Sau khi loạt phóng sự điều tra về các hợp đồng kỳ nghỉ được phát sóng trên VTV, NSND Hương Dung đã công khai chia sẻ trải nghiệm cá nhân từng gặp phải từ năm 2024 nhằm cảnh báo cộng đồng.
NSND Hương Dung sinh năm 1956, là một trong những gương mặt quen thuộc của màn ảnh phía Bắc. Bà được khán giả biết đến qua hàng loạt bộ phim truyền hình nổi tiếng như Chạy án, Của để dành, Chủ tịch tỉnh, Cầu vồng tình yêu và Người phán xử. Không chỉ hoạt động diễn xuất, bà còn là nghệ sĩ lồng tiếng được nhiều thế hệ khán giả yêu mến nhờ chất giọng đặc trưng. Trước khi gắn bó với nghệ thuật chuyên nghiệp, Hương Dung từng là học viên Trường Quân chính thuộc Quân khu 3 và sau đó công tác trong Đoàn Nghệ thuật Công an nhân dân. Với những đóng góp cho nghệ thuật, bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2010 và Nghệ sĩ Nhân dân năm 2023. Nữ nghệ sĩ nghỉ hưu với quân hàm Đại úy theo chế độ 176.
Theo Tạp chí Gia đình Việt Nam, nữ nghệ sĩ cho biết, ban đầu bà tham gia chương trình nghỉ dưỡng hoàn toàn với mục đích phục vụ nhu cầu du lịch của gia đình. Tuy nhiên, khi không còn nhu cầu sử dụng và muốn chuyển nhượng lại hợp đồng, bà liên tục nhận được những lời tư vấn rằng hợp đồng có thể bán với giá cao nếu đóng thêm các khoản phí hoa hồng hoặc chi phí thủ tục.
"Tôi không nghĩ mình lại bị dẫn dụ hết lần này tới lần khác", nữ nghệ sĩ thừa nhận.
Theo lời kể của bà, tâm lý sợ mất khoản tiền đã bỏ ra khiến nhiều khách hàng tiếp tục nộp thêm tiền với hy vọng có thể thu hồi vốn. Mỗi lần đóng tiền lại đi kèm với những giấy tờ và hợp đồng mới, khiến nhiều người rơi vào vòng xoáy không có điểm dừng.
Có thời điểm NSND Hương Dung thanh toán 60 triệu đồng qua thẻ tín dụng cùng một khoản tiền mặt khác. Dù sau đó bà nhận lại được khoảng 60% số tiền đã nộp nhưng vẫn phải gánh lãi suất thẻ tín dụng hơn 2 triệu đồng mỗi tháng trong suốt nhiều tháng.
Chia sẻ với Trang tin điện tử Người quan sát, nữ nghệ sĩ cho rằng nhiều người cao tuổi trở thành nạn nhân không phải vì lòng tham mà vì họ tin vào những lời giới thiệu về quyền lợi nghỉ dưỡng, khả năng sang nhượng hoặc những cam kết hỗ trợ sau bán hàng.
"Xin đừng vội nói họ 'tham thì thâm'. Nhiều người dùng tiền tích cóp cả đời hoặc tiền con cháu cho. Họ chỉ nghĩ đơn giản đây là một kỳ nghỉ cho gia đình và khi không dùng nữa thì có thể chuyển nhượng lại", bà chia sẻ.
Không chỉ những nghệ sĩ gạo cội, người thân của các ngôi sao nổi tiếng cũng trở thành mục tiêu của các chương trình sở hữu kỳ nghỉ.
Mới đây, siêu mẫu Hà Anh đã công khai câu chuyện mẹ ruột của mình bị cuốn vào "ma trận" hợp đồng nghỉ dưỡng tại Hà Nội. Ban đầu, bà bị thu hút bởi những lời mời tham gia hội thảo, nhận quà tặng, voucher nghỉ dưỡng, vé máy bay hoặc các chuyến du lịch nước ngoài miễn phí.
Theo Tạp chí điện tử Gia đình Việt Nam, Hà Anh chia sẻ điều đáng lo ngại là mẹ cô không tin mình bị lừa dù đã bỏ ra số tiền lên tới hàng trăm triệu đồng. Ngay cả khi xem các phóng sự điều tra trên truyền hình, bà vẫn cho rằng trường hợp của mình "không nghiêm trọng" vì số tiền mất không lớn bằng những nạn nhân khác.
Sau khi Hà Anh công khai câu chuyện trên mạng xã hội, phía công ty liên quan được cho là đã liên hệ đề nghị hoàn tiền với điều kiện cô phải gỡ bài viết và cam kết giữ im lặng. Nữ siêu mẫu từ chối đề nghị này và yêu cầu giải quyết minh bạch.
Điều khiến cô bức xúc hơn là sau đó phía công ty vẫn tiếp tục tiếp cận mẹ cô, thuyết phục bà mang sổ lương hưu đi vay ngân hàng để tham gia thêm các hợp đồng mới.
