Vitamin, khoáng chất và các sản phẩm bổ sung có nguồn gốc thực vật thường được sử dụng với mong muốn cải thiện sức khỏe, tăng cường thể lực hoặc hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, việc kết hợp nhiều sản phẩm không có nghĩa là cơ thể sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn.
Gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng, trong đó có chuyển hóa thuốc và các chất được hấp thu từ đường tiêu hóa. Một số thành phần trong thực phẩm bổ sung có thể gây tổn thương tế bào gan hoặc làm gián đoạn hoạt động bình thường của cơ quan này. Nguy cơ phụ thuộc vào thành phần, liều lượng, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng người.
Gan có thể bị ảnh hưởng như thế nào?
Dư thừa vitamin và khoáng chất
Không phải loại vitamin nào cũng được cơ thể xử lý theo cùng một cách. Vitamin A, D, E và K tan trong chất béo, có thể được dự trữ trong cơ thể. Nếu sử dụng liều cao kéo dài, một số vitamin có thể tích lũy đến mức gây độc.
Trong đó, vitamin A là một trong những dưỡng chất có thể gây tổn thương gan khi được bổ sung quá mức. Niacin (vitamin B3), đặc biệt ở liều cao trong một số chế phẩm, cũng có thể gây tăng men gan hoặc tổn thương gan.
Nguy cơ dư thừa còn xuất hiện khi một người sử dụng nhiều sản phẩm có thành phần trùng lặp, chẳng hạn viên vitamin tổng hợp kết hợp với viên bổ sung riêng lẻ. Tổng liều dùng khi đó có thể vượt mức cần thiết dù người dùng không nhận ra.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi loại vitamin đều gây hại cho gan. Sử dụng đúng liều, phù hợp với nhu cầu thường không gây ra vấn đề tương tự ở người khỏe mạnh.
Tổn thương gan do sản phẩm thảo dược hoặc hỗ trợ thể hình
Các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên thường được quảng bá là lành tính, nhưng nguồn gốc thực vật không bảo đảm an toàn tuyệt đối. Một số chiết xuất thảo dược cô đặc có thể gây tổn thương gan ở những người nhạy cảm hoặc khi được sử dụng không phù hợp.
Đáng lưu ý là các sản phẩm giảm cân, tăng cơ và hỗ trợ thể hình chứa nhiều thành phần. Một số chế phẩm có thể gây tổn thương gan do chính thành phần được công bố, trong khi sản phẩm không rõ nguồn gốc còn tiềm ẩn nguy cơ chứa chất không được ghi trên nhãn hoặc có hàm lượng khác với công bố.
Tổn thương gan do thực phẩm bổ sung có thể biểu hiện từ tăng men gan không có triệu chứng đến viêm gan do thuốc và, trong trường hợp nghiêm trọng, suy gan cấp. Dù không phải ai sử dụng các sản phẩm này cũng gặp biến chứng, nguy cơ cần được cân nhắc trước khi dùng.
Kết hợp thực phẩm bổ sung với thuốc có thể gây tương tác
Ngoài nguy cơ gây độc trực tiếp, một số thành phần trong thực phẩm bổ sung có thể làm thay đổi hoạt động của các enzyme và chất vận chuyển tham gia vào quá trình chuyển hóa thuốc.
Hệ quả là nồng độ thuốc trong cơ thể có thể tăng hoặc giảm, khiến hiệu quả điều trị thay đổi hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Một số sản phẩm còn có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu hoặc tương tác với những thuốc đang được sử dụng để kiểm soát bệnh mạn tính.
Người đang dùng nhiều thuốc theo đơn, mắc bệnh gan hoặc có bệnh nền cần đặc biệt thận trọng. Khi trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ, cần cung cấp đầy đủ thông tin về thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, khoáng chất và các sản phẩm thảo dược đang sử dụng.
Những dấu hiệu cảnh báo gan đang gặp vấn đề
Tổn thương gan liên quan đến thực phẩm bổ sung không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ngay từ đầu. Một số trường hợp chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm máu, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện các biểu hiện bất thường.
Các dấu hiệu cần chú ý gồm:
- Mệt mỏi bất thường, chán ăn hoặc buồn nôn kéo dài.
- Đau hoặc khó chịu ở vùng bụng trên bên phải.
- Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu.
- Ngứa da không rõ nguyên nhân.
- Vàng da hoặc vàng mắt.
Những triệu chứng này không đặc hiệu cho bệnh gan và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác. Tuy nhiên, nếu xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một sản phẩm mới, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm.
Đặc biệt, vàng da, vàng mắt hoặc nước tiểu sẫm màu kèm tình trạng sức khỏe suy giảm cần được khám khẩn trương. Nếu xuất hiện lú lẫn, ngủ gà bất thường hoặc chảy máu bất thường, cần đến cơ sở cấp cứu.
Làm thế nào để sử dụng thực phẩm bổ sung an toàn?
Trước khi bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc thảo dược, người dùng nên xác định rõ nhu cầu thay vì sử dụng theo quảng cáo hoặc lời truyền miệng. Một chế độ ăn đa dạng, cân đối vẫn là nền tảng cung cấp dưỡng chất cho cơ thể; thực phẩm bổ sung chỉ nên được sử dụng khi phù hợp với nhu cầu cụ thể.
Để hạn chế rủi ro, cần lưu ý:
- Kiểm tra thành phần: Đối chiếu các sản phẩm đang dùng để phát hiện những dưỡng chất bị trùng lặp.
- Tuân thủ liều lượng: Không tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng với suy nghĩ rằng dùng nhiều sẽ có tác dụng tốt hơn.
- Thận trọng với sản phẩm đa thành phần: Đặc biệt là các chế phẩm giảm cân, tăng cơ, giải độc hoặc hỗ trợ chức năng gan được quảng cáo với công dụng vượt trội.
- Trao đổi với chuyên gia y tế: Người đang dùng thuốc, mắc bệnh gan hoặc có bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi bắt đầu sử dụng sản phẩm mới.
- Không tự ý dùng thêm sản phẩm để giải độc: Khi nghi ngờ tổn thương gan, cần xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp thay vì sử dụng thêm các sản phẩm được quảng cáo là thanh lọc cơ thể.
Nếu nghi ngờ thực phẩm bổ sung gây tổn thương gan, người dùng cần được đánh giá y tế sớm và mang theo bao bì hoặc thông tin thành phần của sản phẩm. Việc có cần ngừng sản phẩm hay điều chỉnh các thuốc đang dùng nên được hướng dẫn bởi nhân viên y tế; không tự ý ngừng thuốc kê đơn thiết yếu.
Thực phẩm bổ sung có thể hữu ích khi được sử dụng đúng chỉ định và liều lượng. Tuy nhiên, việc dùng đồng thời nhiều sản phẩm không rõ nhu cầu có thể làm tăng nguy cơ tương tác và gây áp lực cho sức khỏe. Lựa chọn có căn cứ, kiểm tra thành phần và theo dõi các dấu hiệu bất thường là những bước quan trọng để bảo vệ gan.
