Một video được quay tại một trường tiểu học ở Vũ Hán (Trung Quốc) đang lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội và nhận về nhiều ý kiến trái chiều.
Trong video được cô giáo chủ nhiệm chia sẻ, các em học sinh ngồi trong lớp đều cầm trên tay một chai sữa và uống khá ngon lành. Trong khi đó, một số em không đăng ký uống sữa lại đứng lặng lẽ ở phía sau với cốc nước trên tay và nhìn các bạn.
Cô giáo gửi video vào nhóm lớp.
Ngay lập tức, hình ảnh các em học sinh bị phân biệt đối xử gây xôn xao.
Cảnh tượng này khiến nhiều người cảm thấy buồn. Vấn đề không nằm đơn thuần ở một chai sữa, mà ở sự khác biệt dễ nhận thấy giữa những đứa trẻ ngay trong cùng một lớp học. Giáo viên có thể chỉ nghĩ đây là một khoảnh khắc đời thường được ghi lại, nhưng khi hình ảnh được đăng tải, nó lại đặt cả trẻ em và phụ huynh vào một tình huống khá khó xử.
Ngay sau khi video được chia sẻ, phần bình luận nhanh chóng trở thành nơi tranh luận gay gắt.
Một số người cho rằng giáo viên chủ nhiệm có thể đã bị ám ảnh bởi tiền bạc hoặc chịu áp lực từ cấp trên. Họ cho rằng sự việc cần được điều tra kỹ lưỡng để làm rõ nguyên nhân và cách thức tổ chức hoạt động này.
Một số người khác lại đặt câu hỏi về lời giải thích rằng những học sinh không uống sữa chỉ tình cờ đi lấy nước. Họ cho rằng nếu chỉ là tình cờ, thật khó giải thích việc khoảng chục học sinh cùng đứng thành hàng và cùng uống nước ở phía sau lớp.
Một phụ huynh khác chia sẻ câu chuyện của gia đình mình: “Haha, còn có cả bữa trưa nữa. Con tôi không gọi món ăn trưa, mà lại có thêm một cái bánh nhỏ. Có người đưa cho nó, và nó ăn hết. Hôm sau, cô giáo chủ nhiệm đòi tôi 2 tệ (khoảng 7.700 đồng). Hahaha".
Tuy nhiên, cũng có người cho rằng chưa nên vội kết luận khi chưa biết đầy đủ sự việc. Một bình luận đặt câu hỏi: “Chuyện này có thật không? Tôi nghĩ là không thể. Không giáo viên nào lại tự làm hại bản thân như vậy. Và việc đăng ảnh – chẳng phải đã có bằng chứng rồi sao? Khiếu nại lên sở giáo dục sẽ cho biết kết quả.”
Một số người khác bày tỏ sự thất vọng khi cho rằng trường học, vốn phải là nơi dạy học và truyền đạt kiến thức, lại có thể trở thành nơi phát sinh những câu chuyện liên quan đến lợi ích cá nhân. Theo họ, giáo viên trước hết phải là người làm nghề bằng lương tâm và trách nhiệm với học sinh.
“Tự nguyện” nhưng có thực sự tạo cảm giác tự nguyện?
Thoạt nhìn, đây có thể chỉ là câu chuyện liên quan đến việc mua sữa cho học sinh. Nhưng điều khiến nhiều người quan tâm hơn lại là cách thức “tự nguyện” được thể hiện trước mắt trẻ.
Nếu thông báo trong nhóm phụ huynh ghi rõ việc đăng ký mua sữa là tự nguyện, về nguyên tắc, mỗi gia đình hoàn toàn có quyền lựa chọn. Thế nhưng, khi một video ghi lại cảnh phần lớn học sinh cùng uống sữa còn một số em không đăng ký lại đứng phía sau với cốc nước trên tay, cảm giác mà phụ huynh và trẻ nhận được có thể rất khác.
