Nếu như trước đây cá chạch đồng là món ăn quen thuộc của người dân quê mỗi mùa nước nổi, thường được bắt ngoài ruộng, mương hay ao tự nhiên, thì nay loài cá này đã trở thành đặc sản được nhiều thực khách săn lùng. Nguồn cá chạch đồng tự nhiên ngày càng khan hiếm khiến giá bán tăng cao, nhiều thời điểm có tiền cũng khó mua được. Trên thị trường hiện nay phần lớn cá chạch được bán là cá nuôi để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.
Cá chạch đồng là loài cá nước ngọt có thân hình thuôn dài như con lươn nhưng nhỏ hơn nhiều, da trơn, không có vảy, sống vùi mình trong bùn ở ruộng lúa, mương, kênh rạch và các vùng ngập nước. Chúng hoạt động mạnh vào mùa mưa, ăn các sinh vật nhỏ, giun, côn trùng và tảo.
Ngày trước, vào mỗi mùa gặt hay sau những cơn mưa lớn, người dân chỉ cần mang theo chiếc nơm, cái trúm hoặc chiếc giỏ tre là có thể bắt được khá nhiều cá chạch. Với người nông dân, đây là nguồn thực phẩm quen thuộc, vừa dễ kiếm vừa giúp cải thiện bữa ăn gia đình. Không ít người lớn lên ở vùng quê vẫn nhớ hương vị nồi cá chạch om nghệ hay bát canh chạch nấu lá lốt mẹ nấu mỗi chiều.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp cùng sự khai thác quá mức khiến môi trường sống của cá chạch đồng tự nhiên bị thu hẹp đáng kể. Vì vậy, sản lượng cá tự nhiên ngày càng ít, trong khi nhu cầu thưởng thức đặc sản đồng quê lại tăng lên.
Hiện nay, cá chạch đồng tự nhiên được xem là hàng hiếm. Những nhà hàng chuyên món đồng quê thường phải đặt trước từ các đầu mối thu mua. Nhiều thực khách sẵn sàng chi số tiền lớn để được thưởng thức đúng hương vị cá chạch đồng tự nhiên.
Trên thị trường, cá chạch đồng tự nhiên có giá khoảng 300.000 đồng/kg. Trong khi đó, cá chạch nuôi có giá mềm hơn, phổ biến từ 120.000-200.000 đồng/kg tùy kích cỡ và địa phương.
Ngoài cá tươi, khô cá chạch cũng được nhiều người ưa chuộng nhờ hương vị đậm đà, dễ bảo quản. Sản phẩm có thể nướng, chiên hoặc rim mắm đều ngon. Giá khô cá chạch hiện dao động khoảng 500.000-600.000 đồng/kg, tùy loại và nguồn gốc.
Điểm hấp dẫn nhất của cá chạch đồng nằm ở phần thịt trắng, săn chắc, vị ngọt tự nhiên và béo nhẹ. Xương cá nhỏ, mềm nên khi chế biến đúng cách rất dễ ăn. Đặc biệt, cá chạch gần như không có mùi tanh nồng như một số loài cá nước ngọt khác, vì vậy có thể chế biến thành nhiều món ngon.
Cá chạch đồng có thể chế biến thành nhiều món ngon, nổi tiếng nhất là cá chạch om chuối đậu. Cá được làm sạch, chiên sơ rồi om với chuối xanh, đậu phụ, nghệ, mẻ và tía tô, tạo nên hương vị chua thanh, béo bùi và ngọt tự nhiên.
Bên cạnh đó, cá chạch nướng cũng rất được ưa chuộng. Cá được ướp gia vị rồi nướng trên than hồng, lớp da vàng thơm, thịt mềm ngọt, chấm muối ớt xanh hoặc nước mắm tỏi ớt đều hấp dẫn.
Không chỉ ngon, cá chạch còn được đánh giá là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng. Thịt cá chứa nhiều protein, canxi, sắt, phốt pho cùng các vitamin nhóm B và lượng chất béo không quá cao. Vì vậy, cá chạch thường được nhiều gia đình lựa chọn để bổ sung vào thực đơn hằng tuần.
Những lợi ích của cá chạch với sức khỏe
Tăng cường sức đề kháng
Cá chạch cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa, giúp cơ thể nâng cao hệ miễn dịch, bảo vệ tế bào trước tác hại của các gốc tự do. Bên cạnh đó, omega-3 còn có đặc tính kháng viêm, góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh viêm mạn tính.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Hàm lượng omega-3 trong cá chạch giúp giảm cholesterol xấu (LDL) và triglyceride trong máu, hạn chế hình thành mảng xơ vữa động mạch. Ngoài ra, kali có trong cá còn góp phần điều hòa huyết áp, giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và đột quỵ.
Tăng cường chức năng não bộ
Cá chạch chứa DHA và EPA – hai axit béo quan trọng đối với hệ thần kinh. Những dưỡng chất này giúp bảo vệ tế bào não, cải thiện trí nhớ, tăng khả năng tập trung và hỗ trợ phát triển trí não, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.
Bảo vệ thị lực
Nhờ giàu vitamin A và omega-3, cá chạch giúp duy trì đôi mắt khỏe mạnh, hỗ trợ làm chậm quá trình thoái hóa điểm vàng, giảm nguy cơ đục thủy tinh thể và bảo vệ mắt trước tác động của ánh sáng xanh cũng như môi trường ô nhiễm.
Giúp xương khớp chắc khỏe
Canxi, phốt pho, vitamin D cùng nhiều khoáng chất thiết yếu trong cá chạch góp phần duy trì mật độ xương, tăng độ chắc khỏe của hệ xương khớp và hỗ trợ giảm nguy cơ loãng xương khi tuổi tác tăng cao.
Hỗ trợ chức năng thận
Cá chạch là nguồn cung cấp protein chất lượng cao cùng các khoáng chất như kẽm, selen và canxi, góp phần hỗ trợ hoạt động của thận và duy trì sức khỏe tổng thể khi được bổ sung hợp lý trong chế độ ăn hằng ngày.
