Vào khoảng tháng 4 dương lịch, dọc nhiều tuyến đường ở xã Tri Tôn (An Giang) trở nên nhộn nhịp hơn thường ngày. Hai bên đường, những thúng trái trâm tím đen được người dân bày bán thu hút đông đảo du khách dừng chân. Đây là loại quả đặc sản nổi tiếng của vùng Bảy Núi, chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn nhưng luôn được nhiều người mong đợi mỗi năm.
Trái trâm còn gọi là trâm rừng hay trâm mốc, sinh trưởng tự nhiên ở quanh núi Cấm, núi Dài. Khác với nhiều loại cây ăn trái phải chăm sóc kỹ lưỡng, cây trâm phát triển chủ yếu nhờ điều kiện tự nhiên, chịu hạn tốt, ít sâu bệnh và có tuổi thọ lên đến hàng chục năm. Những cây càng lâu năm càng cho nhiều trái, trở thành nguồn thu nhập đáng kể của nhiều hộ dân địa phương.
Mùa trâm thường bắt đầu từ giữa tháng 4 và kéo dài đến khoảng tháng 6 dương lịch. Ban đầu, quả có màu xanh, sau đó chuyển sang đỏ rồi dần ngả tím đen khi chín. Lúc đạt độ chín ngon nhất, quả trâm có lớp vỏ bóng mượt, căng mọng, kích thước chỉ khoảng bằng đầu ngón tay nhưng chứa phần thịt dày và nhiều nước.
Điều khiến trái trâm được yêu thích chính là hương vị rất riêng. Khi ăn, người thưởng thức sẽ cảm nhận vị chua nhẹ hòa cùng vị ngọt thanh, xen chút chát nơi đầu lưỡi. Càng những quả chín đen thì vị càng ngọt và ít chát hơn. Người dân An Giang thường ăn tươi hoặc chấm cùng muối ớt, muối tôm để tăng thêm vị đậm đà. Nhiều du khách lần đầu thưởng thức đều ấn tượng bởi hương vị lạ miệng và màu tím đặc trưng còn lưu lại trên môi sau khi ăn.
Theo kinh nghiệm của người dân nơi đây, chất lượng trái trâm phụ thuộc khá nhiều vào thời tiết. Những năm nắng nhiều, quả thường nhỏ nhưng ngọt đậm, trong khi mùa mưa trái to hơn nhưng vị nhạt hơn. Bên cạnh đó, cây có tán lá xanh tốt thường cho quả nhiều thịt và chất lượng cao hơn.
Không chỉ là món quà vặt dân dã, trái trâm còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều gia đình. Một cây trâm trưởng thành có thể cho vài trăm kg trái mỗi mùa. Vào thời điểm thu hoạch, thương lái thường đến tận vườn đặt cọc và thu mua để phân phối đến các tỉnh, thành phố lớn. Giá bán lẻ trên thị trường có thể lên tới 80.000 đồng/kg tùy thời điểm.
Tuy nhiên, thu hoạch trâm không phải công việc dễ dàng. Những cây cổ thụ thường cao hàng chục mét nên người hái phải leo lên tận ngọn hoặc sử dụng thang tre dài để tiếp cận các chùm quả chín. Công việc đòi hỏi nhiều kinh nghiệm, sự khéo léo và cẩn thận vì chỉ cần sơ suất cũng có thể gặp nguy hiểm. Bù lại, vào chính vụ, những người có kinh nghiệm có thể thu hoạch từ 20–30kg trái mỗi ngày.
Lợi ích của trái trâm với sức khỏe
Giàu chất chống oxy hóa
Quả trâm chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp trung hòa các gốc tự do, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương và góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường hay một số loại ung thư.
Tăng cường hệ miễn dịch
Nhờ giàu vitamin C, vitamin và khoáng chất, quả trâm giúp nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh và duy trì sức khỏe tổng thể.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Quả trâm có chỉ số đường huyết (GI) thấp, giúp hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau bữa ăn và hỗ trợ duy trì lượng đường trong máu ổn định.
Thúc đẩy quá trình trao đổi chất
Các hợp chất tự nhiên như axit gallic và axit ellagic có trong quả trâm được cho là có khả năng hỗ trợ quá trình trao đổi chất, giúp cơ thể hoạt động hiệu quả hơn.
Tăng cường sức khỏe tim mạch
Kali và các chất chống oxy hóa trong quả trâm góp phần duy trì huyết áp ổn định, bảo vệ mạch máu và hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Hỗ trợ giảm cân
Với hàm lượng calo thấp và giàu chất xơ, quả trâm giúp tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ tiêu hóa và là lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn kiểm soát cân nặng.
Hỗ trợ làm đẹp da
Vitamin C cùng các chất chống oxy hóa giúp bảo vệ làn da trước tác động của gốc tự do, hỗ trợ giảm thâm, làm sáng da và làm chậm quá trình lão hóa.
Cải thiện sức khỏe răng miệng
Đặc tính kháng khuẩn tự nhiên của quả trâm giúp hạn chế vi khuẩn trong khoang miệng, hỗ trợ bảo vệ răng và nướu, đồng thời giảm nguy cơ viêm nhiễm.
Lưu ý khi ăn quả trâm
- Không nên ăn quá nhiều vì hàm lượng tannin cao có thể gây táo bón.
- Người có dạ dày nhạy cảm có thể gặp tình trạng ợ nóng hoặc khó tiêu nếu ăn quá nhiều.
- Phụ nữ mang thai và đang cho con bú nên ăn với lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu cần.
- Người mắc bệnh thận nên hạn chế sử dụng vì quả trâm chứa oxalate, có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận hoặc khiến bệnh tiến triển nặng hơn.
