Không chỉ là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa cơm của người Việt, tía tô còn có thể trồng trong chậu để làm cảnh, vừa tạo không gian xanh vừa cung cấp lá tươi cho gia đình. Cây dễ trồng, nhanh phát triển, có thể thu hoạch nhiều lứa trong năm và được sử dụng trong y học cổ truyền.
Đặc điểm của cây tía tô
Tía tô là cây thân thảo thuộc họ Hoa môi, có tên khoa học là Perilla frutescens. Cây được trồng phổ biến ở nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam, chủ yếu để lấy lá làm rau gia vị và dược liệu.
Điểm nổi bật của tía tô nằm ở những chiếc lá có hình trứng, mép khía răng cưa, bề mặt thường có gân nổi rõ và tỏa mùi thơm đặc trưng khi vò nhẹ. Tùy giống, lá có thể mang màu xanh, tím hoặc kết hợp cả hai màu; bề mặt lá cũng có loại tương đối phẳng, có loại nhăn.
Tía tô có tốc độ sinh trưởng khá nhanh, thích hợp trồng trong vườn hoặc chậu đặt ở ban công, sân thượng. Cây không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc quá phức tạp, chỉ cần được cung cấp đủ ánh sáng, nước và dinh dưỡng là có thể phát triển tốt, liên tục ra lá mới.
Nhờ màu lá bắt mắt cùng tán cây xanh tốt, tía tô còn được nhiều gia đình lựa chọn để trồng làm cảnh. Với những không gian nhỏ, chỉ cần một vài chậu cây là đã có thể tạo thêm mảng xanh, đồng thời thuận tiện thu hái rau gia vị khi cần.
Lợi ích của cây tía tô
Giá trị nổi bật nhất của tía tô nằm ở phần lá, vừa được sử dụng trong ẩm thực vừa là nguyên liệu quen thuộc trong y học cổ truyền.
Lá tía tô có mùi thơm riêng, thường được ăn sống, dùng kèm bún, cháo, các món cuốn hoặc thái nhỏ cho vào nhiều món ăn. Loại rau này cũng có thể kết hợp với thịt, cá và các loại rau thơm khác để tăng hương vị, giúp món ăn thêm hấp dẫn.
Giá lá tía tô hiện dao động từ 1.000 - 5.000 đồng/mớ tại chợ truyền thống, khoảng 45.600 - 75.000 đồng/kg đối với một số sản phẩm bán tại siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch, tùy nơi bán và quy cách đóng gói.
Với những gia đình thường xuyên sử dụng rau gia vị, trồng một chậu tía tô gần bếp hoặc ngoài ban công khá tiện lợi. Mỗi khi nấu ăn, bạn chỉ cần hái lượng lá vừa đủ, không phải mua cả bó rồi bảo quản trong tủ lạnh, hạn chế tình trạng rau bị héo và lãng phí.
Bên cạnh giá trị ẩm thực, tía tô còn chứa một số vitamin, khoáng chất và hợp chất thực vật. Trong y học cổ truyền, lá tía tô có vị cay, tính ôn, thường được dùng với mục đích tán hàn, giải biểu, hành khí và hỗ trợ giải độc thức ăn từ cua cá. Hạt tía tô còn gọi là tô tử, và cành tía tô gọi là tô ngạnh, cũng được sử dụng trong một số bài thuốc truyền thống.
Không chỉ có giá trị làm cảnh và sử dụng trong đời sống, tía tô còn được cho là mang ý nghĩa phong thủy tốt lành. Theo phong thủy, loại cây này tượng trưng cho sức khỏe, sự bình an và nguồn sinh khí tích cực.
Những chiếc lá mang sắc xanh pha tím được xem là biểu tượng của sự hài hòa, cân bằng, trong khi sức sống mạnh mẽ, khả năng sinh trưởng nhanh và liên tục ra lá mới gợi liên tưởng đến sự sinh sôi, phát triển. Vì vậy, trồng một chậu tía tô trong sân vườn, ban công hoặc gần cửa sổ không chỉ giúp không gian thêm xanh mát mà còn gửi gắm mong muốn về một cuộc sống bình an, đủ đầy.
Cách trồng và chăm sóc cây tía tô
Tía tô có thể trồng bằng hạt hoặc giâm cành, cây giống. Nếu gieo hạt, nên chọn hạt khỏe, gieo vào đất tơi xốp và giữ ẩm vừa phải để tạo điều kiện nảy mầm. Nếu giâm cành, bạn chỉ cần cắt 1 đoạn thân dài khoảng 10-15cm, cắm cành vào đất là được. Khi cây con phát triển ổn định, có thể tỉa bớt những cây mọc quá dày để các cây còn lại có đủ không gian sinh trưởng.
Tía tô thích hợp với đất giàu chất hữu cơ, thoát nước tốt. Khi trồng trong chậu, bạn nên chọn chậu có lỗ thoát nước ở đáy, sử dụng đất trồng rau sạch hoặc phối trộn đất với phân hữu cơ đã hoai mục và một ít vật liệu giúp tăng độ tơi xốp. Không nên để nước đọng lâu trong chậu vì dễ khiến rễ bị tổn thương.
Đây là loại cây ưa sáng, vì vậy nên đặt chậu ở ban công, sân thượng hoặc nơi có ánh sáng tự nhiên. Cây cần được cung cấp đủ ánh sáng để phát triển khỏe mạnh, ra nhiều lá. Nếu trồng ở nơi nắng quá gắt, đặc biệt vào mùa hè, bạn nên quan sát tình trạng lá để điều chỉnh vị trí hoặc che bớt nắng vào thời điểm nhiệt độ cao.
Tía tô ưa ẩm nhưng không chịu được tình trạng úng nước. Bạn nên tưới khi lớp đất mặt bắt đầu se khô, điều chỉnh lượng nước theo thời tiết và kích thước chậu. Vào những ngày nắng nóng, đất có thể khô nhanh hơn nên cần kiểm tra thường xuyên; ngược lại, khi trời mưa hoặc độ ẩm cao, cần giảm lượng nước tưới.
Trong quá trình cây phát triển, có thể bổ sung phân hữu cơ hoai mục hoặc phân bón phù hợp với cây rau ăn lá theo hướng dẫn sử dụng. Việc bón phân vừa phải giúp cây duy trì sức sinh trưởng và ra lá mới. Không nên sử dụng phân tươi hoặc bón quá nhiều cùng lúc, đặc biệt khi lá được thu hoạch để làm thực phẩm.
Tía tô có thể cho thu hoạch nhiều lứa nếu được chăm sóc tốt. Khi cây phát triển đủ lớn, bạn có thể ngắt từng lá hoặc cắt phần ngọn non, đồng thời giữ lại một phần thân và lá để cây tiếp tục sinh trưởng. Nên thường xuyên kiểm tra mặt dưới lá, loại bỏ lá hư hỏng và giữ khu vực trồng thông thoáng để hạn chế sâu bệnh.
