Theo đánh giá của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, rau xà lách được xếp hạng thứ 7 trong top 10 loại rau tốt nhất thế giới.
Xà lách còn có tên gọi khác là rau diếp, là một loại rau thân thảo có nguồn gốc từ châu Âu. Hiện nay, xà lách đã được lai tạo thành nhiều giống khác nhau và được trồng ở khắp mọi nơi trên thế giới. Loại rau này ưa khí hậu mát lạnh, tại Việt Nam, những vùng có khí hậu mát mẻ trồng được nhiều loại xà lách có vị ngọt, lá giòn. Lá xà lách thường có màu xanh nhạt đến xanh đậm, một số giống có viền lá lượn sóng hoặc ánh đỏ nhạt ở mép. Bề mặt lá mềm, mỏng, có gân rõ nhưng không xơ cứng.
Từ lâu, xà lách đã trở thành một trong những loại rau xanh quen thuộc nhất trong mâm cơm của người Việt. Với màu xanh non mơn mởn, lá mỏng mềm, vị giòn nhẹ và mát lành, xà lách không chỉ dễ ăn mà còn góp phần cân bằng hương vị cho nhiều món ăn, đặc biệt trong những ngày nóng.
Hiện nay, xà lách có nhiều giống khác nhau như xà lách mỡ, xà lách xoăn, xà lách lô lô xanh – lô lô tím, xà lách romaine… Tuy khác nhau về hình dáng, màu sắc nhưng nhìn chung đều có điểm chung là lá giòn, mọng nước và sinh trưởng nhanh, dễ trồng, dễ thu hoạch. Đến mùa, chúng được bán đầy ở siêu thị và các chợ dân sinh với giá từ 15.000 đồng/kg.
Khi ăn sống, lá xà lách cho cảm giác giòn mát, mọng nước, càng nhai càng thấy vị ngọt dịu tự nhiên. Chính hương vị “trung tính” này giúp xà lách dễ dàng kết hợp với nhiều loại thực phẩm khác nhau mà không làm át mùi món chính.
So với nhiều loại rau khác, xà lách ít mùi hăng, không cay nồng nên rất phù hợp với trẻ em, người lớn tuổi hoặc những người ăn nhạt, ăn thanh đạm. Đây cũng là lý do xà lách thường xuất hiện trong các món salad, món cuốn hay ăn kèm đồ nướng, đồ chiên.
Xà lách thường được sử dụng theo cách đơn giản nhất là ăn sống. Rau được rửa sạch, ngâm nước muối loãng rồi ăn kèm với các món thịt luộc, cá kho, trứng rán, giúp bữa ăn đỡ ngấy và dễ ăn hơn.
Salad xà lách là món phổ biến nhất hiện nay. Xà lách có thể trộn cùng cà chua, dưa leo, hành tây, bắp ngô, thịt gà, trứng luộc, cá ngừ hoặc tôm, rưới thêm sốt mè rang, sốt mayonnaise hay dầu giấm, tạo nên món ăn vừa ngon miệng vừa thanh nhẹ.
Ngoài ra, xà lách còn là “linh hồn” của các món cuốn như thịt nướng cuốn xà lách, nem nướng cuốn rau, bò cuốn xà lách chấm mắm chua ngọt. Lá xà lách ôm trọn phần nhân bên trong, giúp món ăn hài hòa và đỡ béo hơn.
Rau xà lách chứa hàm lượng nước cao, cũng như một lượng nhỏ năng lượng, protein, chất béo, carbohydrate, chất xơ và đường. Các khoáng chất và vitamin được tìm thấy trong nó có thể bao gồm canxi, sắt, magiê, phốt pho, kali, natri và kẽm cùng với các vitamin B như thiamin, riboflavin, niacin, folate, vitamin B6 và vitamin C, A, E và K.
Những lợi ích của rau xà lách với sức khoẻ
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Rau xà lách chứa một loại đường tự nhiên gọi là sulfoquinovose, có tác dụng nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Các lợi khuẩn này đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa, đồng thời giúp ức chế sự phát triển của vi khuẩn có hại. Khi hệ vi sinh đường ruột được cân bằng, nguy cơ gặp các vấn đề như tiêu chảy hay suy dinh dưỡng cũng giảm đáng kể.
