Chỉ sau một ngày, nhóm Facebook “Con ghét bố mẹ” tăng từ khoảng 70.000 lên 175.000 thành viên, thu hút hàng loạt chia sẻ về những mâu thuẫn trong gia đình. Từ áp lực học tập, bị so sánh, kiểm soát điện thoại đến chuyện tình cảm và lựa chọn cá nhân, nhiều người trẻ tìm đến đây để nói ra những điều khó chia sẻ trực tiếp với bố mẹ.
Đáng chú ý, chính tên gọi “Con ghét bố mẹ” cũng tạo ra một sắc thái cảm xúc nhất định cho cộng đồng này. Người tham gia có thể dễ dàng bắt gặp những câu chuyện tiêu cực, trải nghiệm tổn thương và những lời than phiền về bố mẹ, từ đó đặt ra câu hỏi về cách cảm xúc được lan truyền và cộng hưởng trong một không gian trực tuyến. Tuy nhiên, phía sau những lời trách móc ấy có thể không chỉ là sự chống đối, mà còn là nhu cầu được lắng nghe và thấu hiểu.
Không chỉ con cái, một số phụ huynh cũng tìm đến nhóm để đọc những chia sẻ của con, nhìn lại cách ứng xử trong gia đình và tìm cách thu hẹp khoảng cách giữa các thế hệ.
Số lượng thành viên của nhóm tăng chóng mặt trong vòng một ngày
Nhu cầu được lắng nghe và nguy cơ lan truyền cảm xúc tiêu cực
Theo TS Vũ Việt Anh - Chuyên gia tâm lý học đường, cố vấn giáo dục và phát triển con người - sự xuất hiện của nhóm “Con ghét bố mẹ” phần nào phản ánh nhu cầu được lắng nghe, công nhận và tìm kiếm sự đồng cảm của người trẻ. Đây đều là những nhu cầu tâm lý bình thường, đặc biệt rõ ở lứa tuổi vị thành niên khi trẻ bắt đầu hình thành bản sắc cá nhân và mong muốn có tiếng nói riêng trong gia đình.
"Trước hết, nhiều trẻ có nhu cầu được chia sẻ cảm xúc mà không lập tức bị phán xét. Khi nói ra một điều khiến mình bức xúc nhưng nhận lại sự chỉ trích, phủ nhận hoặc những lời khuyên ngay lập tức, trẻ có thể dần hình thành tâm lý ngại chia sẻ với bố mẹ. Khi đó, môi trường trực tuyến, nơi có những người đồng cảnh ngộ và ít bị ràng buộc bởi quan hệ gia đình, trở thành một không gian dễ tìm đến hơn.
Bên cạnh đó là nhu cầu được công nhận. Ở tuổi vị thành niên, trẻ không còn chỉ muốn được nhìn nhận dưới vai trò một người con phải ngoan, phải giỏi, phải nghe lời, mà bắt đầu mong muốn được tôn trọng như một cá nhân có suy nghĩ, cảm xúc và lựa chọn riêng. Nếu nhu cầu này không được đáp ứng, khoảng cách giữa bố mẹ và con cái có thể ngày càng lớn", TS Vũ Việt Anh phân tích.
Một nhu cầu khác là được đồng cảm để biết rằng mình không phải người duy nhất trải qua những cảm xúc ấy. Khi bắt gặp câu chuyện tương tự hoàn cảnh của mình, trẻ có thể cảm thấy được chia sẻ và bớt cô đơn. “Đây là nhu cầu tâm lý hoàn toàn bình thường, không phải dấu hiệu của một đứa trẻ hư”, chuyên gia Vũ Việt Anh nhận định.
Nhiều trẻ tìm đến không gian trực tuyến để được lắng nghe và đồng cảm khi khó chia sẻ với bố mẹ. (Ảnh minh họa)
Tuy nhiên, theo chuyên gia, việc thường xuyên tiếp nhận những câu chuyện chỉ phản ánh một phía của mối quan hệ bố mẹ - con cái có thể khiến trẻ hình thành cách nhìn thiếu cân bằng về gia đình. Nếu mọi trải nghiệm đều được diễn giải qua lăng kính “bố mẹ là người gây tổn thương”, trẻ có thể khó nhận diện những tình huống mà bố mẹ thực sự đang quan tâm, dù cách thể hiện chưa phù hợp.
Cẩn trọng với “điểm tựa” trên mạng, những rủi ro khôn lường
TS Vũ Việt Anh cho biết, bên cạnh nhu cầu được lắng nghe, việc tìm kiếm sự đồng cảm trên mạng cũng đặt ra những rủi ro nhất định đối với trẻ vị thành niên. Ở lứa tuổi này, khả năng nhận diện đúng - sai đã hình thành nhưng năng lực đánh giá đầy đủ hậu quả lâu dài của một quyết định vẫn đang tiếp tục phát triển. Khi đang tức giận, tổn thương hoặc cảm thấy bế tắc, trẻ càng dễ đưa ra những lựa chọn mang tính bộc phát.
Vì vậy, những lời khuyên như bỏ nhà đi, cắt đứt hoàn toàn với gia đình hoặc tìm đến một người xa lạ trên mạng để nhờ giúp đỡ có thể trở nên nguy hiểm nếu trẻ tiếp nhận mà không có sự kiểm chứng từ người lớn. Đáng lưu ý, chính những chia sẻ về mâu thuẫn gia đình, cảm giác cô đơn hay mong muốn rời khỏi nhà cũng có thể vô tình bộc lộ những điểm dễ tổn thương của trẻ trước cộng đồng trực tuyến.
