San vẫn đeo chiếc nhẫn cưới đó.
- Việc San vẫn đeo nhẫn khiến nhiều người tin vào một kết thúc có hậu rằng cô ấy sẽ chờ Quân. Tuy nhiên, lại có luồng ý kiến cho rằng việc vào tù thăm Quân chỉ là lời tiễn biệt. Anh có thể xác nhận cái kết thực sự là như thế nào không?
Thực ra ban đầu, kịch bản dự kiến người đến thăm Quân trong tù là San chứ không phải ông Long. Nhưng ở vị thế của San lúc đó rất khó xử. Mọi thứ diễn ra quá điên rồ, thậm chí có cả người chết vì những việc liên quan đến họ. Do đó, tôi quyết định không để cảnh kết thực sự là San đến thăm Quân.
Tuy nhiên, nếu xem dưới góc độ của một khán giả, phân cảnh after credit đó với tôi là một cái kết có hậu cho Quân và San. Mặc dù trước đó ông Long có nhiều toan tính vụ lợi, nhưng hành động ông ấy xé bức thư thể hiện sự trân trọng của một người cha đối với tình cảm chân thành của Quân, dù cậu ấy đang ở tù. Ông ấy cũng muốn con gái mình có thể giữ lại tình cảm đó.
- Có luồng ý kiến cho rằng phim đang vô tình "cổ xúy, lãng mạn hóa sự phản bội", khiến khán giả đứng về phía nam phụ Quân và ghét nam chính Trâu. Anh nghĩ sao về điều này?
Đầu tiên, bộ phim không cổ xúy cho điều gì cả. Mọi thứ diễn ra trong phim khá tự nhiên. Cá nhân tôi yêu thương tất cả các nhân vật như nhau, tìm thấy ở họ cả những điểm đáng ghét lẫn đáng thương. Khi xây dựng nhân vật, nhiều người góp ý nên tạo ra người xấu hẳn, người tốt hẳn để khán giả có điểm neo cảm xúc – biết mình phải ghét ai, yêu ai. Nhưng tôi không thích điều đó. Cuộc đời này không có ai hoàn hảo hay xấu xa hoàn toàn. Tôi muốn giữ lại cảm giác trần trụi: họ đều rất "con người", có những nhu cầu và có cả những lỗi lầm rất con người.
Về việc khán giả thích nam phụ và ghét nam chính, tôi thấy ngoài đời cũng vậy thôi. Vai Trâu không được xây dựng với những yếu tố hào nhoáng hay quá "ngầu" để người ta phải trầm trồ. Anh ấy đúng nghĩa là một người công nhân bình thường, yêu San một cách kín kẽ, âm thầm sửa những món đồ cho cô. Tôi muốn hai người đàn ông mang đến cho San những giá trị khác nhau: Trâu là sự giản dị, bình thường, còn Quân là sự hào nhoáng, tiền bạc, quyền lực. Những thứ ở Quân dễ thu hút sự yêu thích của khán giả hơn. Nhưng về mặt con người, nếu xét ngoài đời thật, tôi dành sự tôn trọng như nhau cho cả hai nhân vật đó.
- Theo anh, Quân là nhân vật đáng trách hay đáng thương? Việc hào quang của nam chính bị nam phụ lấn át mạnh mẽ như vậy có nằm ngoài dự tính của anh?
Trước mắt, tôi thấy Quân là người đáng thương. Dù nhân vật này cũng có những mặt đáng sợ, nhưng suy cho cùng vẫn rất tội nghiệp. Việc khán giả thích Quân hơn Trâu thực sự vượt xa những gì tôi tưởng tượng. Tôi có dự đoán Quân sẽ được yêu thích, nhưng không nghĩ lại nhiều đến thế.
Dù vậy, tôi đón nhận điều này một cách bình thường. Có rất nhiều bộ phim, ví dụ như những phim Brad Pitt đóng phụ, nam chính chưa chắc đã được yêu thích như nam phụ. Thế giới điện ảnh rất đa dạng, đâu nhất thiết lúc nào khán giả cũng phải tôn sùng nhân vật chính.
Một trong những tình huống đẩy cao trào phim nhất là cảnh đám cưới - đúng lúc Quân phát hiện ra hung thủ thực sự. Ý đồ đằng sau phân cảnh này là gì?
