Mỗi dịp Tết Nguyên đán, điều khiến không ít bà mẹ lo lắng không phải là mâm cao cỗ đầy, mà là những câu trêu chọc vô tình nhắm vào con trẻ. Chỉ một lời nói thiếu tinh tế của người lớn cũng có thể khiến trẻ tủi thân, cha mẹ lúng túng và không khí sum họp nhanh chóng trở nên nặng nề, thậm chí để lại những rạn nứt khó hàn gắn trong quan hệ họ hàng.
Một người mẹ đã chia sẻ câu chuyện của chính mình như một lời cảnh tỉnh.
Hôm đó, chị đưa con về nhà ông bà ngoại ăn Tết. Đúng lúc cả nhà đang quây quần ăn trưa thì một người họ hàng xa cũng ghé thăm. Bữa cơm diễn ra vui vẻ cho đến khi người họ hàng, sau vài ly rượu, rút ra một phong bao lì xì dày cộp, cười nói với đứa trẻ:
“Gọi ta là chú đi, ta sẽ lì xì”.
Ảnh minh họa
Đứa trẻ còn nhỏ, không nhận ra người đối diện là ai, chỉ khẽ quay mặt đi rồi nép vào vòng tay mẹ. Phản ứng rất bản năng ấy lại khiến người lớn kia lập tức đổi sắc mặt. Ông buông lời mỉa mai:
“Lớn thế này rồi mà không biết chào hỏi ai cả. Bất lịch sự thật. Dân thành phố mà vô văn minh vậy à?”
Những lời nói ấy khiến đứa trẻ bật khóc nức nở. Người thân nhận ra tình huống không ổn, vội nhét phong bao lì xì vào tay trẻ để xoa dịu. Nhưng với một đứa trẻ chưa hiểu giá trị của tiền mừng tuổi, phong bao đỏ không thể xóa đi cảm giác tủi thân vừa phải gánh chịu.
Thương con, người mẹ không giấu được sự bức xúc nhưng cũng cố nén lại và nói "Chú thông cảm, cháu còn chưa kịp làm quen, chú làm thế khiến cháu sợ đó" rồi quay ra nói với con "Con chưa thể nghĩ ra chú ấy là ai cũng không sao nhé, để sau được không? Giờ con muốn chúc chú điều gì trong năm mới nào?".
Đứa trẻ nhanh chóng bị đánh lạc hướng chú ý, gửi lời chúc mừng năm mới tới vị khách đó.
Cuộc gặp gỡ kết thúc trong niềm vui vẻ, thoải mái.
Đây không phải là câu chuyện cá biệt. Trong nhiều gia đình, Tết – thời điểm đáng lẽ dành cho sum họp và yêu thương – lại vô tình trở thành “bài kiểm tra phép lịch sự” của trẻ, chỉ vì chuyện chào hỏi và nhận lì xì.
Khi trẻ im lặng, chưa chắc là bất lịch sự
Không ít phụ huynh, khi thấy con không chào hỏi ngay, liền vội vàng quở trách: “Mau chào đi, sao lại vô lễ thế?”
Nhưng sự im lặng của trẻ không đồng nghĩa với thô lỗ.
Ảnh minh họa
Với nhiều đứa trẻ, những người họ hàng chỉ gặp một lần mỗi năm thực sự là… người lạ. Trẻ cần thời gian để quan sát, nhận diện và cảm thấy an toàn trước khi tương tác. Một cậu bé 8 tuổi từng nói rất thật với mẹ:
“Con không gọi to vì con đang nghĩ xem mình đã từng gặp người này chưa.”
Chúng ta thường dạy con “không nói chuyện với người lạ, không nhận đồ của người lạ”, nhưng đến Tết lại yêu cầu trẻ phải lập tức chào hỏi và nhận lì xì từ những gương mặt xa lạ. Những thông điệp trái ngược ấy dễ khiến trẻ rơi vào trạng thái bối rối, lo sợ làm sai.
Đặc biệt, khi trẻ mệt mỏi, ốm sốt hoặc nhạy cảm về cảm xúc, khả năng giao tiếp xã hội càng giảm đi rõ rệt. Có bà mẹ từng thẳng thắn chia sẻ: “Con tôi 18 tháng tuổi, đang ốm dịp Tết. Tôi thà không nhận lì xì còn hơn để con phải chịu thêm áp lực.”
Giáo dục đúng đắn không phải là buộc trẻ thể hiện hoàn hảo trước mặt người khác, mà là giúp trẻ học cách tôn trọng người khác đồng thời được tôn trọng cảm xúc của chính mình.
Cha mẹ thông thái chuẩn bị trước để tránh tình huống khó xử
Để những cuộc gặp gỡ đầu năm diễn ra nhẹ nhàng hơn, nhiều chuyên gia khuyên cha mẹ nên “chuẩn bị trước” cho con.
Ảnh minh họa
Thứ nhất, chuẩn bị tâm lý và thông tin. Trước khi đi chúc Tết, hãy nói cho con biết sẽ gặp ai, gọi thế nào. Xem ảnh gia đình, kể vài câu chuyện đơn giản sẽ giúp trẻ bớt bỡ ngỡ.
Thứ hai, cha mẹ làm gương. Khi gặp người thân, cha mẹ chủ động chào hỏi trước. Trẻ thường học theo rất tự nhiên, thay vì bị đẩy ra giữa đám đông với mệnh lệnh “chào đi”.
Thứ ba, hạ thấp kỳ vọng. Có thể nói trước với người thân: “Cháu hơi chậm làm quen, mong mọi người thông cảm.”
Đồng thời dặn con những câu đơn giản như “Chúc mừng năm mới” hay “Con cảm ơn ạ” là đủ.
Khi áp lực thực sự xảy ra, phản ứng của cha mẹ là tấm khiên của con
Dù chuẩn bị kỹ đến đâu, vẫn có lúc cha mẹ phải đối diện với những lời ép buộc kiểu “không chào thì không có lì xì”. Khi đó, cách cha mẹ phản ứng sẽ trở thành nơi trú ẩn cảm xúc cho trẻ.
Có thể chuyển hướng nhẹ nhàng: “Con muốn chúc ông điều gì đầu năm nào?”
Hoặc dùng sự hài hước để hạ nhiệt không khí.
Ảnh minh họa
Và nếu cần, hãy đặt ranh giới rõ ràng nhưng bình tĩnh: “Con tôi cần thêm thời gian làm quen.”
Quan trọng nhất là để trẻ cảm nhận được: cha mẹ đứng về phía con, và con không cần phải đánh đổi cảm xúc của mình để làm hài lòng người khác.
Khi một người lớn giơ phong bao lì xì lên như điều kiện cho sự chào hỏi, hãy nhớ rằng đứa trẻ trước mặt, dù nhút nhát hay bướng bỉnh, trước hết là một cá nhân độc lập với cảm xúc riêng.
Cách cha mẹ xử lý những khoảnh khắc ấy không chỉ ảnh hưởng đến không khí ngày Tết, mà còn âm thầm định hình niềm tin sâu xa trong lòng trẻ: “Tôi xứng đáng được tôn trọng. Cảm xúc của tôi có giá trị. Tôi không cần phải đánh mất chính mình để được chấp nhận.”
Nuôi dạy con chưa bao giờ là tạo ra một đứa trẻ “vừa mắt người khác”, mà là dùng sự yêu thương và tôn trọng để nuôi dưỡng một con người tự tin, ấm áp và biết giữ giới hạn. Giá trị ấy, quý hơn bất kỳ phong bao lì xì nào, sẽ theo con đi suốt cả cuộc đời.
