Tháng 11 về, mang theo những cơn gió se lạnh và sắc hoa dịu dàng, cũng là lúc mỗi người có dịp lắng lòng để nhớ về thầy cô – những người đã lặng lẽ gieo chữ, thắp sáng ước mơ và chắp cánh cho bao thế hệ học trò bằng tất cả tâm huyết, yêu thương.
Ngày còn đi học, tôi chỉ mong đến 20/11 để được cùng bạn bè tặng cô bó hoa, đọc những lời chúc đã chuẩn bị từ trước. Còn bây giờ, khi đã là mẹ của một đứa trẻ học lớp 3, tôi lại bắt đầu một "thủ tục" quen thuộc mỗi mùa: mở điện thoại tham khảo các mẹ, tìm ý tưởng quà tặng rồi tự hỏi năm nay nên chuẩn bị thế nào cho vừa đủ. Từ câu chuyện của riêng mình, tôi nhận ra 20/11 hôm nay có những điều đã khác, và đôi khi, chính người lớn chúng ta đang khiến một ngày vốn rất đẹp, rất ý nghĩa trở nên nặng nề, áp lực hơn.

Hồi còn đi học, tôi luôn mong tháng 11 đến thật nhanh, bởi đó là khoảng thời gian cả lớp bắt đầu rộn ràng chuẩn bị cho ngày Nhà giáo Việt Nam. 20/11 khi ấy giống như một ngày Tết đặc biệt của thầy cô và học trò. Từ nhiều ngày trước, cả lớp đã ríu rít bàn nhau xem nên tặng thầy cô món quà gì, ai viết thiệp, ai chuẩn bị văn nghệ... Những khoản tiền nhỏ xin bố mẹ để góp mua quà, những buổi tập văn nghệ đầy ắp tiếng cười… tất cả đều khiến chúng tôi háo hức, mong ngóng.
Những ngày ấy, đường phố đâu đâu cũng ngập sắc hoa. Sân trường rực rỡ hơn thường lệ, lớp học được trang trí bằng báo tường, những tấm bưu thiếp, những dòng chữ nắn nót và bó hoa tươi đặt ngay ngắn trên bàn giáo viên. Có những món quà được cả lớp chắt chiu tiền quà sáng để mua, có những tấm thiệp do chính tay học trò cắt dán, viết đi viết lại từng lời chúc. Tôi cũng từng cùng bạn bè hí hoáy làm thiệp, vụng về dán từng bông hoa giấy và nắn nót những dòng chữ tặng cô.

Đón nhận những tấm thiệp ấy, cô giáo nở nụ cười thật tươi rồi nói điều khiến cô vui nhất không phải tấm thiệp đẹp hay lời chúc trau chuốt, mà là tình cảm học trò dành cho mình. Nhiều năm trôi qua, tôi vẫn nhớ như in lời nhắn nhủ của cô. Có lẽ khi ấy chúng tôi chưa hiểu hết ý nghĩa câu nói, chỉ thấy vui vì món quà nhỏ của mình được đón nhận. Đến khi trưởng thành, tôi mới thấm thía rằng, với thầy cô, đôi khi điều đáng quý nhất chính là sự yêu thương, tình cảm chân thành mà học trò dành cho mình.

Thời gian trôi qua, tôi đã không còn là cô học trò ngày nào. Bây giờ, tôi là mẹ của một đứa trẻ đang học lớp 3. Ngày 20/11 vẫn vậy, vẫn là dịp để học trò bày tỏ lòng biết ơn thầy cô, nhưng khi đã làm mẹ, tôi nhìn ngày này bằng một tâm thế khác. Nếu ngày trước, tôi chỉ háo hức chờ đến ngày được cùng bạn bè tặng hoa, chúc mừng cô giáo, thì bây giờ tôi lại là người cùng con chuẩn bị những món quà nhỏ ấy, và bắt đầu có những băn khoăn mà trước đây chưa từng nghĩ tới.
Cứ gần 20/11, trong đầu tôi lại xuất hiện hàng loạt câu hỏi: Năm nay nên tặng gì cho cô? Chọn hoa hay một món quà thiết thực? Món quà thế nào thì vừa đủ ý nghĩa, không quá sơ sài nhưng cũng không phô trương?
Thú thật, năm nào tôi cũng có cảm giác sợ mình lạc hậu trước những ý tưởng mới mẻ của các phụ huynh. Tôi lại mở điện thoại, tham khảo các hội nhóm, xem các mẹ đang chuẩn bị gì, chọn quà ra sao. Càng xem tôi đôi khi càng phân vân, bởi mỗi người một lựa chọn, mỗi món quà lại có một cách gửi gắm tình cảm khác nhau.

