Ở các tỉnh Tây Bắc có một loại quả nhìn thoáng qua rất dễ bị nhầm là quả nhót, nhưng thực chất lại là khế tàu. Không sở hữu hình dáng ngôi sao quen thuộc của khế ta, khế tàu gây ấn tượng với những chùm quả thuôn dài, xanh mướt, sai lúc lỉu trên thân cây. Vị chua gắt đặc trưng cùng khả năng chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn đã giúp loại quả từng chỉ xuất hiện trong vườn nhà nay trở thành đặc sản được nhiều người tìm mua.
Khế tàu còn được gọi là khế kiểng hay khế dưa, có tên khoa học Averrhoa bilimbi, thuộc họ Chua me đất (Oxalidaceae). Cây có nguồn gốc từ Malaysia và Indonesia trước khi được du nhập vào Việt Nam. Khác với khế chua hay khế ngọt truyền thống, khế tàu có thân, lá và hoa mang sắc tím nhạt, trong khi quả thuôn dài, không chia thành năm múi rõ rệt mà chỉ có các rãnh nhỏ chạy dọc theo thân. Quả mọc thành từng chùm dày đặc trên thân và cành già, tạo nên vẻ đẹp lạ mắt nên nhiều gia đình còn trồng làm cây cảnh trong sân vườn.
Điểm khiến khế tàu được nhiều người yêu thích chính là hương vị. Quả non có màu xanh, vị chua rất gắt, chỉ cần cắn một miếng là cảm nhận được vị chua lan khắp đầu lưỡi. Tuy nhiên, chính vị chua ấy lại kích thích vị giác, đặc biệt khi chấm cùng muối ớt, muối tôm hoặc lắc với đường và ớt. Sự hòa quyện giữa vị chua thanh, cay nồng, mặn nhẹ và ngọt dịu tạo nên món ăn vặt khiến nhiều người "ghiền", nhất là giới trẻ và dân văn phòng.
Không chỉ dùng để ăn vặt, khế tàu còn là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn. Người dân vùng núi thường dùng quả xanh để nấu canh chua, kho cá, kho thịt hoặc thay thế me, sấu nhằm tạo vị chua tự nhiên. Quả chín có thể chế biến thành mứt, siro hoặc ngâm đường làm nước giải khát. Mứt khế tàu có vị chua ngọt hài hòa, giòn nhẹ và thơm đặc trưng, trở thành món ăn vặt được nhiều người thành phố yêu thích.
Khế tàu là loại cây khá dễ trồng, thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới. Cây ưa nắng, có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất, từ đất vườn đến đất đồi có khả năng thoát nước tốt. Sau khoảng 2–3 năm trồng, cây bắt đầu cho quả và có thể thu hoạch nhiều đợt trong năm. Quả mọc dày trên thân và cành già nên năng suất khá cao, ít tốn công chăm sóc.
Những năm gần đây, khế tàu dần xuất hiện trên chợ mạng và cửa hàng đặc sản. Mứt khế tàu được bán với giá khoảng 150.000 đồng/kg, trong khi quả tươi cũng được nhiều người đặt mua vào mùa để làm món ăn vặt hoặc chế biến món ăn, giá từ 30.000-40.000 đồng/kg.
Lợi ích của quả khế tàu với sức khỏe
Tăng cường hệ miễn dịch
Khế tàu là nguồn cung cấp vitamin C tự nhiên dồi dào, giúp cơ thể nâng cao sức đề kháng. Vitamin C kích thích sản sinh tế bào bạch cầu – hàng rào bảo vệ quan trọng của hệ miễn dịch, từ đó hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus và cảm cúm. Thường xuyên bổ sung khế tàu với lượng hợp lý có thể giúp duy trì sức khỏe và hạn chế nguy cơ mắc các bệnh thông thường.
Chống oxy hóa, làm chậm quá trình lão hóa
Khế tàu chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa như flavonoid, carotenoid cùng các vitamin A và C. Những dưỡng chất này giúp trung hòa các gốc tự do, bảo vệ tế bào trước tác động của quá trình oxy hóa. Nhờ đó, loại quả này góp phần làm chậm quá trình lão hóa, duy trì làn da khỏe mạnh và giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Hỗ trợ bảo vệ tim mạch
Hàm lượng kali và magie trong khế tàu có lợi cho hoạt động của hệ tim mạch. Kali giúp điều hòa huyết áp bằng cách cân bằng lượng dịch trong cơ thể và hỗ trợ giãn mạch tự nhiên, trong khi magie góp phần duy trì nhịp tim ổn định. Bổ sung khế tàu trong chế độ ăn hợp lý có thể góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Khế tàu giàu chất xơ, giúp kích thích nhu động ruột, làm mềm phân và hạn chế tình trạng táo bón. Đồng thời, chất xơ còn nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột, góp phần cân bằng hệ vi sinh và giúp quá trình tiêu hóa diễn ra thuận lợi hơn.
Góp phần kiểm soát đường huyết
Nhờ chứa chất xơ và các hợp chất flavonoid, khế tàu có thể hỗ trợ kiểm soát lượng đường trong máu sau bữa ăn. Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, trong khi flavonoid được cho là có tác dụng hỗ trợ cải thiện khả năng sử dụng insulin của cơ thể. Tuy nhiên, người mắc bệnh tiểu đường vẫn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Giúp xương chắc khỏe
Khế tàu cung cấp một lượng canxi cùng nhiều khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Việc bổ sung loại quả này vào chế độ ăn cân đối góp phần duy trì mật độ xương, hỗ trợ xương và răng chắc khỏe, đặc biệt khi kết hợp với chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý.
Hỗ trợ cải thiện bệnh trĩ
Theo kinh nghiệm dân gian, quả và lá khế tàu được sử dụng để hỗ trợ giảm các triệu chứng của bệnh trĩ. Một số hợp chất như tannin và terpene có đặc tính kháng viêm, giúp giảm sưng, đau và khó chịu ở vùng hậu môn. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ và không thay thế các phương pháp điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
