Dưới tác động của xung đột leo thang tại Trung Đông, thị trường toàn cầu đang chứng kiến nhiều biến động mạnh không chỉ ở lĩnh vực năng lượng và phân bón, mà còn lan sang cả nông sản. Trong đó, giá hạt dẻ cười – một mặt hàng tiêu dùng phổ biến trên toàn thế giới đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 8 năm trở lại đây.
Iran, quốc gia hiện đứng thứ hai thế giới về sản xuất hạt dẻ cười, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu khi sản phẩm của nước này được sử dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm như kem, sô cô la và đồ uống. Tuy nhiên, khi căng thẳng khu vực leo thang, nguồn cung từ Iran tiếp tục bị gián đoạn nghiêm trọng, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt vốn đã tồn tại từ trước.
Theo các chuyên gia, xuất khẩu hạt dẻ cười của Iran trong thời gian dài đã chịu sức ép lớn từ các lệnh trừng phạt kinh tế và bất ổn địa chính trị. Bên cạnh đó, vụ mùa năm 2025 không đạt kỳ vọng khiến sản lượng sụt giảm, kéo theo chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng bị thu hẹp.
Tình hình trở nên căng thẳng hơn khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2/2026, khiến hoạt động vận chuyển hàng hóa qua khu vực Trung Đông bị gián đoạn. Đây vốn là khu vực vừa sản xuất vừa trung chuyển quan trọng của ngành hàng này, nên mọi biến động đều tác động trực tiếp đến thị trường thế giới.
Dữ liệu thị trường cho thấy giá hạt dẻ cười đã tăng lên khoảng 4,57 USD/pound trong tháng 3, mức cao nhất kể từ năm 2018. Nguyên nhân chính đến từ việc nhiều hãng vận tải biển tạm dừng nhận đơn hàng mới liên quan đến khu vực Trung Đông, khiến việc giao hàng sang các thị trường tiêu thụ lớn như Ấn Độ bị đình trệ. Đây là một trong những quốc gia nhập khẩu các loại hạt lớn nhất thế giới với giá trị lên tới hàng tỷ USD mỗi năm.
Trong khi đó, Mỹ – quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 40% sản lượng toàn cầu – cũng chưa thể nhanh chóng bù đắp khoảng trống nguồn cung từ Iran. Điều này khiến thị trường càng thêm mất cân đối trong ngắn hạn.
Đáng chú ý, giữa bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt, Việt Nam lại nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ngành hàng này. Dù không sở hữu vùng nguyên liệu lớn, Việt Nam đang đẩy mạnh vai trò chế biến, đóng gói và tái xuất các loại hạt có giá trị cao.
Theo số liệu từ Cục Hải quan, chỉ trong tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu hạt dẻ cười của Việt Nam đạt gần 138 triệu USD. Dù giảm so với tháng trước do yếu tố mùa vụ, con số này vẫn tăng tới 413,4% so với cùng kỳ năm 2025, phản ánh đà tăng trưởng mạnh mẽ của ngành hàng này trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Kết quả này cho thấy xu hướng dịch chuyển rõ rệt của doanh nghiệp Việt Nam từ xuất khẩu thô sang tham gia sâu hơn vào khâu chế biến và thương mại. Nhiều sản phẩm hạt nhập khẩu từ Mỹ, Iran hoặc Thổ Nhĩ Kỳ được đưa vào Việt Nam để sơ chế, rang, tách vỏ và đóng gói trước khi tái xuất sang các thị trường châu Á và một số quốc gia phát triển.
Một yếu tố quan trọng thúc đẩy xu hướng này là chính sách thuế. Từ ngày 31/3/2025, thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với hạt dẻ cười đã được điều chỉnh giảm từ 15% xuống còn 5%, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí đầu vào và tăng khả năng cạnh tranh.
Trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động, giới chuyên gia nhận định việc tận dụng tốt vai trò trung chuyển và chế biến có thể giúp Việt Nam gia tăng vị thế trong chuỗi cung ứng nông sản giá trị cao, đồng thời đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu rau quả trong thời gian tới.
