Nhiều bậc phụ huynh cho rằng giáo dục giới tính chỉ đơn giản là mua cho con vài cuốn sách tranh, dạy con phân biệt các bộ phận trên cơ thể hay nhắc nhở trẻ không để người lạ chạm vào vùng riêng tư.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng giáo dục giới tính thực sự bắt đầu từ những điều rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày: cách cha mẹ ứng xử với cơ thể của chính mình, cách tôn trọng sự riêng tư trong gia đình và cách thiết lập những ranh giới phù hợp giữa người lớn và trẻ em. Câu chuyện của một bà mẹ ở Đài Loan dưới đây đã khiến nhiều phụ huynh phải suy ngẫm.
Con trai của chị năm nay 5 tuổi. Một ngày nọ, cô giáo ở trường mẫu giáo chủ động liên hệ với gia đình vì phát hiện cậu bé nhiều lần lén nhìn vào nhà vệ sinh nữ. Cô giáo cho rằng đã đến lúc cha mẹ cần tăng cường giáo dục giới tính cho trẻ, giúp con hiểu về quyền riêng tư và những ranh giới cần được tôn trọng.
Ảnh minh họa
Điều khiến người mẹ bối rối là chị đã bắt đầu dạy con từ rất sớm. Từ khi cậu bé 3 tuổi, chị đã mua nhiều sách tranh giáo dục giới tính, giải thích cho con biết những bộ phận nào trên cơ thể là riêng tư, không nên để người khác nhìn thấy và tuyệt đối không được để ai tùy tiện chạm vào.
Vì thế, chị không hiểu vì sao con trai mình vẫn có hành vi như vậy.
Khi về nhà, chị nhẹ nhàng hỏi chuyện con. Trái với sự lo lắng của mẹ, cậu bé tỏ ra rất thản nhiên:
- Con chỉ tò mò thôi, con muốn xem có gì khác biệt.
Rồi cậu bé nói thêm một câu khiến người mẹ sững người:
- Mẹ cũng nhìn thấy mọi thứ khi ở trong phòng tắm mà.
Câu nói ngây thơ ấy giống như một lời cảnh tỉnh. Người mẹ chợt nhận ra rằng giáo dục giới tính không chỉ nằm trong sách vở mà còn hiện diện trong từng thói quen sinh hoạt hằng ngày của gia đình vì bà mẹ thường có thói quen đi tắm hay đi vệ sinh nhưng không đóng cửa.
Ảnh minh họa
Theo chị, nhiều phụ huynh thường nghĩ con trai vẫn chỉ là một đứa trẻ, còn mình chỉ đơn thuần là mẹ trong mắt con. Nhưng thực tế, một bé trai rồi sẽ lớn lên thành một người đàn ông, còn người mẹ trước hết vẫn là một người phụ nữ. Những gì trẻ nhìn thấy, nghe thấy và trải nghiệm trong gia đình sẽ dần hình thành nhận thức về giới tính, sự riêng tư và cách tôn trọng cơ thể của người khác.
Một đứa trẻ có biết bảo vệ quyền riêng tư của bản thân và tôn trọng ranh giới của người khác hay không thường phụ thuộc nhiều vào những gì diễn ra trong cuộc sống hằng ngày hơn là những điều được học từ sách.
Chính vì vậy, cha mẹ cần đặc biệt chú ý đến những thói quen tưởng như rất nhỏ nhưng lại có ảnh hưởng lâu dài đến nhận thức của trẻ.
1. Cha mẹ có thường xuyên thay quần áo trước mặt con hay không?
Khi chia sẻ câu chuyện này với bạn bè, một người mẹ khác cho biết chị từng tranh cãi với chồng và mẹ chồng vì vấn đề tương tự. Mẹ chồng chị có thói quen thay quần áo rất thoải mái trước mặt con cháu. Dù cháu trai đã hơn 4 tuổi và bắt đầu có nhận thức về giới tính, bà vẫn cho rằng đó là chuyện bình thường vì đều là người trong nhà.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng trẻ từ 0 đến 6 tuổi đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ về nhận thức và khả năng bắt chước. Những hình ảnh trẻ nhìn thấy thường xuyên sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong não bộ. Nếu việc thay quần áo trước mặt người khác diễn ra thường xuyên, trẻ có thể mặc nhiên cho rằng đó là hành vi bình thường và không cần giữ gìn sự riêng tư.
Người mẹ kể rằng chị từng chứng kiến một thí nghiệm xã hội, trong đó một người đàn ông trò chuyện với nhiều đứa trẻ, sau đó đưa ra những bộ quần áo mới và đề nghị các em thay ngay tại chỗ để được nhận quà hoặc kẹo.
Điều đáng lo ngại là hầu hết các em đều sẵn sàng cởi quần áo trước mặt người lạ. Chỉ có một bé gái từ chối với lý do: "Mẹ cháu dặn không được thay quần áo trước mặt các bạn nam".
Ảnh minh họa
Theo chị, ý thức về sự riêng tư cần được hình thành từ rất sớm. Khi trẻ bắt đầu nhận thức được sự khác biệt giới tính, cha mẹ nên chủ động tôn trọng không gian riêng của con và làm gương bằng chính hành vi của mình.
