Các dấu hiệu ban đầu của ung thư đôi khi khó nhận biết vì dễ bị nhầm lẫn với những vấn đề sức khỏe phổ biến. Việc chú ý đến những thay đổi của cơ thể và thăm khám đúng lúc có thể giúp xác định nguyên nhân, từ đó có hướng xử trí phù hợp.
1. Sụt cân dù không thay đổi chế độ ăn
Cân nặng giảm đáng kể trong khi chế độ ăn uống và mức độ vận động không thay đổi là dấu hiệu cần được chú ý. Một số bệnh ung thư, chẳng hạn ung thư dạ dày, thực quản, phổi và tuyến tụy, có thể gây sụt cân do ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa, cảm giác thèm ăn hoặc khả năng hấp thu dinh dưỡng.
Tuy nhiên, tình trạng này không chỉ liên quan đến ung thư mà còn có thể xuất phát từ bệnh tuyến giáp, rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng hoặc căng thẳng kéo dài. Nếu cân nặng giảm liên tục mà không xác định được nguyên nhân, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn để khắc phục.
2. Chảy máu hoặc dễ bầm tím bất thường
Máu xuất hiện trong nước tiểu, phân, đờm hoặc chất nôn mà không rõ nguyên nhân là biểu hiện cần được kiểm tra y tế. Một số người có thể nhận thấy cơ thể dễ bầm tím hơn trước hoặc tình trạng chảy máu kéo dài sau những va chạm nhẹ.
Những dấu hiệu này có thể liên quan đến nhiều vấn đề, như bệnh lý đường tiêu hóa, nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn đông máu. Trong một số trường hợp, chúng cũng có thể xuất hiện ở người mắc ung thư đường tiêu hóa hoặc các bệnh lý ác tính về máu.
Không nên chờ triệu chứng kéo dài nhiều tuần nếu xuất hiện chảy máu bất thường. Đặc biệt, nôn ra máu, ho ra lượng máu đáng kể, đi ngoài phân đen kèm choáng hoặc chảy máu nhiều cần được cấp cứu.
3. Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi
Mệt mỏi là triệu chứng phổ biến, có thể liên quan đến thiếu ngủ, căng thẳng, thiếu máu hoặc nhiều bệnh lý khác. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài nhiều tuần, không cải thiện dù đã nghỉ ngơi và ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, người bệnh nên tìm nguyên nhân.
Một số bệnh ung thư, trong đó có bệnh bạch cầu và u lympho, có thể gây mệt mỏi do thiếu máu, phản ứng viêm hoặc những thay đổi trong hoạt động của cơ thể. Mức độ mệt mỏi đôi khi không tương xứng với hoạt động thể chất mà người bệnh thực hiện.
Dấu hiệu này càng cần được chú ý khi đi kèm sụt cân không chủ ý, sốt kéo dài, đổ mồ hôi ban đêm hoặc xuất hiện các khối sưng bất thường.
4. Xuất hiện khối u hoặc vùng sưng không rõ nguyên nhân
Một khối mới xuất hiện ở vú, cổ, nách, bẹn hoặc các vị trí khác cần được theo dõi, đặc biệt khi khối lớn dần, tồn tại dai dẳng hoặc có những thay đổi bất thường.
Không phải khối u nào cũng là ung thư. Chẳng hạn, hạch có thể sưng khi cơ thể bị nhiễm trùng, còn u nang và nhiều khối ở mô mềm có thể là tổn thương lành tính. Tuy nhiên, chỉ dựa vào cảm giác khi sờ nắn không thể xác định chắc chắn bản chất của khối.
Nếu phát hiện khối bất thường mới xuất hiện hoặc nhận thấy khối cũ thay đổi kích thước, người bệnh nên đi khám để được đánh giá. Không nên tự nặn, chọc hoặc trì hoãn thăm khám chỉ vì khối không gây đau.
5. Ho dai dẳng hoặc khàn tiếng không dứt
Ho do cảm lạnh và một số bệnh nhiễm trùng hô hấp thường giảm dần theo thời gian. Ngược lại, ho kéo dài nhiều tuần, tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân cần được đánh giá, nhất là khi đi kèm khàn tiếng, đau ngực, khó thở hoặc ho ra máu.
