Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) từng công bố xếp hạng 47 loại trái cây và rau củ tốt nhất thế giới dựa trên điểm "mật độ dinh dưỡng". Trong đó, ớt đỏ được xếp ở vị trí 17, với số điểm là 41,26.
Ở Việt Nam, ớt là gia vị vô cùng quen thuộc trong mọi gian bếp. Ớt có nhiều loại, trong đó nổi tiếng nhất phải kể tới giống ớt thóc được trồng ở Tuyên Quang.
Ớt thóc có kích thước nhỏ như hạt thóc nên được người dân đặt cho cái tên dân dã này. Khác với những giống ớt thông thường có kích thước lớn và vị cay gắt, ớt thóc sở hữu hương vị nhẹ nhàng hơn. Khi ăn, vị cay không bùng lên dữ dội mà lan thoảng qua như một cơn gió, vừa đủ kích thích vị giác mà không gây bỏng rát miệng. Chính đặc điểm ấy đã khiến loại ớt này ngày càng được nhiều người yêu thích.
Quả ớt thóc thường có màu xanh đậm, vỏ bóng, giòn và thơm. Người dân địa phương cho biết loại ớt này ngon nhất khi hái còn xanh. Nếu để chín đỏ, quả sẽ giảm độ giòn và hương thơm đặc trưng. Vì vậy, phần lớn ớt thóc bán trên thị trường đều được thu hoạch sớm để giữ nguyên hương vị tự nhiên.
Trước kia, ớt thóc mọc dại trong rừng và chỉ được người dân bản địa hái về làm gia vị trong bữa ăn hằng ngày. Dần dần, khi nhiều du khách và thương lái biết đến hương vị đặc biệt của loại ớt này, nhu cầu tăng lên khiến bà con bắt đầu mang về trồng quanh nương rẫy, vườn nhà. Từ cây rừng tự nhiên, ớt thóc đã trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho nhiều hộ dân ở vùng cao Tuyên Quang.
Đây là loại cây ngắn ngày, khá dễ trồng và ít sâu bệnh nên phù hợp với điều kiện khí hậu miền núi. Người dân thường gieo trồng vào khoảng tháng 2 âm lịch. Sau khoảng 3 tháng chăm sóc, cây bắt đầu cho thu hoạch. Mùa thu hái kéo dài liên tục khoảng 6 tháng, trong đó thời điểm thu hoạch rộ thường từ tháng 6 đến tháng 8.
Ớt thóc thích hợp với khí hậu mát mẻ, đất tơi xốp và thoát nước tốt. Cây không cần chăm sóc cầu kỳ, chủ yếu làm cỏ, bón phân hữu cơ và giữ độ ẩm vừa phải. Vì có sức đề kháng tốt nên cây ít bị sâu bệnh, giúp người dân giảm đáng kể chi phí đầu tư. Đây cũng là lý do nhiều hộ dân ở đây bắt đầu mở rộng diện tích trồng loại cây này.
Thông thường, ớt thóc có giá dao động từ 80.000-150.000 đồng/kg. Vào dịp cận Tết hoặc thời điểm khan hàng, giá có thể tăng vọt nhưng vẫn khó mua.
Sở dĩ loại ớt này đắt đỏ vì sản lượng còn ít trong khi nhu cầu thị trường ngày càng tăng. Ngoài người tiêu dùng thông thường, nhiều nhà hàng đặc sản, quán ăn vùng cao hay cơ sở chế biến cũng tìm mua với số lượng lớn. Có thời điểm khách phải đặt trước nhiều ngày mới có hàng.
Không chỉ dùng ăn tươi, ớt thóc còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn như ớt xóc muối, ớt ngâm giấm, ớt ngâm nước mắm hay xay làm tương ớt. Dù chế biến theo cách nào, loại ớt này vẫn giữ được mùi thơm đặc trưng và vị cay dịu rất riêng.
Nhiều người lần đầu nhìn thấy ớt thóc thường bất ngờ vì kích thước quá nhỏ. Một lạng ớt có thể lên tới vài trăm quả. Tuy nhiên, càng nhỏ thì hương vị lại càng đậm đà. Loại ớt này đặc biệt hợp khi ăn cùng thịt nướng, thắng cố, lẩu hoặc các món vùng cao. Chỉ cần vài quả nhỏ cũng đủ làm dậy mùi món ăn.
Những lợi ích của quả ớt thóc với sức khỏe
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Nhiều nghiên cứu cho thấy, vị cay trong ớt có khả năng thúc đẩy quá trình trao đổi chất và tăng đốt cháy calo trong cơ thể. Ngoài ra, ăn ớt còn giúp tạo cảm giác no lâu, hạn chế thèm ăn, từ đó hỗ trợ kiểm soát cân nặng và phòng ngừa béo phì hiệu quả hơn.
Tăng cường sức đề kháng
Ớt có tính cay nóng tự nhiên, giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và hỗ trợ bảo quản thực phẩm tốt hơn. Một số nghiên cứu cũng cho rằng việc bổ sung ớt vào khẩu phần ăn hợp lý có thể góp phần nâng cao hệ miễn dịch, giúp cơ thể khỏe mạnh hơn.
Giảm đau tự nhiên
Hoạt chất capsaicin trong ớt hoạt động tương tự một chất gây tê nhẹ, giúp ngăn tín hiệu đau truyền lên não. Chính vì vậy, tinh chất từ ớt hiện được ứng dụng trong nhiều loại thuốc và kem bôi hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp, đau cơ hay đau lưng.
Có lợi cho người mắc tiểu đường
Một nghiên cứu tại Úc cho thấy, người thường xuyên ăn ớt cay có khả năng kiểm soát insulin trong máu tốt hơn. Nhóm sử dụng ớt ghi nhận mức đường huyết giảm đáng kể so với nhóm không dùng loại gia vị này.
Hỗ trợ phòng ngừa ung thư
Capsaicin – hợp chất tạo nên vị cay đặc trưng của ớt – được cho là có khả năng hỗ trợ ngăn ngừa một số bệnh ung thư như ung thư dạ dày và ung thư tuyến tiền liệt. Theo Đông y, hoạt chất này còn giúp kích thích cơ thể sản sinh hormone endorphin, mang lại cảm giác thư giãn và cải thiện tâm trạng.
Những ai không nên ăn quá nhiều ớt
Dù là loại gia vị quen thuộc và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, ớt vẫn không phù hợp với mọi đối tượng. Người mắc các bệnh liên quan đến dạ dày, hệ tiêu hóa, tim mạch hoặc huyết áp cao nên hạn chế ăn cay để tránh làm tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra, phụ nữ mang thai cũng được khuyến cáo không nên sử dụng quá nhiều ớt. Tính nóng của loại gia vị này có thể khiến cơ thể dễ nóng trong, gây khó chịu và ảnh hưởng đến quá trình hấp thu dinh dưỡng. Với các bà mẹ đang cho con bú, việc ăn cay thường xuyên còn có thể khiến trẻ dễ bị nóng, khó ngủ hoặc quấy khóc nhiều hơn.
