Nhiều người cho rằng chỉ cần hạn chế thịt mỡ là có thể bảo vệ mạch máu. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, đây là quan niệm chưa đầy đủ. Trên thực tế, một số thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày nếu tiêu thụ quá nhiều trong thời gian dài cũng có thể làm tăng cholesterol, mỡ máu và góp phần thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
Mới đây, trong một buổi khám sức khỏe định kỳ dành cho người cao tuổi tại một khu dân cư, không ít người ở độ tuổi ngoài 60 được phát hiện có mảng xơ vữa động mạch cảnh hoặc rối loạn mỡ máu. Điều khiến nhiều người bất ngờ là họ vốn có chế độ ăn khá thanh đạm, ít sử dụng thịt mỡ và dầu ăn.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân gây xơ vữa động mạch không chỉ đến từ thịt mỡ mà còn liên quan đến tổng thể chế độ dinh dưỡng, lối sống, tuổi tác, bệnh nền và nhiều yếu tố nguy cơ khác. Trong đó, ba nhóm thực phẩm dưới đây cần được sử dụng với mức độ hợp lý.
Nội tạng động vật
Gan, óc, cật, lòng hay dạ dày động vật là những món ăn được nhiều người yêu thích vì hương vị thơm ngon và quan niệm dân gian "ăn gì bổ nấy".
Tuy nhiên, nội tạng động vật lại là nhóm thực phẩm chứa hàm lượng cholesterol khá cao. Đáng chú ý, óc lợn là một trong những thực phẩm có lượng cholesterol cao nhất. Nếu ăn thường xuyên với số lượng lớn, đặc biệt ở người đã có rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch, nguy cơ tăng cholesterol máu sẽ cao hơn.
Khi tuổi tác tăng lên, khả năng chuyển hóa chất béo của cơ thể cũng suy giảm. Vì vậy, lượng cholesterol dư thừa dễ tích tụ trong thành mạch, góp phần hình thành các mảng xơ vữa.
Các chuyên gia khuyến cáo người trung niên và cao tuổi nên hạn chế ăn nội tạng động vật, chỉ sử dụng với lượng vừa phải và không nên đưa vào thực đơn thường xuyên.
Thực phẩm nhiều đường và tinh bột tinh chế
Bánh nếp, bánh ngọt, bánh kem, cháo trắng nấu quá nhuyễn hoặc các món ăn chứa nhiều đường bổ sung thường được nhiều người lớn tuổi lựa chọn vì dễ ăn.
Tuy nhiên, tiêu thụ quá nhiều carbohydrate tinh chế và đường có thể làm tăng đường huyết sau ăn. Phần năng lượng dư thừa sẽ được gan chuyển hóa thành triglyceride – một dạng chất béo trong máu. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ rối loạn lipid máu sẽ gia tăng.
Ngoài ra, chế độ ăn nhiều đường còn có thể làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường và các bệnh tim mạch.
Để bảo vệ sức khỏe tim mạch, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên thay một phần gạo trắng và bột mì tinh chế bằng các loại ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, ngô, gạo lứt hoặc các loại đậu. Đồng thời, hạn chế các loại bánh ngọt và đồ uống có đường trong bữa sáng.
Thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối
Thịt xông khói, xúc xích, lạp xưởng, dưa muối, cà muối hay các loại thịt chế biến sẵn là những món ăn phổ biến trong nhiều gia đình.
Theo các chuyên gia, chế độ ăn nhiều muối không chỉ làm tăng nguy cơ tăng huyết áp mà còn có thể gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu. Khi thành mạch bị tổn thương, cholesterol và các chất béo trong máu có xu hướng lắng đọng nhiều hơn, từ đó thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa.
Theo khuyến cáo dinh dưỡng, người trưởng thành nên giới hạn lượng muối tiêu thụ dưới 5 g mỗi ngày. Việc thường xuyên sử dụng thực phẩm muối chua, thịt chế biến sẵn hoặc các loại nước chấm có hàm lượng natri cao rất dễ khiến lượng muối nạp vào vượt ngưỡng khuyến nghị.
Làm gì để bảo vệ mạch máu?
Các chuyên gia cho rằng, thay vì chỉ tập trung kiêng thịt mỡ, người trung niên và cao tuổi nên xây dựng chế độ ăn cân bằng và đa dạng.
Một số nguyên tắc đơn giản gồm:
Ưu tiên thịt nạc, cá, tôm và thịt gia cầm bỏ da.
Hạn chế nội tạng động vật, thịt chế biến sẵn và thực phẩm nhiều muối.
Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt.
Giảm thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung và tinh bột tinh chế.
Duy trì vận động đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần, kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
Các bác sĩ cũng lưu ý, xơ vữa động mạch là bệnh lý tiến triển trong thời gian dài và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, di truyền, hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và lối sống ít vận động. Vì vậy, khám sức khỏe định kỳ, kết hợp chế độ ăn uống khoa học và sinh hoạt lành mạnh vẫn là những biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