Trong một số trường hợp, những triệu chứng này có thể liên quan đến ung thư phổi, thanh quản hoặc các cơ quan lân cận. Tuy nhiên, chúng cũng thường gặp ở người bị hen, trào ngược dạ dày - thực quản, viêm đường hô hấp hoặc chịu ảnh hưởng của khói thuốc.
Người bệnh nên đi khám nếu ho không cải thiện, thay đổi tính chất hoặc xuất hiện cùng các biểu hiện bất thường khác. Không nên tự kết luận mắc ung thư chỉ từ một triệu chứng đơn lẻ.
6. Thói quen đại tiện thay đổi trong thời gian dài
Táo bón, tiêu chảy, thay đổi khuôn phân hoặc tần suất đi ngoài có thể xuất phát từ chế độ ăn uống, thuốc đang sử dụng hay các bệnh đường tiêu hóa. Điều đáng lưu ý là những thay đổi kéo dài nhiều tuần, tái diễn hoặc khác biệt rõ rệt so với thói quen bình thường của cơ thể.
Nếu đi kèm máu trong phân, đau bụng dai dẳng, cảm giác đi ngoài không hết hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần được kiểm tra để loại trừ các bệnh lý đường ruột, trong đó có ung thư đại trực tràng.
Máu trong phân không đồng nghĩa với ung thư vì cũng có thể do trĩ hoặc nứt hậu môn. Dù vậy, không nên mặc định đây là nguyên nhân khi chưa được thăm khám, đặc biệt nếu tình trạng chảy máu tái diễn.
7. Nốt ruồi hoặc vùng da thay đổi bất thường
Những thay đổi ở nốt ruồi và tổn thương da có thể cung cấp manh mối về sức khỏe. Một nốt ruồi mới xuất hiện ở người trưởng thành, nốt ruồi cũ thay đổi kích thước, hình dạng hoặc màu sắc, hay tổn thương da liên tục ngứa, chảy máu hoặc không lành đều cần được chú ý.
Để nhận biết những thay đổi đáng ngờ, có thể tham khảo quy tắc ABCDE thường dùng trong đánh giá nguy cơ u hắc tố:
A – Asymmetry (bất đối xứng): Hai nửa nốt ruồi không tương đồng.
B – Border (bờ viền): Bờ không đều, nham nhở hoặc khó xác định.
C – Color (màu sắc): Màu không đồng nhất hoặc xuất hiện nhiều màu.
D – Diameter (đường kính): Kích thước lớn hơn khoảng 6 mm có thể là dấu hiệu cần lưu ý, dù u hắc tố cũng có thể nhỏ hơn.
E – Evolving (thay đổi): Nốt ruồi thay đổi về kích thước, hình dạng, màu sắc hoặc biểu hiện theo thời gian.
Những đặc điểm trên không đủ để tự chẩn đoán ung thư da. Khi nhận thấy tổn thương tiếp tục thay đổi hoặc không lành, người bệnh nên khám chuyên khoa da liễu.
Khi nào nên đi khám?
Không phải ai có những triệu chứng kể trên cũng mắc ung thư. Tuy nhiên, việc chủ quan hoặc tự điều trị kéo dài có thể khiến nguyên nhân thực sự không được phát hiện kịp thời.
Người bệnh nên đặt lịch khám nếu triệu chứng kéo dài vài tuần, tái diễn, ngày càng nặng hoặc không có nguyên nhân rõ ràng. Nếu xuất hiện chảy máu nhiều, khó thở nghiêm trọng, đau dữ dội hoặc các biểu hiện cấp tính khác, cần được hỗ trợ y tế ngay.
Thay vì chỉ chú ý đến một dấu hiệu riêng lẻ, mỗi người nên quan sát những thay đổi so với trạng thái sức khỏe thông thường của mình. Thăm khám đúng lúc không chỉ giúp phát hiện sớm những bệnh lý nghiêm trọng mà còn tránh bỏ sót các nguyên nhân phổ biến có thể điều trị được.