Theo chuyên gia, một tài khoản tự nhận có thể giúp đỡ, cung cấp chỗ ở, hỗ trợ tài chính hoặc đại diện cho một tổ chức nào đó có thể tạo cảm giác an toàn cho trẻ nếu các thông tin này chưa được xác minh. Với một đứa trẻ đang giận cha mẹ và cảm thấy không còn ai để tin tưởng, sự đồng cảm đúng lúc từ một người xa lạ có thể khiến các em nhanh chóng hình thành niềm tin.
TS Vũ Việt Anh nhấn mạnh, trẻ đang tổn thương dễ tin tưởng người lạ trên mạng nếu thiếu sự đồng hành từ người lớn.
Quá trình tiếp cận vì thế có thể bắt đầu rất đơn giản, từ một lời an ủi dưới bài viết, chuyển sang trò chuyện riêng rồi dần dần đề nghị cung cấp thông tin cá nhân, số điện thoại, địa chỉ hoặc gặp mặt trực tiếp. “Một đứa trẻ đang công khai bày tỏ sự cô đơn, giận cha mẹ hoặc mong muốn rời khỏi nhà có thể trở thành đối tượng dễ tiếp cận đối với những người có ý đồ xấu. Điều đáng lo là các em có thể không nhận ra ranh giới nguy hiểm đang dần bị vượt qua”, ông Vũ Việt Anh phân tích.
Bên cạnh nguy cơ bị lừa đảo, dụ dỗ hoặc xâm hại, việc quá phụ thuộc vào một cộng đồng trực tuyến cũng có thể khiến trẻ ngày càng thu hẹp mạng lưới hỗ trợ ngoài đời thực. Nếu trẻ hình thành suy nghĩ rằng chỉ những người trên mạng mới hiểu và chấp nhận mình, khoảng cách với cha mẹ, thầy cô hoặc những người lớn đáng tin cậy có thể tiếp tục gia tăng.
Bố mẹ cần lắng nghe để hiểu cảm xúc của con, thiết lập giới hạn để đồng hành
Theo chuyên gia tâm lý Vũ Việt Anh, thấu hiểu cảm xúc của con không đồng nghĩa với việc bố mẹ phải đáp ứng mọi mong muốn của trẻ. Ngược lại, vì lo ngại mất vai trò định hướng, một số phụ huynh có thể lựa chọn cách áp đặt cứng nhắc. Cả hai cách tiếp cận đều dễ khiến mối quan hệ bố mẹ - con cái trở nên căng thẳng.
Nguyên tắc quan trọng là bố mẹ cần công nhận cảm xúc nhưng không mặc nhiên chấp nhận mọi hành vi xuất phát từ cảm xúc đó. Chẳng hạn, khi trẻ nói: “Con ghét bố mẹ vì bố mẹ cứ so sánh con với bạn khác”, bố mẹ có thể thừa nhận rằng việc bị so sánh khiến con tổn thương, đồng thời giúp trẻ hiểu rằng sự tức giận có thể được bộc lộ bằng những cách phù hợp hơn. Khi đó, trẻ vẫn được quyền có cảm xúc và nói ra điều mình không hài lòng, nhưng cần học cách diễn đạt mà không xúc phạm hay làm tổn thương người khác.
Khi được lắng nghe và tôn trọng, trẻ sẽ dễ chia sẻ cảm xúc với bố mẹ hơn.(Ảnh minh họa)
Giới hạn cũng cần được xây dựng từ trước thay vì chỉ xuất hiện khi xung đột xảy ra. Gia đình có thể thống nhất những nguyên tắc rõ ràng về giờ giấc, việc sử dụng thiết bị, cách trao đổi khi bất đồng hoặc những hành vi không được chấp nhận. Khi các quy tắc đã được thống nhất trong trạng thái bình tĩnh, cả bố mẹ và con đều có cơ sở để thực hiện, thay vì để cảm xúc quyết định cách ứng xử trong lúc tranh cãi.
TS Vũ Việt Anh cho rằng sự thấu hiểu không nên được xem như một “công thức” giao tiếp mà bố mẹ chỉ áp dụng khi xảy ra vấn đề. Trẻ có thể nhận ra sự khác biệt giữa việc bố mẹ thực sự muốn hiểu mình và việc người lớn chỉ chờ con nói hết để đưa ra lời giáo huấn. Điều quan trọng hơn là bố mẹ duy trì sự tò mò và cởi mở trước thế giới của con, kể cả những điều mình không đồng tình.
Trong bối cảnh trẻ có thể tìm kiếm sự đồng cảm từ hàng nghìn người trên mạng chỉ bằng một vài thao tác, vai trò của gia đình càng trở nên quan trọng. Theo chuyên gia, thay vì chỉ tập trung kiểm soát thiết bị hay ngăn trẻ tiếp cận mạng xã hội, bố mẹ cần xây dựng một mối quan hệ đủ tin cậy để con biết rằng khi gặp chuyện, mình vẫn có thể tìm đến gia đình.
Điều này cũng đòi hỏi bố mẹ không nên đợi đến khi phát hiện một vấn đề nghiêm trọng mới bắt đầu trò chuyện với con về đời sống trên mạng. Những cuộc trò chuyện thường xuyên, tự nhiên về bạn bè, nội dung trẻ xem, những điều khiến con vui hoặc khó chịu sẽ giúp bố mẹ hiểu hơn về thế giới của con trước khi mâu thuẫn trở nên gay gắt.
