Tôi dự định ở nhà nghỉ ngơi, tranh thủ chăm con cho quen nếp. Thế nhưng ngay từ sáng sớm ngày đầu tiên của kỳ nghỉ, mẹ chồng tôi ở quê đã gọi điện báo sẽ lên thăm cháu.
Nhà bà cách chỗ tôi gần 200 cây số, đi xe cũng phải vài tiếng đồng hồ. Tôi vừa bất ngờ vừa ái ngại, vì biết bà lớn tuổi, đi lại vất vả, nhưng trong lòng cũng thấy ấm áp vì bà lúc nào cũng nghĩ đến cháu nội.
Đến trưa thì bà tới nơi, tay xách nách mang đủ thứ đồ quê: nào là gà ta, rau sạch, trứng gà mới đẻ, rồi cả túi to túi nhỏ toàn những món mà bà bảo “ở quê mới có, trên này không mua được”.
Ảnh minh họa
Nhưng thứ khiến tôi chú ý nhất là một chiếc nồi inox được bọc kín, bà nâng niu đặt xuống bàn rồi cười rất tươi: “Mẹ dậy từ 2 giờ sáng hầm xương đấy, mang lên cho cháu nấu cháo ăn dặm. Nước ngọt lắm, bổ lắm!”.
Tôi nghe mà vừa cảm động vừa… khựng lại. Thực lòng, tôi hiểu tấm lòng của mẹ chồng, bà thương cháu nên mới vất vả như vậy. Nhưng tôi cũng đã tìm hiểu khá nhiều về dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, đặc biệt là giai đoạn ăn dặm.
Nước xương hầm là thứ mà người lớn chúng ta vẫn nghĩ là bổ thực ra lại không hề tốt như tưởng tượng đối với trẻ sơ sinh. Nó nhiều đạm khó hấp thu, lại có thể gây đầy bụng, thậm chí ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa còn non nớt của con.
Dù vậy, trước mặt bà, tôi vẫn vui vẻ nhận lấy:
“Vâng, mẹ vất vả quá, con cảm ơn mẹ. Để con cất đi lát nấu cho cháu”.
Bà nghe vậy thì mừng lắm, cứ luôn miệng dặn:
“Nhớ nấu loãng thôi nhé, cho cháu dễ ăn. Trẻ con phải ăn nước xương mới cứng cáp".
Tôi chỉ biết cười trừ.
Ảnh minh họa
Thế nhưng cả ngày hôm đó, tôi không dám động đến nồi nước xương. Tôi cất nó vào tủ lạnh, rồi vẫn nấu cháo rau củ, thịt xay như thường lệ cho con. Mỗi lần bà đi ngang qua bếp lại hỏi:
“Ơ, chưa nấu à con?”
“Dạ… để chiều con nấu mẹ ạ”.
Đến chiều, bà lại hỏi:
“Giờ nấu chưa?”
Tôi lại lảng đi: “Dạ con đang chuẩn bị ạ".
Cứ như vậy, câu hỏi lặp lại vài lần khiến tôi bắt đầu thấy áp lực. Tôi hiểu bà mong cháu được ăn thứ bà chuẩn bị, nhưng tôi lại không thể làm trái những gì mình biết là tốt cho con.
Đến tối, khi bà lại mở tủ lạnh, nhìn thấy nồi nước xương vẫn còn nguyên, giọng bà có chút chạnh lòng:
“Sao con không nấu cho cháu ăn? Mẹ hầm từ sáng sớm, cực lắm đấy”.
Lúc này, tôi biết mình không thể né tránh nữa. Tôi nhẹ nhàng ngồi xuống cạnh bà, cố gắng lựa lời:
“Mẹ ơi… con cảm ơn mẹ nhiều lắm, thật sự con rất trân trọng. Nhưng mà… bác sĩ và các tài liệu con đọc đều nói nước xương hầm không tốt cho trẻ ăn dặm đâu ạ”.
Ảnh minh họa
Bà nhìn tôi, hơi sững lại:
“Không tốt là sao? Ngày xưa các con mẹ đều ăn như thế mà lớn lên khỏe mạnh đấy thôi”.
Tôi cố giải thích chậm rãi:
“Dạ, ngày xưa điều kiện khác, giờ người ta nghiên cứu kỹ hơn rồi mẹ ạ. Nước xương thực ra không có nhiều chất như mình nghĩ, lại nhiều chất béo và đạm khó tiêu. Trẻ nhỏ ăn dễ bị đầy bụng, không hấp thu tốt. Con đang cho bé ăn cháo với thịt và rau xay để đủ chất hơn”.
Bà im lặng một lúc, rồi giọng bắt đầu trầm xuống:
“Thế là con chê đồ mẹ làm không tốt?”
Tôi vội xua tay:
“Không phải đâu mẹ, con không chê gì cả. Con chỉ muốn làm theo cách khoa học để tốt cho cháu thôi ạ”.