Một bên là những đứa trẻ đang vui vẻ uống sữa cùng nhau, một bên là những em đứng riêng. Sự khác biệt ấy dễ tạo ra áp lực tâm lý lớn hơn rất nhiều so với một thông báo đơn thuần về việc đóng tiền.
Nếu trẻ cảm thấy mình trở thành “ngoại lệ” trước tập thể chỉ vì gia đình không đăng ký một sản phẩm, thì lựa chọn tưởng như tự nguyện có thể không còn mang lại cảm giác hoàn toàn tự nguyện đối với cả trẻ và cha mẹ.
Đừng biến sự khác biệt về vật chất thành sự khác biệt giữa những đứa trẻ
Điều đáng lo ngại hơn nằm ở tác động tâm lý đối với học sinh tiểu học. Trẻ nhỏ chưa có đủ khả năng để nhìn nhận vấn đề theo cách của người lớn. Các em không nhất thiết hiểu giá một chai sữa là bao nhiêu hay vì sao gia đình mình không mua.
Điều trẻ dễ nhận thấy hơn chính là sự khác biệt trong cách các bạn được tham gia.
Hôm nay có thể là một chai sữa, ngày mai có thể là một món đồ dùng học tập hoặc một hoạt động khác. Nếu những khác biệt về điều kiện gia đình liên tục được đặt ra trước tập thể, một số trẻ có thể bắt đầu cảm thấy mình kém hơn hoặc không thuộc về nhóm.
Cha mẹ hoàn toàn có thể chuẩn bị cho con một loại đồ uống khác, thậm chí phù hợp với nhu cầu của trẻ hơn. Nhưng trong một bầu không khí mà phần lớn các bạn đều cùng tham gia, điều trẻ cảm nhận được đôi khi không phải là “mình không được uống loại sữa này”, mà là “mình không giống các bạn”.
Trường học cần là nơi trẻ được đối xử bình đẳng
Trường học vốn là nơi trẻ được học kiến thức, rèn luyện kỹ năng và học cách tôn trọng người khác. Vì thế, mọi hoạt động trong trường, dù lớn hay nhỏ, cũng cần đặc biệt chú ý đến cảm nhận của trẻ.
Không phải cứ không thu tiền trực tiếp hay ghi rõ “tự nguyện” thì hoạt động đó sẽ mặc nhiên không tạo ra áp lực. Cách tổ chức, cách giáo viên truyền đạt và cách học sinh được tham gia cũng có thể tác động đến cảm xúc của trẻ.
Từ câu chuyện này, nhiều người cũng liên tưởng đến những vấn đề khác như đồng phục học sinh, tài liệu học tập bổ sung hay các hoạt động tập thể. Nếu phụ huynh thực sự có quyền lựa chọn, sự lựa chọn ấy cần được tôn trọng mà không khiến trẻ cảm thấy mình bị tách khỏi tập thể.
Đừng để một chai sữa trở thành rào cản giữa những đứa trẻ
Các cơ quan giáo dục đã nhiều lần nhấn mạnh việc hạn chế những khoản thu không phù hợp và tôn trọng nguyên tắc tự nguyện trong các hoạt động liên quan đến học sinh. Điều quan trọng không chỉ là quy định được viết như thế nào, mà còn là cách những quy định ấy được thực hiện trong thực tế.
Giáo dục là một công việc đòi hỏi rất nhiều trách nhiệm và lương tâm. Trường học không chỉ dạy trẻ kiến thức mà còn dạy trẻ cách sống cùng những người khác, biết tôn trọng sự khác biệt và không đánh giá bạn bè dựa trên điều kiện gia đình.
Vì vậy, đừng để một chai sữa trở thành ranh giới giữa những đứa trẻ. Và cũng đừng để hai chữ “tự nguyện” chỉ tồn tại trên thông báo, trong khi chính cách tổ chức lại khiến phụ huynh cảm thấy họ không còn nhiều lựa chọn.
Một hoạt động dành cho trẻ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó vừa đáp ứng nhu cầu của học sinh, vừa bảo đảm sự công bằng, tôn trọng và cảm giác được thuộc về tập thể của mỗi em.
