Nhắc đến đặc khu Côn Đảo, nhiều người nghĩ ngay đến những bãi biển trong xanh, hệ sinh thái nguyên sơ hay những hàng bàng cổ thụ rợp bóng khắp các con đường. Ít ai biết rằng, chính từ loại cây quen thuộc ấy, người dân nơi đây đã tạo nên hạt bàng – một đặc sản nổi tiếng với vị bùi béo đặc trưng, trở thành món quà được nhiều du khách tìm mua sau mỗi chuyến ghé thăm.
Đến Côn Đảo, không khó để bắt gặp những cây bàng mọc dọc đường phố, trong sân nhà hay các khu dân cư. Những gốc bàng cổ thụ với thân cây sần sùi, tán lá rộng và sắc lá đổi màu theo mùa đã trở thành một phần cảnh quan đặc trưng của hòn đảo. Từ những quả bàng chín tưởng như bình dị, người dân đã khéo léo chế biến thành mứt hạt bàng – đặc sản mang đậm hương vị biển đảo.
Mùa bàng ở Côn Đảo thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9 hằng năm. Khi quả chín, người dân tranh thủ đi nhặt bàng rụng để lấy hạt. Để có được những quả ngon nhất, nhiều người phải thức dậy từ 2–3 giờ sáng. Đây là thời điểm sau khi dơi ăn quả vào ban đêm, những quả chín tự rụng xuống đất, còn nguyên vẹn và chưa bị thu gom.
Sau khi thu hái, quả bàng được phơi khô dưới nắng rồi tách bỏ lớp vỏ cứng để lấy phần nhân bên trong. Đây là công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn vì lớp vỏ rất cứng. Một người làm thành thạo cũng chỉ có thể tách được khoảng 1 kg nhân mỗi ngày, đồng thời phải thật khéo léo để hạt không bị vỡ.
Hạt bàng Côn Đảo nổi tiếng bởi phần nhân dày, chắc và béo hơn nhiều nơi khác. Khi thưởng thức, hạt có độ giòn nhẹ, vị bùi béo tự nhiên cùng hậu vị thơm ngậy rất dễ chịu. Nhờ hương vị đặc biệt này, hạt bàng được chế biến thành nhiều món ăn, trong đó nổi tiếng nhất là mứt hạt bàng.
Người dân địa phương chủ yếu rang hạt theo hai hương vị là mặn và ngọt. Mỗi mẻ rang khoảng 10 kg, kéo dài gần một giờ đồng hồ. Trong suốt quá trình rang, lửa phải luôn giữ ở mức nhỏ và hạt được đảo liên tục để chín đều, không bị cháy.
Trong đó, mứt hạt bàng vị ngọt được đánh giá là cầu kỳ hơn. Người làm phải căn chuẩn tỷ lệ đường, muối và nhiệt độ để đường kết tinh đều quanh từng hạt, tạo lớp áo trắng đẹp mắt mà không bị vón cục. Thành phẩm có vị ngọt dịu xen chút cay nhẹ, trong khi loại rang muối lại mang vị mặn vừa phải, càng ăn càng bùi và rất thích hợp để nhâm nhi hoặc dùng cùng trà.
Hiện mứt hạt bàng được bán với giá khoảng 45.000 đồng/lọ 200 gram đối với loại vị ngọt và khoảng 55.000 đồng/lọ đối với loại rang muối vào mùa thu hoạch. Khi trái vụ, nguồn cung giảm mạnh nên giá có thể lên tới 500.000–600.000 đồng/kg.
Những lợi ích của hạt bàng với sức khỏe
Tăng cường sức khỏe não bộ
Nhân hạt bàng chứa hai dưỡng chất quan trọng là L-carnitine và riboflavin. Đây là những hợp chất có vai trò hỗ trợ hoạt động của não bộ, thúc đẩy hình thành các tế bào thần kinh mới và có thể góp phần làm giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer theo một số nghiên cứu.
Hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch
Nhờ giàu kẽm và mangan, hạt bàng góp phần giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, hai khoáng chất này còn tham gia vào quá trình chuyển hóa chất béo và carbohydrate, giúp cơ thể duy trì hoạt động bình thường.
Giúp điều hòa huyết áp
Hàm lượng kali trong hạt bàng có tác dụng hỗ trợ điều hòa huyết áp và hạn chế sự dao động bất thường của huyết áp. Ngoài ra, sự kết hợp của các vitamin và khoáng chất còn giúp giảm căng thẳng, lo âu, góp phần duy trì chỉ số huyết áp ổn định.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Hạt bàng còn được ghi nhận có khả năng hỗ trợ giảm mức tăng insulin và glucose sau bữa ăn. Việc bổ sung loại hạt này vào khẩu phần ăn có thể giúp hạn chế những biến động bất thường của đường huyết, đặc biệt có lợi đối với người mắc bệnh tiểu đường.
Tốt cho tim mạch
Một số nghiên cứu cho thấy, việc ăn hạt bàng thường xuyên có thể hỗ trợ giảm lượng cholesterol trong cơ thể, từ đó góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch. Hiệu quả này được cho là có liên quan đến hàm lượng canxi cùng nhiều dưỡng chất có trong loại hạt này.
Có lợi cho phụ nữ mang thai
Hạt bàng chứa lượng axit folic đáng kể, đây là dưỡng chất quan trọng đối với thai kỳ. Việc bổ sung đầy đủ axit folic giúp giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh ở thai nhi và hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh của em bé.