"Tôi nhận ra có rất nhiều giáo sư, trí thức, người có địa vị xã hội cũng trở thành nạn nhân. Lý do rất đơn giản: họ tử tế và tin người", Hà Anh chia sẻ.
Các chuyên gia cho rằng bản chất của nhiều vụ việc liên quan đến hợp đồng kỳ nghỉ không chỉ nằm ở những điều khoản phức tạp mà còn xuất phát từ các chiến thuật thao túng tâm lý tinh vi.
Khách hàng thường được mời tham dự những buổi hội thảo được tổ chức chuyên nghiệp, nhận quà miễn phí hoặc các ưu đãi có giá trị. Trong không khí hào hứng, họ bị thuyết phục ký những hợp đồng dài hàng chục trang mà chưa kịp nghiên cứu kỹ các điều khoản.
Khi phát sinh nhu cầu hủy hoặc chuyển nhượng, nhiều người tiếp tục được hướng dẫn đóng thêm tiền để hoàn tất thủ tục hoặc được hứa hẹn sẽ bán lại hợp đồng với giá cao hơn. Chính tâm lý tiếc tiền, sợ mất trắng và mong muốn gỡ gạc khiến họ tiếp tục chi tiền, thậm chí vay mượn để theo đuổi hy vọng thu hồi vốn.
Theo chuyên gia tội phạm học TS Đào Trung Hiếu, điểm đáng chú ý trong các vụ việc liên quan đến hợp đồng kỳ nghỉ là nhiều nạn nhân vẫn tiếp tục nộp tiền dù đã nhận ra những dấu hiệu bất thường. Hiện tượng này được tâm lý học gọi là "hiệu ứng chi phí chìm" (Sunk Cost Effect) - khi đã bỏ ra một khoản tiền lớn, con người có xu hướng tiếp tục đầu tư với hy vọng cứu vãn số tiền đã mất thay vì chấp nhận dừng lại.
“Càng mất nhiều, con người càng khó buông bỏ”, TS Hiếu nhận định. Theo ông, ở giai đoạn đầu, nạn nhân tham gia vì tin tưởng vào những lời giới thiệu hấp dẫn. Nhưng về sau, nhiều người tiếp tục nộp tiền không hẳn vì còn tin tuyệt đối, mà vì khó chấp nhận khả năng mình đã đưa ra quyết định sai lầm.
Chuyên gia cũng cho rằng các mô hình lừa đảo hiện đại thường không nhắm đến tiền ngay từ đầu mà tập trung xây dựng niềm tin và sự gắn kết cảm xúc với khách hàng. “Kẻ lừa đảo không đánh cắp tiền trước khi đánh cắp niềm tin”, ông nói. Theo TS Hiếu, nhiều nạn nhân thực chất không mua một sản phẩm, mà đang mua một niềm hy vọng. Và khi hy vọng trở thành công cụ thao túng, những người tử tế, tin người lại càng dễ trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo tinh vi.
TS Đào Trung Hiếu là chuyên gia trong lĩnh vực tội phạm học, có nhiều năm nghiên cứu về tâm lý tội phạm, hành vi lừa đảo và công tác phòng ngừa tội phạm. Ông thường xuyên xuất hiện trên truyền thông với vai trò phân tích các vụ việc dưới góc độ tâm lý học hành vi và tội phạm học. Mới đây, ông cũng tham gia phóng sự điều tra VTV Đặc biệt: Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ, đưa ra nhiều phân tích về các chiêu thức thao túng tâm lý và nguyên nhân khiến nạn nhân dễ rơi vào vòng xoáy lừa đảo. Những nhận định của ông về "hiệu ứng chi phí chìm" hay sự lệ thuộc cảm xúc đã góp phần lý giải vì sao ngay cả những người có trình độ và kinh nghiệm sống vẫn có thể trở thành nạn nhân của các chiêu trò tinh vi.
Những câu chuyện của NSND Hương Dung và gia đình siêu mẫu Hà Anh cho thấy "bẫy hợp đồng kỳ nghỉ" không phân biệt tuổi tác, trình độ học vấn hay địa vị xã hội. Nạn nhân có thể là nghệ sĩ nổi tiếng, người về hưu, trí thức hay bất kỳ ai đặt niềm tin vào những lời hứa hẹn hấp dẫn.
Trong bối cảnh nhiều vụ việc đang được phản ánh, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng trước những lời mời tham dự hội thảo nhận quà, các chương trình nghỉ dưỡng ưu đãi hoặc những cam kết lợi nhuận, sang nhượng hấp dẫn. Trước khi ký kết bất kỳ hợp đồng nào, người tham gia nên dành thời gian nghiên cứu kỹ điều khoản, tham khảo ý kiến người thân hoặc chuyên gia pháp lý để tránh rơi vào những hệ lụy tài chính đáng tiếc.
