Không nhiều loại trái cây có thể chinh phục thực khách ở cả hai giai đoạn phát triển như măng cụt. Khi còn xanh, loại quả này nổi tiếng với phần thịt giòn, chua ngọt, trở thành nguyên liệu của món gỏi từng gây "sốt" trên mạng xã hội. Đến khi chín, măng cụt lại mang hương vị ngọt thanh, thơm dịu, được mệnh danh là "nữ hoàng trái cây" và là món quả được nhiều người yêu thích mỗi dịp hè.
Mỗi năm, măng cụt chỉ có một vụ kéo dài từ khoảng tháng 4 đến hết tháng 6. Đây cũng là thời điểm người tiêu dùng có thể thưởng thức cả măng cụt xanh lẫn măng cụt chín, mỗi loại mang một hương vị và cách chế biến hoàn toàn khác nhau.
Nếu trước đây người ta chỉ chờ măng cụt chín để ăn tươi thì vài năm gần đây, măng cụt xanh đã trở thành một "đặc sản mùa hè". Đặc biệt, sau khi món gỏi gà măng cụt gây sốt trên mạng xã hội, nhu cầu tìm mua măng cụt xanh tăng mạnh.
Trên thị trường, măng cụt xanh được bán dưới hai dạng là nguyên quả và đã gọt sẵn. Măng cụt nguyên vỏ có giá dao động khoảng 80.000-100.000 đồng/kg, trong khi phần ruột đã gọt sạch có thể lên tới 450.000-500.000 đồng/kg, cao gấp nhiều lần do quá trình sơ chế khá cầu kỳ.
Nguyên nhân khiến măng cụt xanh có giá cao nằm ở công đoạn chế biến. Người bán cho biết phải sử dụng khoảng 4-5kg quả tươi mới thu được 1kg phần ruột. Bên cạnh đó, lớp vỏ dày chứa nhiều mủ vàng rất dễ làm phần thịt bị thâm đen nếu xử lý không đúng kỹ thuật. Việc gọt một mẻ măng cụt có thể mất từ 1,5-2 giờ đồng hồ nên nhiều khách hàng chấp nhận mua loại đã sơ chế với giá cao.
Không phải quả măng cụt xanh nào cũng thích hợp để chế biến. Người trồng thường chọn những trái đã đủ già, kích thước lớn, vỏ vẫn xanh nhưng phần ruột đã phát triển. Nếu hái quá non, thịt quả sẽ ít giòn, vị chát và không đạt chất lượng.
Phần ruột măng cụt xanh có màu trắng ngà, giòn, vị chua nhẹ pha chút ngọt tự nhiên. Ngoài ăn trực tiếp cùng muối ớt, loại quả này còn được dùng để làm gỏi gà, gỏi tôm hoặc kết hợp với các loại rau thơm tạo nên món ăn thanh mát rất phù hợp trong những ngày nắng nóng.
Nhiều người lo ngại việc thu hoạch măng cụt xanh sẽ ảnh hưởng đến năng suất của cây. Tuy nhiên, theo một số nhà vườn, nếu chỉ tuyển chọn những trái đạt kích thước và độ già thích hợp thì việc thu hái không những không gây hại mà còn giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi các quả còn lại phát triển tốt hơn. Điều này cũng góp phần tăng thêm nguồn thu cho người trồng trong thời điểm đầu vụ.
Sau giai đoạn thu hoạch măng cụt xanh, những trái còn lại sẽ tiếp tục lớn và chín tự nhiên. Khi chuyển sang màu tím sẫm, lớp vỏ mềm dần, bên trong là các múi trắng ngần, mọng nước với vị ngọt thanh xen chút chua nhẹ rất đặc trưng.
Măng cụt chín từ lâu đã được xem là một trong những loại trái cây cao cấp của vùng nhiệt đới. Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị thơm ngon, loại quả này còn chứa nhiều chất chống oxy hóa, vitamin C, chất xơ và các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe. Người tiêu dùng thường ăn trực tiếp sau khi tách vỏ, hoặc dùng để chế biến sinh tố, kem, nước ép và các món tráng miệng.
