Từ lâu, nhiều người tin rằng việc thuận tay phải hay tay trái chủ yếu được quyết định bởi cấu trúc và hoạt động của não bộ. Theo quan điểm truyền thống, bán cầu não điều khiển tay thuận có khả năng kiểm soát các động tác tinh vi tốt hơn, giúp tay này thực hiện các thao tác chính xác và linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của các nhà thần kinh học tại Mỹ lại đưa ra góc nhìn khác. Kết quả cho thấy ưu thế của tay thuận có thể chủ yếu được hình thành từ quá trình sử dụng và rèn luyện kéo dài trong nhiều năm, thay vì hoàn toàn là đặc điểm bẩm sinh.
Thí nghiệm kiểm chứng giả thuyết
Để kiểm tra vai trò của luyện tập đối với tay thuận, các nhà nghiên cứu đã mời những người trưởng thành khỏe mạnh đều thuận tay phải tham gia một thí nghiệm đặc biệt.
Ban đầu, các tình nguyện viên được yêu cầu viết chữ "A" và số "8" bằng cả tay phải lẫn tay trái. Sau đó, thay vì dùng bàn tay, họ phải thực hiện cùng nhiệm vụ bằng khuỷu tay, với bút được cố định vào cánh tay. Các nhà khoa học lựa chọn khuỷu tay vì đây là bộ phận hầu như không được con người sử dụng để viết hay thực hiện các vận động tinh hằng ngày. Điều này giúp loại bỏ ảnh hưởng của kinh nghiệm tích lũy trong nhiều năm.
Theo giả thuyết cũ, nếu bán cầu não điều khiển bên tay thuận vốn có khả năng vận động vượt trội ngay từ đầu, khuỷu tay phải của người thuận tay phải cũng sẽ thể hiện tốt hơn khuỷu tay trái.
Kết quả trái với dự đoán
Phân tích kết quả cho thấy không có sự khác biệt đáng kể giữa hai khuỷu tay. Dù sử dụng bên phải hay bên trái, người tham gia đều gặp khó khăn tương tự trong việc điều khiển nét chữ. Độ chính xác, hình dạng ký tự và thời gian hoàn thành bài viết gần như không có chênh lệch đáng kể.
Theo các nhà nghiên cứu, điều này cho thấy "lợi thế" của tay thuận gần như biến mất khi con người phải sử dụng một bộ phận chưa từng được rèn luyện để thực hiện nhiệm vụ.
Luyện tập giúp cải thiện khả năng vận động
Ở giai đoạn tiếp theo, các tình nguyện viên được chia thành hai nhóm. Một nhóm luyện viết bằng khuỷu tay bên thuận, trong khi nhóm còn lại luyện bằng khuỷu tay bên không thuận. Sau thời gian luyện tập, khả năng điều khiển của cả hai nhóm đều được cải thiện rõ rệt, bất kể họ sử dụng khuỷu tay nào.
Kết quả này cho thấy não bộ có khả năng thích nghi và học hỏi rất tốt. Khi được luyện tập đủ lâu, ngay cả một bộ phận hiếm khi tham gia các vận động tinh cũng có thể thực hiện nhiệm vụ chính xác hơn.
Phát hiện có ý nghĩa gì?
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nghiên cứu không phủ nhận vai trò của yếu tố di truyền trong việc hình thành xu hướng thuận tay phải hay tay trái. Tuy nhiên, kết quả cho thấy sự thành thạo của tay thuận chịu ảnh hưởng lớn từ quá trình học tập, thực hành và sử dụng lặp đi lặp lại trong cuộc sống hằng ngày.
Điều này góp phần thay đổi cách nhìn về cơ chế phát triển kỹ năng vận động của con người và cho thấy não bộ có khả năng thích nghi cao hơn so với những gì từng được cho là cố định.
Mở ra hướng mới cho phục hồi chức năng
Theo các nhà nghiên cứu, phát hiện này có thể mang lại nhiều ứng dụng trong lĩnh vực y học, đặc biệt là phục hồi chức năng sau đột quỵ, chấn thương não hoặc chấn thương chi trên.
Nếu khả năng điều khiển vận động phụ thuộc nhiều vào luyện tập, việc xây dựng các chương trình phục hồi phù hợp có thể giúp người bệnh cải thiện chức năng vận động hiệu quả hơn thông qua quá trình rèn luyện có hệ thống.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng góp phần củng cố hiểu biết về tính mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity) – khả năng não bộ tự tái tổ chức và hình thành các kết nối mới khi học một kỹ năng hoặc thích nghi sau tổn thương. Đây được xem là nền tảng quan trọng trong nhiều phương pháp phục hồi chức năng hiện đại.
Dù cần thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ giữa yếu tố di truyền và quá trình luyện tập, kết quả mới cho thấy sự khéo léo của tay thuận không đơn thuần là "món quà bẩm sinh". Thay vào đó, đó có thể là thành quả của hàng nghìn giờ sử dụng và rèn luyện tích lũy trong suốt cuộc đời.