Nhưng có lẽ những lời giải thích của tôi không chạm được đến điều bà đang nghĩ. Với bà, đó không chỉ là một nồi nước xương, mà là cả tấm lòng, là sự hy sinh khi dậy từ 2 giờ sáng, là tình thương bà dành cho cháu. Và khi tôi từ chối, dù nhẹ nhàng đến đâu, bà vẫn cảm thấy bị phủ nhận.
Tối hôm đó, bà thu dọn đồ rất nhanh. Tôi còn chưa kịp hiểu chuyện gì thì bà đã nói:
“Thôi, mẹ về. Ở đây cũng không giúp được gì”.
Ảnh minh họa
Tôi sững người:
“Mẹ ở lại chơi với cháu thêm mấy hôm đã ạ…”
Bà chỉ lắc đầu:
“Không cần đâu. Mẹ già rồi, không biết gì, ở lại lại làm phiền các con.”
Nói rồi bà xách túi ra về ngay trong buổi tối, mặc cho tôi đứng ở cửa áy náy đến nghẹn lòng.
Đêm tôi không ngủ được. Tôi cứ nghĩ mãi: mình sai ở đâu? Tôi biết mình không sai khi muốn bảo vệ con theo cách khoa học. Nhưng có lẽ tôi đã thiếu tinh tế khi xử lý cảm xúc của mẹ chồng. Đằng sau nồi nước xương ấy là tình yêu thương rất thật, rất giản dị của một người bà.
Giữa đúng và tình, đôi khi thật khó để cân bằng. Và tôi nhận ra, làm mẹ đã khó, làm dâu còn khó hơn… nhất là khi yêu thương đôi khi lại không cùng một cách.
Tâm sự từ độc giả minhchau...
Trong quá trình cho trẻ ăn dặm, nhiều cha mẹ, đặc biệt là ông bà, thường truyền tai nhau rằng nên dùng nước hầm xương để nấu cháo vì “ngọt, bổ, nhiều canxi”. Đây là một quan niệm rất phổ biến trong văn hóa ẩm thực Á Đông.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của khoa học dinh dưỡng hiện đại, việc sử dụng nước hầm xương cho trẻ nhỏ không đơn giản như vậy. Nó vừa có một số điểm tích cực nhất định, nhưng đồng thời cũng tồn tại nhiều hạn chế mà cha mẹ cần hiểu rõ trước khi đưa vào khẩu phần ăn của trẻ.
Trước hết, cần nhìn nhận một cách khách quan rằng nước hầm xương có thể mang lại cảm giác ngon miệng nhờ vị ngọt tự nhiên từ các axit amin và chất béo hòa tan trong quá trình ninh. Điều này có thể giúp một số trẻ hứng thú hơn khi mới tập ăn dặm, đặc biệt là những bé biếng ăn.
Ngoài ra, nước hầm xương cũng chứa một lượng nhỏ collagen, gelatin và khoáng chất hòa tan, góp phần hỗ trợ cấu trúc mô liên kết. Tuy nhiên, những lợi ích này chủ yếu mang tính hỗ trợ về mặt cảm quan và không phải là nguồn dinh dưỡng chính yếu mà trẻ cần trong giai đoạn phát triển nhanh.
Về mặt dinh dưỡng, một hiểu lầm phổ biến là nước hầm xương rất giàu canxi. Thực tế, lượng canxi hòa tan từ xương vào nước trong quá trình ninh là rất thấp, không đáng kể so với nhu cầu của trẻ. Phần lớn canxi vẫn nằm trong phần xương rắn, chứ không “ra nước” như nhiều người nghĩ.
Do đó, nếu cha mẹ kỳ vọng cung cấp canxi cho con thông qua nước xương thì sẽ không đạt hiệu quả. Ngược lại, các thực phẩm như sữa, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương, hoặc các loại rau xanh mới là nguồn canxi phù hợp và dễ hấp thu hơn cho trẻ.
Một điểm cần đặc biệt lưu ý là hệ tiêu hóa của trẻ trong giai đoạn ăn dặm còn rất non nớt. Nước hầm xương thường chứa nhiều chất béo bão hòa và đạm khó tiêu, nếu sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn có thể khiến trẻ bị đầy bụng, khó tiêu, thậm chí rối loạn tiêu hóa.
Ngoài ra, nếu hầm xương trong thời gian dài, một số tạp chất hoặc kim loại nặng tích tụ trong xương (nếu có) cũng có thể hòa tan vào nước, gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ nhỏ vốn nhạy cảm.
Từ những phân tích trên, các chuyên gia dinh dưỡng thường khuyến nghị rằng cha mẹ không nên dùng nước hầm xương làm thành phần chính để nấu cháo ăn dặm cho trẻ. Thay vào đó, nên ưu tiên nấu cháo với nước lọc, kết hợp với thịt, cá, trứng, rau củ xay nhuyễn để đảm bảo cung cấp đầy đủ các nhóm chất: đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.
Nếu muốn sử dụng nước xương, chỉ nên xem đó là yếu tố phụ để tạo hương vị, và dùng với tần suất hợp lý. Quan trọng nhất vẫn là xây dựng một chế độ ăn đa dạng, cân đối và phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.