Nói về ý đồ kịch bản, cảnh đám cưới trước hết là một cái giá phải trả cho chuyện tình của cả hai - một cuộc hôn nhân gượng ép mà cả Quân và San đều không hề mong muốn. Hơn thế nữa, sự kiện này được sắp đặt như một bước đệm để dẫn đến cái kết thực sự giữa Quân và San - khoảnh khắc hai người nhìn nhau giữa cuộc hỗn chiến. Bởi sau đó cả hai không còn phân cảnh chung nào nữa.
Tôi rất thích tính biểu tượng ở đoạn này. Dù họ đang khoác trên mình bộ lễ phục cô dâu chú rể, nhưng xung quanh lại là một khung cảnh hỗn loạn, bạo lực. Sự tương phản đó mang đến một cảm giác rất trần trụi, bởi đó là khoảnh khắc San bị buộc phải nhìn thẳng vào con người thật của Quân. Ánh mắt cô khi ấy ánh lên sự thất vọng và cả nỗi buồn nữa. Với tôi, cảnh đám cưới được sinh ra chính là để mở đường cho khoảnh khắc ấy.
- Trong phim, San được xây dựng là một cô gái thông minh, từng đi du học Cuba và tự nghiên cứu thành công công thức sữa. Thế nhưng ở cuối phim, cô ấy lại chấp nhận thỏa hiệp với cuộc hôn nhân gượng ép và bị cuốn vào vòng xoáy lợi ích của nông trường. Việc đánh mất quyền tự quyết như vậy liệu có làm mất đi bản chất của nhân vật này không?
Nhân vật San được tôi xây dựng dựa trên những quan sát về những người mẹ, người cô xung quanh tôi. Những người phụ nữ ấy đều rất tự chủ, độc lập và có quyền tự quyết trong công việc cũng như những vấn đề lớn lao. Tuy nhiên, khi đối diện với chuyện gia đình, họ lại sẵn sàng hy sinh những hạnh phúc riêng tư của mình. Họ sẵn sàng kết hôn với người mình không yêu chỉ để bố mẹ vui lòng, gia đình êm ấm. Tình thế của San trong phim cũng tương tự. Tôi dành sự tôn trọng rất lớn cho những người phụ nữ ở thế hệ đó, nên tôi muốn giữ đúng tinh thần này cho nhân vật.
- Rất nhiều khán giả cho rằng Trâu chưa phải trả giá thích đáng cho những sai lầm của mình. Sự nghiệp của anh ta vẫn ổn, vẫn được mọi người vui vẻ tha thứ, và thậm chí San còn để lại chiếc đồng hồ có dòng chữ "Em chờ anh". Phải chăng anh đang quá ưu ái nam chính?
Về chi tiết dòng chữ "Em chờ anh" trên chiếc đồng hồ, khi lên phim nó đã được thể hiện hơi khác so với hình dung ban đầu của tôi trong kịch bản. Trên phim, San nói câu đó với Trâu ở đoạn kết. Nhưng thực ra, ý đồ ban đầu của tôi là San đã để lại dòng chữ đó từ lúc hai người ngồi trong bếp – khi Đức hỏi "viết cái gì đây" và Trâu đáp "anh không biết".
Chi tiết này cũng như chiếc đồng hồ vốn dĩ được sinh ra để vớt vát lại chút hy vọng cho Trâu, nhưng đồng thời cũng là sự trừng phạt mang tính tiếc nuối: Nếu Trâu nghe lời San, chấp nhận đi du học Cuba và gác lại chuyện gia đình, cậu ấy sẽ học tiếng Cuba và hiểu được dòng chữ "Em chờ anh" đó. Cậu ấy sẽ biết có một tình yêu rất đẹp đang ở nhà đợi mình, để khi trở về hai người có thể đến với nhau. Nhưng cuối cùng mọi chuyện đã không đi theo hướng đó, Trâu đã vĩnh viễn bỏ lỡ cơ hội của đời mình.
- Vậy cảnh after-credit là ý đồ có sẵn từ đầu hay sau này anh mới quyết định thêm vào?
Cảnh đó được tôi thêm vào sau. Ban đầu kịch bản không hề có phân đoạn này. Nhưng hôm đó, sau khi quay xong cảnh ông Long đến thăm Quân, tôi bỗng trào lên một cảm giác rất khao khát được nhìn thấy San đến nhà tù thăm cậu ấy. Thế là tôi gọi ngay Ngọc Xuân (vai San) lên set để quay. Việc dùng cảnh đó làm after-credit vô tình lại tạo ra một ý nghĩa rất trọn vẹn và hay cho cặp đôi này.
- Bò Sữa Bay mang trong mình quá nhiều yếu tố: hành động, hài hước, lãng mạn và cả kỳ ảo. Có ý kiến nhận xét đạo diễn bộ phim này "tham" quá, anh nghĩ sao?