Tôi không phải người quá coi trọng chuyện quà cáp, nhưng cũng muốn dành cho cô giáo của con một sự trân trọng xứng đáng. Cô là người đồng hành với con trong những giờ học, kiên nhẫn chỉ bảo từng chút một, đôi khi còn dành nhiều thời gian quan tâm đến trẻ hơn những gì phụ huynh có thể nhìn thấy. Vì vậy, mỗi dịp 20/11, tôi vẫn muốn chuẩn bị điều gì đó để nói lời cảm ơn.
Thế nhưng, càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra việc chuẩn bị quà ngày nay đôi khi khiến phụ huynh suy nghĩ nhiều hơn trước. Không hẳn vì thiếu lựa chọn, mà có lẽ vì có quá nhiều lựa chọn, quá nhiều thông tin và cả những câu chuyện khiến người ta phải cân nhắc. Tôi muốn món quà đủ chân thành nhưng không khiến cô khó xử; muốn thể hiện sự quan tâm nhưng không tạo cảm giác hình thức hay phô trương.
Tôi nghĩ, cảm giác ấy không chỉ riêng mình tôi. Nhiều phụ huynh cũng từng ít nhiều bối rối khi ngày 20/11 đến gần. Có người muốn tặng một món quà nhỏ nhưng sợ bị xem là thiếu chu đáo, có người muốn gửi lời cảm ơn nhưng lại không biết thể hiện thế nào cho phù hợp. Trong khi đó, giáo viên cũng có những áp lực và giới hạn riêng.
Tôi từng đọc những chia sẻ của các thầy cô rằng, sau nhiều năm gắn bó với nghề, điều họ mong mỏi đôi khi không phải những món quà hay lời chúc hoa mỹ trong ngày dành riêng cho mình. Chương trình, sách giáo khoa liên tục thay đổi; những yêu cầu về hồ sơ, chứng chỉ, nghiệp vụ, thăng hạng và nhiều công việc khác cũng khiến không ít nhà giáo mệt mỏi. Giữa những bộn bề ấy, có người chỉ mong được bình yên đứng lớp, được tập trung vào chuyên môn và dành tâm huyết cho học trò.
Nghĩ đến điều đó, tôi càng thấy 20/11 không nên chỉ được nhìn nhận qua những món quà mà phụ huynh chuẩn bị. Đằng sau ngày lễ ấy còn là tâm tư của những người đang ngày ngày đứng trên bục giảng, những người cũng cần được thấu hiểu, chia sẻ và tôn trọng.

Tôi hiểu rằng xã hội thay đổi, cách thể hiện tình cảm cũng không thể mãi giống ngày xưa. Ngày nay, phụ huynh có nhiều điều kiện và lựa chọn hơn để bày tỏ sự tri ân với thầy cô. Những bó hoa, giỏ quà, món đồ thiết thực hay những lời chúc được gửi qua nhiều hình thức khác nhau đều có thể trở thành cách thể hiện tình cảm. Bản thân việc tặng quà không phải điều đáng bàn, bởi đó vốn là một nét đẹp nếu xuất phát từ sự tự nguyện và chân thành.
Điều đáng suy nghĩ là khi quà cáp bị đặt nặng giá trị, khi món quà trở thành thước đo cho sự quan tâm, khi phụ huynh vô tình so sánh nhau hoặc cảm thấy phải tặng thứ gì đó tương xứng với những người khác. Lúc ấy, ý nghĩa ban đầu của ngày tri ân có thể bị lu mờ.
Ở chiều ngược lại, giáo viên cũng không phải lúc nào cũng dễ dàng đón nhận tình cảm từ phụ huynh. Những quy định về việc nhận quà, những câu chuyện tiêu cực từng xảy ra hay nỗi lo bị hiểu lầm khiến thầy cô phải thận trọng hơn. Một bó hoa, một món quà nhỏ hay lời cảm ơn đôi khi cũng có thể khiến người nhận phải cân nhắc cách ứng xử sao cho đúng mực.
Tôi nghĩ, không ai muốn ngày Nhà giáo Việt Nam lại trở thành một ngày mà giáo viên phải dè chừng trước tình cảm của phụ huynh, còn phụ huynh thì loay hoay tìm cách thể hiện sự biết ơn. Càng không nên để những bức tường vô hình hay tâm lý sợ sai khiến mối quan hệ vốn cần sự tin tưởng giữa gia đình và nhà trường trở nên xa cách.

