Đường là loại nguyên liệu tạo ngọt cho nhiều loại đồ uống và cũng là gia vị chế biến nhiều món ăn của người Việt. Dù có nhiều loại đường khác nhau, nhưng tựu chung lại chúng đều giúp kích thích vị giác khi sử dụng. Tuy nhiên, lạm dụng đường có thể gây nghiện đồ ngọt và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính cho cơ thể về lâu dài.
Một công trình nghiên cứu ở Pháp ghi nhận, hấp thụ thêm hằng ngày khoảng 100ml nước ngọt (bao gồm nước trái cây, soda) sẽ làm tăng nguy cơ mắc ung thư hơn 18%. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, lâu nay nhiều người vẫn nghĩ mỡ mới gây ra những tác dụng độc hại, nhưng thực tế việc hấp thu đường quá nhiều sẽ khiến đường chuyển hóa thành mỡ, gây ra các biến chứng như viêm, xơ hóa, nhồi máu…
Đặc biệt, việc chế biến đường không đúng cách, nó càng làm tăng nguy cơ gây bệnh nhanh hơn. Điển hình trong số đó là việc rất nhiều gia đình thắng đường (chưng nước hàng) để kho cá, kho thịt giúp màu sắc món ăn bắt mắt và ngon hơn. Các chuyên gia cho rằng, thói quen này gây ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe, bởi khi đường chưng ở nhiệt độ cao sẽ bị bẻ gãy các phân tử có lợi, tạo ra chất oxy hóa gây hại cho cơ thể, lâu dần sẽ mắc bệnh.
Thắng đường kho thịt, kho cá làm tăng nguy cơ mắc bệnh, gây hại cho sức khỏe. Ảnh minh họa.
BSCK II Đoàn Thị Anh Đào, Trưởng khoa Dinh dưỡng (Bệnh viện Thanh Nhàn) cho biết, việc tự ý chưng nước hàng để tạo màu trong nấu ăn tiềm ẩn nguy cơ kép với sức khỏe. Theo đó, khi đường bị đun ở nhiệt độ cao không còn giữ được nguyên chất ban đầu của đường mà sẽ bị biến đổi cả mùi và vị.
Không chỉ có vậy, khi thắng đường ở nhiệt độ cao sẽ bẻ gãy các phân tử có lợi, tạo ra chất oxy hóa gây hại cho cơ thể. Đặc biệt, càng thắng đường bị cháy càng nguy hiểm, dùng lâu dần sẽ tích tụ vào cơ thể và gây bệnh.
Bác sĩ Đào đưa lời khuyên, với các món kho người dân nên dùng nước hàng đảm bảo chất lượng, nguồn gốc để sử dụng. Các sản phẩm này thường được nhà sản xuất tính toán để sử dụng với số lượng thực phẩm nhất định, nên hạn chế được việc dư thừa đường.
Không chỉ thắng đường, việc dùng đường trực tiếp hoặc các sản phẩm có đường quá liều lượng khuyến cáo cũng sẽ gây gánh nặng đối với gan do quá trình chuyển hóa đường thành lipid, gây ra tình trạng gan nhiễm mỡ do ăn quá nhiều đường. Ăn thừa đường còn có liên quan tới chức năng của tuyến tụy làm lượng insulin trong máu tăng là nguyên nhân chính gây ra bệnh tiểu đường.
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) có thể dùng 3 loại đường bao gồm: đường kính, mật ong và chất tạo ngọt nhân tạo.
- Đường kính được sử dụng phổ biến nhất với thành phần 100% từ mía hoặc củ cải đường với vị ngọt sâu, dễ tan. Các loại đường kính màu trắng, màu nâu, đường phèn… dễ tan, dễ pha đồ uống ấm, lạnh và cũng hợp với chế biến món ăn
Với các loại đường được khuyến cáo sử dụng nhưng khi dùng vẫn phải đúng liều lượng. Ảnh minh họa.
- Mật ong, là chất lỏng hơi đặc, ngọt hơn đường kính, có hương thơm đặc trưng. Trong chế biến thực phẩm, mật ong dùng để tạo độ ẩm, màu sắc và vị ngọt thơm. Đường có trong mật ong rất giàu vitamin, có nhiều tác dụng ngoài việc kết hợp với thực phẩm còn dùng để làm đẹp, tăng cường sức khỏe…
- Chất ngọt nhân tạo thường được dùng cho người ăn kiêng và không chứa calo. Chất tạo ngọt nhân tạo thường được tổng hợp từ các chất hóa học nhằm tăng cảm giác vị ngọt.
Dù được khuyến cáo sử dụng nhưng WHO khuyên chỉ nên dùng với lượng vừa đủ, không nên lạm dụng. Theo đó, lượng đường thêm vào tối đa một ngày với nam giới là 150 calo (khoảng 37,5g), với phụ nữ là 100 calo (khoảng 25g). Tuy nhiên, điều đặc biệt lưu ý là lượng đường vào cơ thể đã tính cả trong các thực phẩm ăn hằng ngày như cơm, rau củ quả…
Với những người bị đái tháo đường thì việc hạn chế đường hấp thu nhanh là tiêu chí số một trong ăn uống. Một số bệnh nhân có các bệnh lý mãn tính khác như: suy thận, suy tim… cũng cần phải cân nhắc dùng đường và các gia vị khác khi nấu ăn.
Thay vào đó, người mắc bệnh lý tiểu đường, bệnh chuyển hóa có thể sử dụng sản phẩm đường không sinh năng lượng để vẫn ăn được các món ăn đúng hương vị. Tuy nhiên, khi sử dụng vẫn cần phải có sự tư vấn của bác sĩ để đảm bảo không làm tăng gánh nặng bệnh tật.
