Các hội nhóm bộc lộ sự chống đối phụ huynh đang trở thành tâm điểm chú ý trên không gian mạng những ngày gần đây. Điển hình là nhóm mang tên "Con ghét bố mẹ", từ một không gian mạng ít người biết tới đã ghi nhận lượng tham gia tăng vọt lên tới hơn 395.000 tài khoản chỉ sau vài ngày, ghi nhận vào tối 4/10.
Nhiều trẻ chưa được đáp ứng nhu cầu tâm lý?
Theo BSCKII Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM) chia sẻ với báo Dân trí, việc trẻ tham gia các hội nhóm này không đơn thuần vì trái nết hay "đua đòi", mà có thể bắt nguồn từ những nhu cầu tâm lý chưa được đáp ứng.
Bác sĩ Sang phân tích, có những trường hợp trẻ muốn tâm sự với cha mẹ, nhưng lại nhận những câu như "con biết gì?", hoặc "ba mẹ làm tất cả những điều này là vì con".
Phụ huynh có thể nghĩ đó là cách thể hiện tình yêu thương, nhưng ở góc độ của con, trẻ lại cảm thấy bản thân bị ngó lơ, không ai thấu hiểu và đành chịu đựng sự cô độc trong cảm xúc.
Khi những dồn nén tâm lý không được tháo gỡ hay giải tỏa qua đối thoại, các tổn thương có nguy cơ trầm trọng hơn, dẫn tới lo âu, trầm cảm hoặc tổn hại tinh thần sâu sắc. Trường hợp kéo dài có thể khiến trẻ nảy sinh hành vi tự hại.
Do đó, lời khuyên cho phụ huynh là lựa chọn thời điểm thích hợp để trò chuyện, tránh vội vã trách mắng hay phán xét con. Cha mẹ có thể mở lời: "Cha mẹ thấy dạo này con có nhiều chuyện không vui. Cha mẹ muốn nghe con nói, và hứa sẽ lắng nghe con như một người bạn, không phán xét con".
Khi trẻ cảm thấy an toàn mới có thể nói ra điều mình thực sự đang gặp phải.
Hai vấn đề tâm lý cần phân tích
Thạc sĩ Phan Thế Hải, Giám đốc Cơ sở trợ giúp xã hội Thành Nhân (TPHCM), người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt, chia sẻ với Thanh Niên, theo dữ liệu quan sát được, nhóm "Con ghét bố mẹ" thành lập từ đầu năm 2021, và trong một thời gian dài không thu hút nhiều sự chú ý.
Tuy nhiên, trong những ngày gần đây nhóm tăng rất nhanh người tham gia, theo dõi, và mỗi ngày xuất hiện hàng nghìn bài đăng mới.
Yếu tố tên gọi chưa đủ để giải thích tốc độ lan truyền này; rất có thể sự bùng nổ xuất phát từ thuật toán đề xuất, tính tò mò, xu hướng chia sẻ lại nội dung hoặc sự tương tác từ các tài khoản tự động.
Ngoài ra, khi nhóm trở thành một hiện tượng nổi bật trên mạng xã hội, một số người dùng gia nhập đơn giản để theo dõi, tranh luận hoặc đưa ra góc nhìn phản biện lại các bài đăng trong đó.
Chuyên gia cho rằng cần kiểm tra bằng dữ liệu kỹ thuật trước khi đưa ra kết luận cuối cùng. Dù vậy, sự tăng vọt tương tác vẫn phản ánh hai yếu tố tâm lý cần được xem xét kỹ lưỡng.
Vấn đề thứ nhất là tâm lý tham gia theo hiệu ứng đám đông. Một nhóm có tên đi ngược chuẩn mực như "Con ghét bố mẹ" đã tạo sự tò mò. Khi đó, việc vào xem, bấm tham gia hay thử để lại một bình luận có thể là một hành động khám phá xã hội.