Ngày còn nhỏ, bố tôi thường nhắc anh chị em tôi phải thuộc câu "Tiên học lễ, hậu học văn". Bố không chỉ dạy chúng tôi học chữ, mà còn dặn phải biết kính trọng thầy cô, biết ơn những người đã dạy dỗ mình. Đó là bài học đầu tiên về cách làm người mà tôi vẫn mang theo đến tận bây giờ. Nghĩ lại, tôi thấy thật đáng tiếc nếu chính cách ứng xử của người lớn hôm nay lại khiến những bài học ấy trở nên xa lạ trong mắt trẻ thơ.
Với phụ huynh, có lẽ điều cần thiết nhất là đừng biến 20/11 thành một cuộc chạy đua ngầm. Không cần phải nhìn xem người khác tặng gì, món quà của lớp bên cạnh có giá trị bao nhiêu hay năm nay nên chuẩn bị thứ gì mới lạ. Một bó hoa nhỏ, một tấm thiệp do con tự tay viết, vài lời chúc chân thành cũng đã đủ để gửi gắm sự trân trọng. Tình cảm không nằm ở số tiền bỏ ra, càng không nên trở thành áp lực đối với những gia đình có điều kiện khác nhau.
Tôi cũng mong các bậc cha mẹ đừng quên rằng điều quan trọng nhất mình có thể dành cho thầy cô không chỉ nằm trong ngày 20/11. Đó còn là sự tôn trọng, tin tưởng, phối hợp với giáo viên trong việc giáo dục con cái; là cách chúng ta dạy con biết lễ phép, biết lắng nghe, biết trân trọng công sức của người khác. Một đứa trẻ tiến bộ, trưởng thành, biết yêu thương và sống có trách nhiệm có lẽ cũng là món quà lâu bền mà bất kỳ người thầy, người cô nào cũng mong đợi.
Còn với những đứa trẻ, tôi muốn các con được hiểu rằng 20/11 là ngày để nhớ đến thầy cô, để biết ơn những người đã dạy dỗ mình. Các con có thể tự tay vẽ một bức tranh, viết vài dòng chúc mừng, hát tặng cô một bài hát hay đơn giản là cố gắng học tập, lễ phép và chăm ngoan. Đó cũng là những món quà đáng quý mà không phụ huynh nào có thể mua thay con.
Là một người mẹ, tôi mong con mình có những ký ức đẹp về ngày 20/11 giống như những gì tôi từng có. Tôi muốn con háo hức chuẩn bị một tấm thiệp, vui vẻ mang bó hoa đến lớp và tự tin nói lời chúc mừng cô. Tôi cũng mong cô giáo có thể vui vẻ đón nhận tình cảm ấy, còn phụ huynh chúng tôi không phải thấp thỏm, so đo hay loay hoay trước những lựa chọn của người khác.

Ngày 20/11 của tôi đã thay đổi, từ cô học trò háo hức tặng hoa trở thành người mẹ đôi khi mất cả buổi tối để tham khảo xem nên chuẩn bị gì cho cô giáo của con. Nhưng có một điều tôi vẫn mong sẽ không thay đổi: sự trân trọng dành cho những người làm nghề giáo.
Bởi suy cho cùng, 20/11 nên là ngày để những lời cảm ơn được nói ra, những tình cảm tốt đẹp được trao đi và những nụ cười được giữ lại. Đừng để một ngày vốn rất đẹp trở thành ngày mà thầy cô phải dè chừng, phụ huynh phải áp lực, còn những đứa trẻ đánh mất sự hồn nhiên trong cách thể hiện lòng biết ơn.
Tôi mong 20/11 mãi là ngày vui của cả người dạy và người học, giản dị, ấm áp và chân thành!