Theo Báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074 của Cục Thống kê, Điều tra dân số giữa kỳ năm 2024 ghi nhận cả nước hiện có khoảng 415.200 nam giới từ 20-39 tuổi nhiều hơn nữ giới cùng nhóm tuổi.
Dự báo theo kịch bản trung bình cho thấy, đến năm 2029, cứ 100 nam giới trong độ tuổi kết hôn sẽ có hơn 3 người không có nữ giới cùng độ tuổi tương ứng. Theo thống kê mới nhất của báo điện tử VietNamNet, đến năm 2034, số nam giới "dư thừa" trong nhóm tuổi này sẽ tăng lên khoảng 711.700 người, tương đương 4,9% dân số nam từ 20-39 tuổi.
Đỉnh điểm của tình trạng mất cân bằng được dự báo rơi vào năm 2049, khi Việt Nam có thể thiếu khoảng 1,3 triệu phụ nữ trong độ tuổi kết hôn, tương đương 8,7% nam giới cùng nhóm tuổi. Sau mốc này, khoảng cách giới được kỳ vọng sẽ dần thu hẹp nếu tỷ số giới tính khi sinh trở lại mức cân bằng tự nhiên.
Trước đó, nhiều nghiên cứu cũng từng dự báo nếu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh không được khắc phục, Việt Nam có thể có từ hơn 2 triệu đến trên 4 triệu nam giới "dư thừa" vào khoảng năm 2050 khi xét trên toàn bộ dân số.
Sơn La dẫn đầu về mất cân bằng giới tính khi sinh
Theo số liệu năm 2022, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam ở mức 112,1 bé trai trên 100 bé gái, cao hơn đáng kể so với mức cân bằng sinh học tự nhiên (khoảng 104-106 bé trai trên 100 bé gái). Hiện có 21 tỉnh, thành phố ghi nhận tỷ số giới tính khi sinh cao hơn mức trung bình cả nước.
Trong đó, theo báo điện tử Tiền Phong, Sơn La là địa phương có tỷ số giới tính khi sinh cao nhất, đạt 117 bé trai/100 bé gái. Đứng thứ hai là Nghệ An với 116,6 bé trai/100 bé gái. Hà Nội cũng nằm trong nhóm địa phương có tỷ lệ cao, khoảng 112 bé trai/100 bé gái.
Ở quy mô vùng, kết quả Tổng điều tra dân số năm 2019 cho thấy Đồng bằng sông Hồng là khu vực có tỷ số giới tính khi sinh cao nhất cả nước, đạt 115,5 bé trai/100 bé gái, trong khi Đồng bằng sông Cửu Long thấp nhất với 106,9 bé trai/100 bé gái. Nhiều tỉnh khu vực Tây Nam Bộ hiện vẫn duy trì tỷ số giới tính khi sinh dưới 108 bé trai/100 bé gái.
Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý chuộng con trai
Theo các chuyên gia dân số, nguyên nhân cốt lõi của tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là tư tưởng "trọng nam khinh nữ", mong muốn có con trai để nối dõi hoặc chăm sóc cha mẹ khi về già. Bên cạnh đó, việc lạm dụng các kỹ thuật y học để chẩn đoán giới tính thai nhi và can thiệp lựa chọn giới tính trước sinh đã góp phần đẩy tỷ số giới tính khi sinh lên cao trong nhiều năm qua.
Đáng chú ý, tình trạng mất cân bằng hiện xuất hiện ngay từ lần sinh đầu tiên, thay vì chủ yếu ở lần sinh thứ hai hoặc thứ ba như trước.
Nhiều hệ lụy đối với xã hội
Các chuyên gia cảnh báo, việc thiếu hụt phụ nữ trong độ tuổi kết hôn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc dân số và thị trường hôn nhân. Trong tương lai, nhiều nam giới có thể phải kết hôn muộn hoặc sống độc thân do thiếu phụ nữ cùng thế hệ. Tình trạng này cũng làm gia tăng nguy cơ bạo lực giới, mua bán người, bóc lột tình dục và nhiều vấn đề xã hội khác.
Nhằm hạn chế tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2026, có hiệu lực từ ngày 15/5, tăng mức xử phạt đối với các hành vi tiết lộ giới tính thai nhi, lựa chọn giới tính trước sinh và phá thai vì mục đích lựa chọn giới tính.
Theo cơ quan quản lý, cùng với việc tăng chế tài xử phạt, thay đổi nhận thức về bình đẳng giới và xóa bỏ tâm lý chuộng con trai sẽ là giải pháp căn cơ để từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên trong những năm tới.
