Nhắc đến ẩm thực truyền thống Bắc Bộ, người ta không thể quên hương vị đặc trưng của cá kho làng Vũ Đại – món ăn vừa dân dã vừa tinh tế, từng nồi cá kho có giá bạc triệu nhưng vẫn luôn “cháy hàng” trước thềm năm mới. Đây là món ăn đã trở thành thương hiệu, gắn liền với văn hóa ẩm thực Việt và tâm thức người dân quê Bắc Bộ.
Làng Vũ Đại, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, Hà Nam, nổi tiếng không chỉ nhờ những câu chuyện lịch sử, mà còn bởi những nồi cá kho ngon nức tiếng. Cá được chọn để kho phải là cá trắm, cá mè hoặc cá trôi tươi ngon, săn chắc.
Người thợ kho phải tỉ mỉ trong từng công đoạn: làm sạch, khía vảy, ướp gia vị theo tỷ lệ riêng, rồi kho trên bếp than hồng trong nồi đất truyền thống. Chỉ cần ngửi mùi thơm từ những nồi cá kho, ai cũng cảm nhận được hương vị mặn mà, ngọt dịu của nước mắm, đường, tiêu và đặc biệt là vị ngậy của nồi đất.
Mỗi nồi cá kho làng Vũ Đại có thể được bán với giá từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng, tùy theo kích cỡ và số lượng cá. Dù giá cao, nhưng mỗi năm vào dịp Tết, người dân từ khắp nơi vẫn đặt trước hàng tuần, thậm chí vài tháng. Nhiều gia đình coi việc sở hữu nồi cá kho Vũ Đại là niềm tự hào, vừa để thưởng thức trong bữa cỗ Tết, vừa để làm quà biếu họ hàng, bạn bè.
Sức hút của cá kho làng Vũ Đại không chỉ nằm ở hương vị đậm đà, mà còn ở câu chuyện văn hóa đằng sau nó. Người dân làng Vũ Đại quan niệm, nồi cá kho ngon là minh chứng cho sự chăm chỉ, khéo léo của người phụ nữ và cũng là biểu tượng của sự đoàn viên trong những ngày xuân. Khi nồi cá kho nghi ngút khói bếp, mọi thành viên trong gia đình như quây quần bên nhau, chia sẻ niềm vui, hòa nhịp với không khí Tết sum vầy.
Không ít chủ nồi cá kho tại làng Vũ Đại cho biết, để giữ được hương vị truyền thống, họ vẫn kiên trì kho bằng nồi đất, bếp than và gia vị gia truyền, tuyệt đối không dùng máy móc hay chất bảo quản. Chính sự tỉ mỉ và tâm huyết này đã biến cá kho làng Vũ Đại thành món ăn không chỉ “ăn ngon, nhớ lâu”, mà còn trở thành biểu tượng ẩm thực của miền Bắc, được nhiều người săn lùng mỗi dịp Tết.
Dù thị trường ngày càng phát triển, cá kho làng Vũ Đại vẫn giữ vẹn nguyên giá trị truyền thống và sức hút đặc biệt. Một nồi cá kho nghi ngút khói, thơm phức, không chỉ là món ăn, mà còn là linh hồn của Tết Bắc Bộ, gắn kết tình thân, lưu giữ ký ức và niềm tự hào của bao thế hệ.
