Cá cơm trỏng từng là món ăn dân dã của ngư dân miền biển, nay trở thành đặc sản được nhiều thực khách săn tìm nhờ thịt ngọt, ít tanh, chế biến được đủ món ngon. Loài cá này có kích thước lớn hơn hẳn các loại cá cơm thông thường, thân dài bằng ngón tay người lớn, mình trong suốt nên rất dễ nhận biết.
Cá cơm trỏng sinh sống ở những vùng biển ấm của Việt Nam, xuất hiện nhiều tại các tỉnh ven biển miền Trung. Thức ăn của chúng chủ yếu là sinh vật phù du, trứng của các loài cá nhỏ và ấu trùng của ruốc biển. Hằng năm, từ khoảng tháng 2 đến tháng 6 là thời điểm cá vào mùa, ngư dân tranh thủ ra khơi khai thác khi từng đàn cá xuất hiện dày đặc.
Trước đây, khi nguồn lợi còn dồi dào, cá cơm trỏng là món ăn bình dị trong bữa cơm của nhiều gia đình miền biển. Cá đánh bắt về nếu không dùng hết sẽ được làm sạch rồi phơi nắng để dự trữ cho những ngày mưa bão không thể ra khơi. Chính vì quá quen thuộc nên loài cá này từng ít được chú ý, giá bán cũng khá rẻ.
Những năm gần đây, khi nguồn cá tự nhiên giảm dần trong khi nhu cầu của thị trường tăng lên, cá cơm trỏng dần trở thành đặc sản. Nhiều nhà hàng hải sản đưa loại cá này vào thực đơn bởi hương vị thơm ngon, khác biệt so với các loại cá cơm thông thường. Không chỉ phục vụ thực khách địa phương, nhiều du khách khi đến miền Trung cũng tìm ăn để trải nghiệm.
Điểm hấp dẫn nhất của cá cơm trỏng là phần thịt trắng, săn chắc, vị ngọt tự nhiên và ít tanh. Xương giữa tuy cứng hơn cá cơm nhỏ nhưng khá dễ tách bỏ, nhờ vậy việc chế biến cũng thuận tiện hơn. Đây cũng là lý do nhiều gia đình dùng cá để làm các món chiên giòn hoặc tẩm bột cho trẻ nhỏ.
Từ cá cơm trỏng có thể chế biến thành nhiều món ngon. Gỏi cá cơm trỏng là món nổi tiếng nhất, đòi hỏi cá phải thật tươi, vừa đánh bắt từ biển lên. Cá sau khi sơ chế được trộn cùng chanh hoặc giấm, kết hợp với các loại rau thơm, lạc rang và gia vị, ăn kèm bánh tráng nướng tạo nên hương vị thanh mát, đậm đà mà không hề ngấy.
Ngoài gỏi, cá cơm trỏng còn được kho tiêu, rim mắm tỏi ớt, nấu canh chua, chiên giòn hoặc tẩm bột. Mỗi cách chế biến đều giữ được vị ngọt đặc trưng của thịt cá. Đặc biệt, cá cơm trỏng khô sau khi nướng lên có mùi thơm hấp dẫn, chấm cùng tương ớt hoặc dùng làm món nhắm đều rất được yêu thích.
Để làm cá khô chất lượng, người chế biến thường lọc bỏ phần xương dọc thân trước khi đem phơi nắng. Nhờ kích thước lớn hơn các loại cá cơm khác nên việc tách xương khá dễ dàng. Thành phẩm có màu vàng nhạt tự nhiên, thịt dai vừa phải, bảo quản được lâu mà vẫn giữ được vị ngọt.
Hiện nay, cá cơm trỏng tươi trên thị trường thường có giá khoảng 150.000 đồng/kg, trong khi cá cơm trỏng khô dao động khoảng 300.000 đồng/kg, tùy thời điểm và chất lượng. Mỗi mùa cá về không chỉ mang lại nguồn thu đáng kể cho ngư dân mà còn tạo việc làm cho nhiều cơ sở chế biến hải sản ven biển.
Tác dụng của cá cơm đối với sức khỏe
Tăng cường trí não
Cá cơm là nguồn cung cấp Omega-3, đặc biệt là DHA – dưỡng chất quan trọng đối với não bộ và hệ thần kinh. Việc bổ sung cá cơm vào chế độ ăn giúp cải thiện trí nhớ, tăng khả năng tập trung và tư duy, đồng thời góp phần giảm nguy cơ suy giảm nhận thức, Alzheimer và trầm cảm ở người lớn tuổi.
Bảo vệ tim mạch
Nhờ chứa nhiều axit béo không bão hòa, cá cơm giúp giảm cholesterol xấu (LDL), hạn chế hình thành mảng bám trong thành mạch. Điều này góp phần giảm nguy cơ xơ vữa động mạch, đau tim và đột quỵ, đồng thời duy trì hệ tim mạch khỏe mạnh.
Giúp xương và răng chắc khỏe
Cá cơm chứa lượng canxi và vitamin A dồi dào, đặc biệt nếu ăn cả xương. Những dưỡng chất này hỗ trợ tăng mật độ xương, phòng ngừa loãng xương, đồng thời giúp răng chắc khỏe, nhất là ở người cao tuổi và trẻ em đang phát triển.
Tốt cho thị lực
Hàm lượng vitamin A trong cá cơm góp phần bảo vệ võng mạc, duy trì thị lực khỏe mạnh, làm chậm quá trình thoái hóa điểm vàng và giảm nguy cơ đục thủy tinh thể khi tuổi tác tăng cao.
Hỗ trợ giảm cân và phát triển cơ bắp
Là thực phẩm giàu protein nhưng ít calo, cá cơm giúp tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả. Đồng thời, nguồn protein chất lượng cao còn giúp phục hồi và phát triển cơ bắp, phù hợp với người thường xuyên vận động hoặc tập luyện thể thao.
Phù hợp với phụ nữ mang thai
Cá cơm cung cấp axit folic cùng nhiều dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của thai nhi. Do nằm ở vị trí thấp trong chuỗi thức ăn, loài cá này thường có hàm lượng thủy ngân thấp hơn nhiều loài cá lớn, nên được xem là lựa chọn an toàn hơn cho phụ nữ mang thai khi sử dụng với lượng hợp lý.
Góp phần phòng ngừa một số bệnh mạn tính
Omega-3 kết hợp với selen – chất chống oxy hóa có trong cá cơm – giúp giảm tình trạng viêm và bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung các dưỡng chất này có thể góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính như tim mạch, viêm khớp và một số loại ung thư. Tuy nhiên, cá cơm chỉ nên được xem là một phần của chế độ ăn uống cân bằng, không có tác dụng thay thế thuốc điều trị.