Người mẹ nhớ lại rằng khi con gái chị khoảng 4 tuổi, bé bất ngờ nói một cách rất nghiêm túc: "Bố ơi, con gái đang thay quần áo, con trai phải ra ngoài đợi".
Một lần khác, bé cũng yêu cầu chính mẹ mình ra ngoài khi đang thay đồ lót. Điều đó cho thấy trẻ hoàn toàn có thể hình thành nhận thức về quyền riêng tư nếu được hướng dẫn đúng cách từ sớm.
2. Gia đình có thường xuyên để mở cửa phòng tắm hay không?
Đây cũng là vấn đề khiến người mẹ ở Đài Loan suy nghĩ rất nhiều. Trong nhiều gia đình, việc để hé cửa phòng tắm hoặc để trẻ tự do ra vào khi người lớn đang sử dụng nhà vệ sinh là chuyện khá phổ biến. Nhiều người cho rằng đó chỉ là chuyện sinh hoạt bình thường trong gia đình.
Tuy nhiên, khi ranh giới riêng tư không được thiết lập rõ ràng, trẻ rất dễ hiểu rằng cơ thể của mình hoặc cơ thể của người khác có thể được nhìn thấy một cách tùy ý.
Người mẹ kể rằng chị từng đưa con đi ăn tại một nhà hàng có nhà vệ sinh dùng chung. Khi bước vào, chị và con trai bất ngờ nhìn thấy một bé gái khoảng 6-7 tuổi đang sử dụng bồn cầu trong khi cửa vẫn mở toang.
Cậu bé ngạc nhiên hỏi: "Sao bạn không đóng cửa lại? Lỡ có người vào thì sao?".
Trong khi đó, bé gái dường như không hiểu vì sao việc đó lại quan trọng.
Ảnh minh họa
Từ trải nghiệm ấy, người mẹ nhận ra rằng nếu trẻ không được dạy về quyền riêng tư ngay từ gia đình, các em có thể vô tình xâm phạm quyền riêng tư của người khác hoặc không nhận ra những nguy cơ tiềm ẩn khi người khác xâm phạm mình.
Chính vì vậy, khi con trai còn rất nhỏ, gia đình chị đã bắt đầu dạy bé những nguyên tắc đơn giản như: khi em gái thay quần áo thì con trai cần ra ngoài, khi phụ nữ sử dụng nhà vệ sinh thì cần tôn trọng không gian riêng của họ. Dần dần, đứa trẻ sẽ hiểu rằng giữa nam và nữ tồn tại những ranh giới cần được tôn trọng.
3. Cha mẹ khác giới có quá thân thiết với con hay không?
Người mẹ cũng chia sẻ một câu chuyện khiến nhiều phụ huynh đặc biệt trăn trở. Đó là trường hợp của một cô gái từng bị quấy rối khi còn nhỏ nhưng không nhận ra mình đang bị xâm phạm. Nguyên nhân là từ bé cô quá quen với những tiếp xúc cơ thể vượt quá giới hạn nên nhầm tưởng đó là biểu hiện của tình cảm.
Các chuyên gia tâm lý cho rằng việc cha mẹ ôm hôn con là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, những hành động quá thân mật như hôn môi hoặc chạm vào những vùng cơ thể riêng tư có thể khiến trẻ hiểu sai về ranh giới cá nhân.
Nếu trẻ lớn lên trong môi trường mà các giới hạn giữa nam và nữ luôn mờ nhạt, các em có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết đâu là tình cảm lành mạnh và đâu là hành vi xâm phạm.
Theo nhiều nghiên cứu, phần lớn các vụ xâm hại trẻ em lại đến từ những người quen biết với nạn nhân. Vì vậy, việc dạy trẻ về ranh giới cơ thể và sự khác biệt giới tính cần bắt đầu ngay trong gia đình.
Ảnh minh họa
4. Cha mẹ khác giới có nên tiếp tục tắm cho con khi trẻ đã lớn?
Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia đề cập. Khi trẻ bắt đầu có cảm giác ngượng ngùng, chủ động che cơ thể hoặc đặt câu hỏi về giới tính, đó là dấu hiệu cho thấy cha mẹ nên giúp con hình thành sự độc lập trong việc tắm rửa và chăm sóc cơ thể.
Trong trường hợp không có người cùng giới hỗ trợ, cha mẹ khác giới vẫn nên hạn chế việc tắm cùng con khi trẻ bước vào giai đoạn 5-6 tuổi. Đây là thời điểm trẻ bắt đầu phát triển nhận thức rõ ràng hơn về giới tính và cơ thể của mình.
Các chuyên gia giáo dục giới tính cho rằng những thói quen hằng ngày tưởng như rất nhỏ lại có tác động sâu sắc đến sự phát triển tâm lý của trẻ. Khi trẻ được dạy rằng cơ thể mình cần được tôn trọng và cơ thể của người khác cũng vậy, các em sẽ hình thành khả năng tự bảo vệ bản thân tốt hơn trong tương lai.
Suy cho cùng, giáo dục giới tính không chỉ là những bài học trên sách vở mà còn là cách cha mẹ sống mỗi ngày. Khi người lớn biết tôn trọng sự riêng tư của bản thân, thiết lập ranh giới phù hợp và làm gương cho con, trẻ sẽ dần học được cách yêu quý cơ thể mình, tôn trọng người khác và lớn lên với sự tự tin, lành mạnh hơn.
