Trí tuệ khó rèn luyện nhất trong nghệ thuật đối nhân xử thế chính là giữ được sự chừng mực trong lời nói. Trong cuộc sống hằng ngày, nhiều khi người khác chủ động chia sẻ tâm sự hay than vãn về những điều vụn vặt, bản chất không phải để tìm kiếm những bài học đạo lý, sự phán xét hay lời khuyên của chúng ta mà đơn giản chỉ muốn giải tỏa cảm xúc và vơi bớt áp lực.
Trong giao tiếp, biết giữ im lặng đúng lúc là biểu hiện của người có EQ cao. Đặc biệt là khi người khác nhắc đến 4 chủ đề dưới đây, việc kiểm soát tốt lời nói, không bàn tán, không xen ngang mới là lối ứng xử lịch thiệp nhất.
1. Khi người khác than phiền công việc không như ý
Khi những người xung quanh phàn nàn với bạn rằng áp lực công việc quá lớn, môi trường không thuận lợi hay gặp nhiều chuyện bất mãn, phần lớn đó chỉ là sự giải tỏa cảm xúc đơn thuần, không phải để tìm kiếm giải pháp hay những lời khuyên định hướng cuộc đời từ bạn. Nếu lúc này bạn cũng cuốn theo câu chuyện, cùng họ chỉ trích cơ quan hay phàn nàn về môi trường công sở, giải tỏa năng lượng tiêu cực một cách vô tội vạ thì đến khi đối phương đón nhận cơ hội thăng tiến hay điều chuyển vị trí tốt hơn, lời phàn nàn bộc phát của bạn rất dễ biến thành cái cớ để người khác thêu dệt chuyện đúng sai, vô tình đẩy bạn vào tình thế khó xử.
Ngược lại, nếu bạn đưa ra những bài học dài dòng về kỹ năng sinh tồn nơi công sở, đối phương có thể sẽ cảm thấy bạn đang nói lời xã giao sáo rỗng và không thể đồng cảm với khó khăn của họ. Những uất ức và mệt mỏi trong công việc suy cho cùng vẫn cần mỗi cá nhân tự mình chuyển hóa. Lúc này, việc im lặng lắng nghe mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với việc lên tiếng vô tội vạ. Sự đồng hành lặng lẽ và bao dung nhẹ nhàng chính là lời an ủi tốt nhất dành cho họ.
2. Khi người khác tự bộc lộ sự tự ti của bản thân
Ai cũng có những khoảnh khắc hoài nghi giá trị bản thân và nảy sinh tâm lý tự ti. Khi một người chủ động tâm sự rằng năng lực mình còn hạn chế, hoàn cảnh không bằng những người xung quanh, thực chất là họ đang hạ thấp hàng rào phòng thủ để bộc lộ phần yếu đuối và tổn thương nhất trong nội tâm.
Nếu lúc này bạn thuận thế hùa theo, đồng tình với sự phủ nhận của đối phương rồi chỉ ra những điểm yếu, thiếu sót của họ một cách thẳng thừng, hành động đó không khác nào xát muối vào vết thương, làm tổn hại sâu sắc đến tình cảm đôi bên.
Đối mặt với sự tự hạ thấp của người khác, cách ứng xử lịch thiệp nhất là nhẹ nhàng động viên, chủ động chuyển sang đề tài khác hoặc chân thành tán thưởng những điểm sáng của họ. Mỗi người đều có thế mạnh và điểm hạn chế riêng, không cần thiết phải đưa ra những phán xét về sự cao thấp, hơn kém. Thêm một lời khích lệ, bớt một lời thẳng thừng mới là cách duy trì một mối quan hệ tốt đẹp.
3. Khi người khác kể xấu về bạn đời của họ
Cuộc sống hôn nhân gia đình giống như việc thưởng trà, đậm nhạt ra sao chỉ có người trong cuộc mới thấu rõ. Khi có người tìm đến bạn để dốc bầu tâm sự, kể ra những khuyết điểm hay lỗi lầm của bạn đời, tuyệt đối đừng cuốn theo câu chuyện để cùng chỉ trích hay phán xét. Mâu thuẫn giữa các cặp đôi phần lớn chỉ là những tranh chấp cảm xúc nhất thời, nhiều người vừa mới tranh luận gay gắt lúc trước, lúc sau đã có thể hòa thuận, gắn bó như xưa.
Lúc này, nếu bạn vội vàng xen vào, tùy tiện đánh giá người bạn đời của họ, thậm chí can thiệp vào mâu thuẫn nội bộ, đến khi hai bên tháo gỡ được hiểu lầm, bạn sẽ vô tình trở thành một người ngoài cuộc đầy gượng gạo, một kẻ gây rối phiền toái trong mắt họ. Chuyện gia đình vốn dĩ rất khó phân định đúng sai, người ngoài càng không có quyền can thiệp. Dù đối phương có phàn nàn thế nào đi nữa, chúng ta chỉ cần lắng nghe một cách điềm nhiên, không đưa ra nhận xét; giữ vững sự chừng mực chính là cách bảo vệ tình cảm đôi bên.
4. Khi người khác phàn nàn con cái họ kém cỏi
Con cái luôn là báu vật trân quý nhất của các bậc sinh thành. Việc họ tự phàn nàn con mình vụng về, không nghe lời hay chưa đủ xuất sắc, thực chất chỉ bắt nguồn từ tâm lý lo lắng, kỳ vọng quá nhiều nhưng chưa được như ý. Đó là sự tự trách và bất lực mang tính đặc thù của những người làm cha làm mẹ. Dù họ có kể ra bao nhiêu khuyết điểm của con mình đi chăng nữa, người ngoài tuyệt đối không được hùa theo hay tùy tiện chỉ trích.
Nếu bạn nương theo lời họ để phủ nhận hay chê trách đứa trẻ, điều đó sẽ lập tức kích hoạt bản năng bảo vệ con cái của đối phương, khiến họ nảy sinh tâm lý bất mãn, thậm chí cảm thấy bạn đang mỉa mai họ không biết dạy con, giáo dục gia đình thất bại. Trong những tình huống như vậy, lựa chọn im lặng và không đưa ra phán xét vừa giúp giữ gìn thể diện cho đối phương, vừa giúp bản thân tránh xa những rắc rối không đáng có để bảo vệ sự chuẩn mực của chính mình.
Nói nhiều dễ mất kiểm soát, im lặng mới là vàng. Biểu hiện của một người có EQ cao thực sự chưa bao giờ nằm ở khả năng hùng biện, mà nằm ở tư duy thấu suốt hoàn cảnh và biết kiềm chế lời nói. Phần lớn các mâu thuẫn trong giao tiếp hằng ngày đều bắt nguồn từ việc lên tiếng không đúng lúc và đưa ra những phán xét thiếu chừng mực.
Chúng ta cần học cách thấu hiểu cảm xúc của người khác, nhìn rõ ranh giới trong các mối quan hệ, việc không nên nói thì không nói, chuyện không nên bàn thì không bàn. Giữ vững sự chừng mực trong lời nói và biết giữ im lặng đúng lúc vừa là cách tử tế với xung quanh, vừa là cách hoàn thiện chính mình, giúp bản thân luôn ung dung, tự tại và tránh xa những phiền nhiễu không đáng có.