Tôi không rõ như thế nào là tham. Nhưng mong muốn lớn nhất của tôi là tạo ra một bộ phim hội tụ tất cả những gì tôi yêu thích nhất từ trước đến nay trong quá trình quan sát và làm điện ảnh. Tôi muốn khán giả được cùng trải nghiệm điều đó. Khán giả có thể không cần xem hết 100 bộ phim mà tôi từng xem, nhưng họ có thể trải qua 100 điểm sáng (highlight) của những tác phẩm đó chỉ trong bộ phim này. Đó là mong muốn của tôi.
- Đây là phim điện ảnh chính thức đầu tay của anh. Tại sao anh lại mạo hiểm chọn một đề tài kén khán giả như vậy, thay vì đi theo một công thức an toàn, dễ bán vé hơn để làm bệ phóng?
Thứ nhất, vì tôi còn trẻ. Tuổi trẻ cho phép tôi sẵn sàng thử nghiệm, khám phá và làm những điều chưa từng được làm. Thứ hai, đề tài nông trường bò sữa rất gần gũi và đại diện cho chính con người tôi.
Là tác phẩm điện ảnh đầu tay, tôi muốn làm một bộ phim chân thật nhất với bản thân và với thứ điện ảnh mà mình theo đuổi. Tôi muốn đo lường xem khán giả phản ứng đến mức nào với chất riêng của mình, từ đó mới căn chỉnh cho những phim sau. Nếu ngay từ đầu tôi đã chạy theo công thức bán vé, tôi sẽ không bao giờ biết được thứ điện ảnh mình thực sự yêu, người khác có yêu nó hay không.
- Phim giành được khá nhiều giải thưởng quốc tế trước khi ra rạp trong nước. Anh có sợ "mác" phim nghệ thuật, phim đoạt giải sẽ khiến một bộ phận khán giả e ngại và bỏ qua tác phẩm vì nghĩ nó khó xem?
Tôi không hề thấy áp lực, cũng không muốn giấu giếm điều đó. Dù là phim thương mại hay bất kỳ thể loại nào, bản chất nó vẫn là một tác phẩm nghệ thuật. Nếu thấy phim phù hợp với tiêu chí của các Liên hoan phim thì tôi gửi đi tranh giải. Tâm thế của tôi vẫn là làm phim phục vụ khán giả. Việc phim vô tình đoạt giải là một niềm vui, chứ không phải là gánh nặng.
- Trong quá trình tìm hiểu về bối cảnh nông trường Mộc Châu năm 90 để xây dựng kịch bản, có câu chuyện thật nào khiến anh xúc động và quyết định đưa lên màn ảnh không?
Có rất nhiều câu chuyện xúc động, điển hình là hình ảnh về khu phát thịt. Thời điểm đó, người dân không bán được sữa, không đủ tiền chăn nuôi, họ buộc phải mổ thịt chính những con bò sữa để phát cho công nhân ăn qua ngày. Điều đó khiến tôi thấy chạnh lòng. Ngoài ra, trong quá trình đi thực tế, tôi cũng gặp nhiều cô chú ngoài đời có nét tính cách rất giống Trâu, hay những người con gái đi du học về mang hình bóng của San. Mọi thứ đều rất chân thực.
- Được biết đạo diễn Thành Đạt chính là người đầu tiên phát hiện ra tài năng diễn xuất của Nguyễn Hùng. Cơ duyên nào khiến anh tin tưởng và giao vai diễn nặng ký này cho cậu ấy?
Tôi quen Hùng từ vài năm trước và từng mời cậu ấy casting cho phim ngắn đầu tiên của mình. Ấn tượng ban đầu của tôi là cậu này rất... khó kiểm soát. Hùng luôn chuyển động, luôn thay đổi và không bao giờ làm đúng 100% những gì đạo diễn yêu cầu. Nhưng dần dần, tôi lại cực kỳ thích sự phá cách đó.
Đến dự án điện ảnh lần này, tôi và Hùng có sự kết nối rất tốt. Khi ra set quay, tôi gần như không cần phải nói nhiều, cậu ấy tự biết mình phải làm gì cho vai diễn. Hùng mang đến một lối diễn như không diễn, cực kỳ tự nhiên. Chỉ cần thả cậu ấy vào tình huống, Hùng sẽ phản ứng lại chân thực đến mức khán giả hoàn toàn có thể tin đó thực sự là một người công nhân nông trường thực thụ.