Ở góc độ này, câu hỏi quan trọng không nên là "tại sao có quá nhiều trẻ ghét bố mẹ?", mà là điều gì khiến trẻ bị thu hút và nhanh chóng tham gia một cộng đồng có thông điệp đối lập với chuẩn mực gia đình? Câu hỏi này dẫn đến việc xem xét quá trình hình thành bản sắc, ảnh hưởng của nhóm và cách trẻ đọc các tín hiệu xã hội trên môi trường số.
Khía cạnh thứ hai nằm ở nhu cầu tự bộc lộ và tìm kiếm sự lắng nghe. Bên cạnh yếu tố tò mò hay đu trend, nhiều bài viết thực sự xuất phát từ hoàn cảnh thực tế: trẻ cảm thấy bị gò bó, bị đem ra so sánh, thiếu sự tôn trọng và chịu xung đột dai dẳng với gia đình.
Trong bối cảnh đó, việc đăng bài không dừng lại ở trào lưu mà là một hình thức bộc lộ bản thân, nhằm tìm kiếm những người đồng cảnh ngộ để nhận lại sự thấu hiểu.
Lúc này, cụm từ "con ghét bố mẹ" không nên hiểu thuần túy theo nghĩa đen. Đó có thể là cách bộc lộ ngắn gọn, gay gắt nhằm thu hút sự chú ý cho những dồn nén bên trong như "con đang vô cùng tức giận", "con thấy không ai hiểu mình", "con muốn có tiếng nói", hay "con không biết trải lòng cùng ai".
Vì vậy, câu hỏi trung tâm của vấn đề thứ hai là: tại sao trẻ lại lựa chọn một cộng đồng trực tuyến để nói ra những cảm xúc và xung đột mà các em khó chia sẻ trong quan hệ trực tiếp với cha mẹ?
Người lớn cần làm gì?
Chuyên gia trên báo Vietnamnet cho rằng, mục tiêu sau khi phân tích các vấn đề tâm lý đã nêu không phải là ngăn trẻ khám phá bản sắc hay ngăn trẻ tiếp xúc hoàn toàn với mạng xã hội. Điều cần thiết hơn là giúp trẻ có nhiều không gian khác nhau để thử vai trò, kết nối với người khác và học cách đánh giá các ảnh hưởng xã hội.
Đối với quy mô gia đình, các bậc phụ huynh cần thay đổi từ việc cấm đoán thiết bị sang việc đồng hành cùng con trên không gian số. Đồng thời, việc kiến tạo các "phòng thực hành xã hội" ngoài đời thực là cực kỳ cần thiết, giúp trẻ được trải nghiệm các vai trò, rèn luyện năng lực và nhận phản hồi thực tế qua các câu lạc bộ nghệ thuật, thể thao, kỹ năng hoặc hoạt động tình nguyện.
Song song với đó, việc trang bị kỹ năng số và thắt chặt tình cảm gia đình là vô cùng quan trọng. Trong giao tiếp hằng ngày, phụ huynh cần phân tách rõ giữa cảm xúc và hành vi, thiết lập những ranh giới phù hợp để con cảm nhận được sự quan tâm và tôn trọng từ cha mẹ.
Bên cạnh gia đình, việc mở rộng mạng lưới hỗ trợ an toàn xung quanh trẻ cũng rất cần thiết, bao gồm thầy cô, chuyên viên tâm lý học đường, người thân tin cậy hoặc các dịch vụ bảo vệ trẻ em.
Cuối cùng, cần phân biệt mâu thuẫn phát triển thông thường với những tín hiệu đòi hỏi hỗ trợ chuyên môn hoặc bảo vệ trẻ. Nếu bài đăng đề cập đến bạo lực, ngược đãi, bỏ nhà, hành vi tự làm hại, ý nghĩ muốn tự tử hoặc sợ trở về nhà, câu chuyện không còn chỉ là nhu cầu được lắng nghe.
Khi đó, người lớn cần ưu tiên an toàn và kết nối trẻ với dịch vụ chuyên môn hoặc cơ chế bảo vệ phù hợp.
