Rằm tháng 8 hay Tết Trung thu, là một dịp lễ truyền thống quen thuộc trong đời sống người Việt. Đây là thời điểm các gia đình chuẩn bị lễ cúng gia tiên, bày mâm cỗ đón trăng và cùng nhau sum họp. Với trẻ nhỏ, Trung thu cũng là dịp để các em hiểu hơn về truyền thống gia đình và những giá trị gắn với cội nguồn.
Trong cuốn Việt Nam phong tục, tác giả Phan Kế Bính từng viết về Tết Trung thu: “Rằm tháng 8 là Tết Trung thu. Ban ngày làm cỗ cúng gia tiên, tối đến bày cỗ thưởng nguyệt. Đầu cỗ là bánh mặt trăng cùng nhiều loại bánh trái, hoa quả đủ màu sắc sặc sỡ”.
Qua thời gian, cách chuẩn bị mâm cỗ Rằm tháng 8 có nhiều thay đổi. Tùy vào phong tục từng vùng miền cũng như điều kiện và sở thích của mỗi gia đình, mâm cỗ có thể được sắp xếp khác nhau nhưng vẫn hướng đến sự chỉn chu và không khí đoàn viên.
Mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 có những món gì?
Bánh nướng, bánh dẻo
Nhắc đến mâm cỗ Trung thu không thể thiếu bánh nướng và bánh dẻo. Đây là hai loại bánh quen thuộc, thường xuất hiện trong dịp Rằm tháng 8.
Bánh truyền thống thường có hình tròn hoặc vuông, gắn với cách gọi “bánh mặt trăng” trong văn hóa Trung thu. Trước đây, bánh nướng, bánh dẻo chủ yếu có những loại nhân quen thuộc như thập cẩm và kiểu dáng khá đơn giản. Ngày nay, các loại bánh được biến tấu đa dạng hơn về nhân, hương vị, kích thước và hình thức.
Bánh nướng, bánh dẻo không thể thiếu trong mâm cỗ Trung thu (Ảnh: Vũ Thu Hương)
Xôi cốm
Cốm non là một thức quà đặc trưng của mùa thu Hà Nội. Khi kết hợp cốm với đậu xanh và dừa nạo để làm xôi, món ăn này thường được lựa chọn trong những mâm cỗ Trung thu của các gia đình.
Món xôi mang hương vị đặc trưng của mùa thu, đồng thời gợi không khí sum họp, đoàn viên trong dịp Tết Trung thu.
Hoa quả trên mâm cỗ Rằm tháng 8
Hoa quả là phần không thể thiếu trên mâm cỗ Trung thu. Nhiều gia đình lựa chọn các loại quả theo mùa, vừa tạo màu sắc đẹp mắt vừa gửi gắm những mong ước tốt lành.
Theo quan niệm truyền thống, mỗi loại quả có thể được gắn với một ý nghĩa riêng. Chuối chín tượng trưng cho sự che chở, bao bọc; bưởi gắn với mong cầu điềm lành; quả hồng thể hiện sự no đủ; quả na biểu trưng cho sự sinh sôi, còn lựu mang ý nghĩa may mắn, con cháu đông vui.
Việc kết hợp những loại quả có màu sắc, trạng thái khác nhau, trong đó có quả xanh và quả chín, cũng được quan niệm là biểu hiện của sự cân bằng, hài hòa âm - dương.
Hồng là loại quả đặc trung của mùa thu (Ảnh: Cao Thanh Thủy)
Món chay hoặc món mặn
Tùy phong tục và cách chuẩn bị của mỗi gia đình, mâm cỗ Rằm tháng 8 có thể là mâm chay hoặc mâm mặn.
Với mâm cỗ chay, gia chủ có thể chuẩn bị hoa quả, bánh kẹo cùng các loại trà như trà sen, trà nhài, trà mạn.
Nếu làm mâm cỗ mặn, những món quen thuộc như gà luộc, xôi và các món ăn truyền thống theo khẩu vị gia đình có thể được lựa chọn.
Hoa tươi, trà và đèn Trung thu
Bên cạnh đồ ăn, mâm cỗ có thể được chuẩn bị thêm một bình hoa tươi, trà nóng và hương. Sự kết hợp này giúp không gian cúng và thưởng trăng thêm trang trọng, đẹp mắt.
Với mâm cỗ Trung thu dành cho buổi tối, các loại đèn truyền thống như đèn ông sao, đèn cù, đèn con thỏ cũng thường được sử dụng để tạo không khí vui tươi, rộn ràng, nhất là khi gia đình có trẻ nhỏ.
Mâm cỗ trông trăng trong đêm Trung thu
Mâm cỗ cúng gia tiên và mâm cỗ trông trăng có thời điểm bày khác nhau. Nếu mâm cúng được chuẩn bị vào ban ngày để dâng gia tiên thì đến buổi tối, khi trăng rằm lên cao, gia đình có thể bày thêm mâm cỗ để cùng nhau thưởng nguyệt.
Đây cũng là khoảng thời gian trẻ nhỏ rước đèn, phá cỗ và các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau. Vì thế, mâm cỗ trông trăng không chỉ có ý nghĩa về mặt phong tục mà còn gắn với những kỷ niệm tuổi thơ của nhiều thế hệ.
Mâm cỗ trông trăng không chỉ có ý nghĩa về mặt phong tục mà còn gắn với những kỷ niệm tuổi thơ của nhiều thế hệ (Ảnh: Loan Trần)
Phong tục thưởng trăng và chuẩn bị đồ ăn trong dịp Trung thu cũng xuất hiện ở một số quốc gia châu Á. Tại Nhật Bản, mọi người có tục ngắm trăng, thưởng thức bánh truyền thống và trẻ em có thể rước đèn hình cá chép. Ở Trung Quốc và Hàn Quốc, Trung thu cũng là dịp lễ quan trọng, gắn với việc gia đình sum họp và cùng dùng bữa.
Mâm cỗ Rằm tháng 8 không nhất thiết phải chuẩn bị thật cầu kỳ. Điều quan trọng là các món được lựa chọn phù hợp với phong tục và điều kiện của gia đình, đồng thời thể hiện sự thành kính khi dâng lên gia tiên.
Mâm cỗ Trung thu độc đáo, sáng tạo và đầy ý nghĩa (Ảnh: Chị Định)
Từ những chiếc bánh nướng, bánh dẻo, đĩa hoa quả mùa thu đến bình hoa, chén trà hay những chiếc đèn Trung thu, tất cả cùng góp phần tạo nên không khí đặc trưng của ngày Rằm tháng 8. Sau phần lễ, gia đình lại quây quần bên mâm cỗ, cùng thưởng trăng và tận hưởng không khí đoàn viên của Tết Trung Thu.
*Bài viết mang tính tham khảo.
