Nhiều người vẫn tin rằng chỉ cần giảm lượng muối trong bữa ăn là có thể kiểm soát tốt huyết áp và bảo vệ hệ tim mạch. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo, trong gian bếp hằng ngày còn tồn tại không ít loại gia vị tưởng chừng vô hại nhưng lại gây tổn thương mạch máu không kém, thậm chí còn nguy hiểm hơn nếu sử dụng lâu dài.
Một khảo sát dinh dưỡng trên 3.000 người trung niên và cao tuổi cho thấy, nhóm thường xuyên sử dụng nước tương, mì chính và dầu ớt có nguy cơ rối loạn huyết áp và suy giảm chức năng nội mô mạch máu cao hơn từ 15–20% so với nhóm chỉ tiêu thụ nhiều muối. Điều này cho thấy việc kiểm soát muối thôi là chưa đủ, mà cần chú ý đến tổng thể các loại gia vị trong chế độ ăn.
Nước tương: “Ngọt miệng” nhưng giàu natri
Là gia vị phổ biến trong nhiều món ăn, nước tương được ưa chuộng nhờ màu sắc đẹp và hương vị đậm đà. Tuy nhiên, đằng sau đó là lượng natri khá cao – trung bình khoảng 5.000 mg/100 ml, tương đương gần 1/3 lượng muối.
Việc sử dụng nước tương thay muối trong nấu ăn có thể khiến nhiều người chủ quan, vô tình làm tăng lượng natri nạp vào cơ thể. Hệ quả là huyết áp tăng, cơ thể giữ nước và làm tăng gánh nặng cho tim mạch.
Không chỉ vậy, một số sản phẩm phụ từ quá trình lên men trong nước tương, nếu tiêu thụ kéo dài, có thể gây tổn thương lớp nội mô mạch máu – yếu tố quan trọng dẫn đến xơ vữa động mạch. Đặc biệt, khi kết hợp với đường trong chế biến món ăn, tác động tiêu cực đến mạch máu càng gia tăng.
Theo một nghiên cứu theo dõi, những người sử dụng nước tương giàu natri liên tục trong 6 tháng có mức suy giảm độ đàn hồi mạch máu cao hơn 12% so với bình thường.
Mì chính: Gia vị “tăng vị” nhưng không vô hại
Mì chính (bột ngọt) từ lâu được xem là “trợ thủ” giúp món ăn thêm đậm đà. Tuy nhiên, dưới góc độ sức khỏe, việc lạm dụng loại gia vị này có thể kéo theo nhiều hệ lụy.
Trước hết, mì chính chứa natri glutamate – một hợp chất có thể kích thích phản ứng thần kinh và mạch máu, gây tăng huyết áp tạm thời ở một số người. Về lâu dài, việc tiêu thụ nhiều mì chính có thể làm tăng stress oxy hóa, gây tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình xơ cứng động mạch.
Ngoài ra, dù không phải là muối, nhưng mì chính vẫn góp phần làm tăng tổng lượng natri đưa vào cơ thể mỗi ngày. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ lượng lớn mì chính với tình trạng rối loạn mỡ máu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Đáng chú ý, ở những người nhạy cảm, mì chính còn có thể gây chóng mặt, hồi hộp – dấu hiệu cho thấy hệ tim mạch đang bị kích thích.
Dầu ớt: Càng cay càng tiềm ẩn rủi ro
Dầu ớt là gia vị quen thuộc trong nhiều món ăn, đặc biệt là các món xào và trộn. Tuy nhiên, ít ai biết rằng loại gia vị này có thể gây áp lực lớn lên mạch máu nếu sử dụng thường xuyên.
Quá trình đun nóng dầu để làm dầu ớt có thể sinh ra các chất oxy hóa và gốc tự do – những tác nhân trực tiếp gây tổn thương nội mô mạch máu. Bên cạnh đó, capsaicin trong ớt có thể khiến huyết áp tăng tạm thời, nếu sử dụng nhiều sẽ khiến mạch máu luôn trong trạng thái co nhẹ kéo dài.
Không dừng lại ở đó, dầu ớt thường được dùng kèm với các món ăn nhiều muối hoặc đường, tạo ra “tổ hợp” bất lợi cho chuyển hóa, dễ dẫn đến rối loạn lipid máu và xơ cứng động mạch.
Một khảo sát cho thấy, những người tiêu thụ trên 10 ml dầu ớt mỗi ngày có chỉ số đàn hồi mạch máu giảm trung bình khoảng 8%.
Điều chỉnh thế nào để bảo vệ mạch máu?
Các chuyên gia khuyến cáo, để hạn chế tác động của những loại gia vị kể trên, người dân nên điều chỉnh thói quen nêm nếm theo hướng khoa học hơn.
Ưu tiên sử dụng nước tương ít natri, đồng thời kết hợp các gia vị tự nhiên như tỏi, gừng, giấm để tạo hương vị.
Giảm dần lượng mì chính trong chế biến, thay thế bằng các nguyên liệu tạo vị ngọt tự nhiên như nấm, rong biển, hải sản khô.
Hạn chế sử dụng dầu ớt trong nấu nướng ở nhiệt độ cao, có thể thay bằng ớt tươi hoặc ớt bột với lượng vừa phải.
Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh như tập thể dục thường xuyên, kiểm tra huyết áp và mỡ máu định kỳ, tránh thức khuya và hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ tim mạch.
Không chỉ là chuyện “ăn nhạt”
Thực tế cho thấy, bảo vệ mạch máu không chỉ dừng lại ở việc giảm muối. Những loại gia vị quen thuộc như nước tương, mì chính hay dầu ớt nếu sử dụng không kiểm soát cũng có thể trở thành “thủ phạm” âm thầm gây hại.
Việc điều chỉnh thói quen ăn uống, bắt đầu từ những chi tiết nhỏ trong căn bếp, chính là chìa khóa giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch về lâu dài.