Bên cạnh đó, hàm lượng chất xơ trong xà lách giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột hoạt động hiệu quả hơn, từ đó góp phần ngăn ngừa và cải thiện tình trạng táo bón.
Góp phần cải thiện giấc ngủ
Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất từ nhiều giống rau xà lách có khả năng hỗ trợ và thúc đẩy giấc ngủ. Dù vậy, các nhà khoa học vẫn cần thêm những nghiên cứu chuyên sâu để xác định liệu việc ăn rau xà lách trong bữa ăn hằng ngày có mang lại tác dụng tương tự hay không. Tuy nhiên, xà lách vẫn được đánh giá là loại rau có tính mát, nhẹ, phù hợp sử dụng vào buổi tối.
Có thể giúp giảm cholesterol
Rau xà lách được cho là có lợi trong việc kiểm soát cholesterol – yếu tố liên quan mật thiết đến các bệnh tim mạch. Cholesterol LDL ở mức cao được xem là “cholesterol xấu”, làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Một nghiên cứu trên chuột nhằm đánh giá tác động của việc ăn rau xà lách đối với lượng chất béo và cholesterol cho thấy, nhóm chuột được bổ sung xà lách có mức cholesterol giảm rõ rệt. Kết quả này cho thấy xà lách có thể góp phần hỗ trợ giảm các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tim mạch.
Giàu chất chống oxy hóa
Theo nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Ancient Science of Life, rau xà lách chứa các hợp chất chống oxy hóa có khả năng trung hòa và loại bỏ các gốc tự do. Những gốc tự do này nếu tích tụ nhiều có thể gây tổn thương tế bào, mô và DNA khỏe mạnh.
Chất chống oxy hóa trong thực phẩm đóng vai trò như “lá chắn” bảo vệ cơ thể, giúp hạn chế tác động của quá trình oxy hóa và góp phần phòng ngừa nhiều bệnh lý mạn tính.
Có thể giúp giảm căng thẳng, lo âu
Một nghiên cứu năm 2012 được công bố trên tạp chí Asia Pacific Journal of Tropical Disease cho thấy rau xà lách có thể sở hữu đặc tính giúp giảm lo âu. Ngoài ra, việc thường xuyên tiêu thụ các loại rau xanh, trong đó có xà lách, có mối liên hệ tích cực với sức khỏe não bộ và khả năng nhận thức.
Những người được khuyến cáo không nên ăn rau xà lách:
Người bị rối loạn tiêu hóa
Rau xà lách giàu chất xơ, nếu ăn nhiều có thể gây đầy bụng, chướng hơi, co thắt dạ dày, tiêu chảy và làm giảm khả năng hấp thu một số dưỡng chất. Vì vậy, người đang gặp vấn đề về tiêu hóa cần thận trọng khi sử dụng loại rau này.
Người đang sử dụng thuốc chống đông máu
Xà lách chứa hàm lượng vitamin K khá cao, có thể làm giảm hiệu quả của thuốc chống đông máu. Việc tiêu thụ quá nhiều rau xà lách trong thời gian dùng thuốc có thể gây ảnh hưởng không mong muốn, thậm chí làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Người bị đau dạ dày
Những người mắc bệnh dạ dày nên hạn chế các loại thực phẩm dễ kích thích niêm mạc, trong đó có rau xà lách và các loại rau nhiều xơ sợi, vì có thể gây cảm giác khó chịu hoặc làm bệnh nặng hơn.
Bệnh nhân suy thận
Xà lách chứa nhiều kali và photpho – hai khoáng chất mà thận suy yếu khó đào thải. Do đó, người bị suy thận cần hạn chế ăn xà lách hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Người dễ gặp mùi cơ thể khó chịu
Một số loại rau xanh chứa hợp chất lưu huỳnh, khi ăn nhiều có thể khiến mồ hôi có mùi nặng hơn. Ngoài ra, rau xanh đậm cũng có thể làm thay đổi màu sắc nước tiểu, tuy không nguy hiểm nhưng dễ gây lo lắng.