Măng cụt chín vào chính vụ thường được bán với giá khoảng 50.000 đồng/kg, trong khi phần ruột măng cụt xanh có thể lên tới khoảng 500.000 đồng/kg, tức cao gấp khoảng 10 lần.
Lợi ích của quả măng cụt với sức khỏe
Hỗ trợ giảm viêm
Măng cụt chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, nổi bật là xanthone – hoạt chất được nhiều nghiên cứu ghi nhận có đặc tính chống viêm. Các hợp chất này có thể giúp làm giảm phản ứng viêm kéo dài trong cơ thể, từ đó góp phần hạn chế nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính liên quan đến tình trạng viêm.
Ngoài ra, lượng chất xơ dồi dào trong măng cụt còn giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả, đồng thời hỗ trợ điều hòa các phản ứng viêm và duy trì sức khỏe tổng thể.
Góp phần giảm nguy cơ ung thư
Việc thường xuyên bổ sung rau xanh và trái cây vào chế độ ăn được xem là một trong những cách giúp giảm nguy cơ mắc nhiều loại ung thư. Măng cụt là nguồn cung cấp các chất chống oxy hóa có khả năng bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để làm rõ vai trò của loại quả này trong phòng ngừa ung thư.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Măng cụt được đánh giá là loại trái cây phù hợp với người đang xây dựng chế độ ăn lành mạnh. Một nghiên cứu kéo dài 8 tuần cho thấy, việc sử dụng từ 90-270 ml nước ép măng cụt mỗi ngày có thể giúp cải thiện chỉ số khối cơ thể (BMI) ở một số người tham gia.
Mặc dù bằng chứng khoa học vẫn còn hạn chế, các nhà nghiên cứu cho rằng đặc tính chống viêm của măng cụt có thể hỗ trợ quá trình trao đổi chất, từ đó góp phần kiểm soát cân nặng hiệu quả hơn.
Hỗ trợ ổn định đường huyết
Nhờ chứa xanthone và chất xơ, măng cụt được cho là có lợi trong việc duy trì lượng đường trong máu ổn định. Một số nghiên cứu ghi nhận xanthone có thể cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết, trong khi nghiên cứu kéo dài 26 tuần ở phụ nữ thừa cân cho thấy chiết xuất măng cụt giúp cải thiện tình trạng kháng insulin. Tuy nhiên, hiệu quả này vẫn cần được xác nhận bằng các nghiên cứu quy mô lớn hơn.
Tăng cường sức đề kháng
Măng cụt cung cấp lượng vitamin C đáng kể cùng nhiều chất xơ, góp phần duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh. Vitamin C giúp kích thích hoạt động của các tế bào miễn dịch, đồng thời chống lại các gốc tự do gây hại. Một số hợp chất thực vật trong măng cụt cũng được ghi nhận có đặc tính kháng khuẩn, hỗ trợ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh từ môi trường.
Góp phần chăm sóc làn da
Đặc tính chống oxy hóa và chống viêm của măng cụt có thể giúp bảo vệ làn da trước tác động của tia UVB – một trong những nguyên nhân gây lão hóa sớm. Một số nghiên cứu bước đầu còn cho thấy chiết xuất măng cụt có khả năng cải thiện độ đàn hồi của da và làm chậm quá trình lão hóa, tuy nhiên vẫn cần thêm bằng chứng khoa học để khẳng định.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất măng cụt có thể giúp giảm cholesterol LDL (cholesterol xấu) và triglyceride, đồng thời làm tăng cholesterol HDL (cholesterol tốt). Những thay đổi này được cho là có lợi cho hệ tim mạch và góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tim và mạch máu.
Có lợi cho não bộ
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất măng cụt có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh và làm giảm tình trạng viêm trong não. Một số thử nghiệm trên động vật còn ghi nhận sự cải thiện về trí nhớ và các biểu hiện liên quan đến rối loạn tâm trạng. Tuy nhiên, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để xác nhận những lợi ích này.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Măng cụt là nguồn cung cấp chất xơ khá dồi dào. Chỉ khoảng 196 g măng cụt đã đáp ứng gần 14% nhu cầu chất xơ khuyến nghị mỗi ngày. Việc bổ sung đủ chất xơ giúp cải thiện nhu động ruột, hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả, đồng thời góp phần nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
