Rau thối còn có tên gọi là rau rút rừng, trong tiếng dân tộc Thái là pắc nam. Đây là một loại cây dại mọc hoang trong rừng, phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, thường mọc tự nhiên trong các khu rừng ẩm, ven suối hoặc sườn núi.
Về đặc điểm, rau thối thuộc họ dây leo lâu năm, thân dài, cành có nhiều gai nhọn. Lá cây là dạng lá kép, màu xanh thẫm, mọc đối xứng, phần chồi non gồm nhiều phiến lá nhỏ, hơi thuôn dài và khép lại với nhau. Đây cũng chính là phần được sử dụng làm thực phẩm và được đánh giá là ngon nhất nhờ độ non, giòn và vị bùi tự nhiên.
Cây rau thối.
Sở dĩ có tên gọi rau thối là do khi còn tươi, cây tỏa ra mùi hăng, nồng khá khó chịu, thậm chí khiến nhiều người e ngại khi lần đầu tiếp xúc. Tuy nhiên, điều đặc biệt là sau khi được chế biến, mùi này gần như biến mất hoàn toàn, thay vào đó là hương thơm nhẹ, thoang thoảng và vị ngọt bùi rất đặc trưng, tạo nên sức hút riêng cho loại rau rừng này.
Rau thối thường được thu hái vào khoảng từ tháng 3 đến tháng 6 hằng năm, khi cây ra nhiều chồi non nhất. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, rau sau khi hái cần được chế biến ngay để giữ được độ giòn và hương vị, bởi nếu để lâu, mùi đặc trưng và chất lượng sẽ giảm đáng kể. Việc thu hái cũng đòi hỏi sự cẩn thận do cây có nhiều gai sắc dễ gây trầy xước.
Trước đây, rau thối gắn liền với đời sống sinh hoạt của đồng bào vùng cao Tây Bắc. Nhưng những năm gần đây, nhờ hương vị độc đáo, loại rau này dần được biết đến rộng rãi và trở thành một đặc sản được nhiều người tò mò tìm mua. Giá bán tương đối cao, dao động từ khoảng 65.000 đến 90.000 đồng/kg, thậm chí có thể tăng hơn vào đầu vụ, nhưng vẫn được nhiều người ưa chuộng.
Loại rau này có thể chế biến thành nhiều món ngon như làm nộm trộn cùng thịt sấy hoặc các loại rau rừng khác, nấu canh với đuôi heo, xào cùng măng, rán trứng hoặc kết hợp trong các món nướng. Khi nấu chín, rau không còn mùi hăng ban đầu mà dậy lên hương thơm đặc trưng, vị bùi, ngọt hậu và khá dễ ăn, nên khiến nhiều người bị “nghiện” ngay lần đầu nếm thử.
Bên cạnh giá trị ẩm thực, rau thối còn được xem như một loại thảo dược. Loại rau này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa, giảm các triệu chứng như ợ chua, ợ nóng, đồng thời có lợi cho gan, thận và xương khớp.
Canh rau thối nấu đuôi heo.
Cách trồng và chăm sóc cây rau thối trong vườn nhà
Vốn là loài cây mọc hoang nên rau thối khá dễ nhân giống, có thể thực hiện bằng phương pháp giâm cành hoặc chiết cành. Với cách giâm cành, nên chọn những cành bánh tẻ, cắt thành đoạn dài khoảng 30–50 cm, sau đó nhúng phần gốc vào dung dịch kích rễ, để ráo rồi đem trồng vào bầu đất.
Cành giâm cần được đặt ở nơi thoáng mát, giữ ẩm thường xuyên. Sau khoảng 15–20 ngày, cành sẽ bắt đầu bén rễ và có thể mang ra trồng ngoài vườn hoặc trong chậu.
Đối với phương pháp chiết cành, người trồng tiến hành cạo một lớp vỏ ngoài rộng khoảng 2-3 cm trên cành, sau đó bôi dung dịch kích rễ vào vị trí vừa cạo. Tiếp đến, dùng bùn hoặc đất ẩm đắp kín quanh vết cắt, bọc lại bằng túi nilon và buộc chặt hai đầu. Sau một thời gian, khi rễ hình thành, có thể cắt cành đem trồng thành cây mới.
Hoặc nếu không có sẵn cây để nhân giống, bạn có thể tìm mua cây giống tại các chợ cây mang về trồng.
Việc chăm sóc rau thối tương đối đơn giản nhờ đặc tính sinh trưởng khỏe, dễ thích nghi với nhiều điều kiện môi trường. Cây có thể phát triển trên nhiều loại đất khác nhau, song phù hợp nhất vẫn là đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng.
Khi trồng, nên chọn vị trí có ánh sáng, thông thoáng để cây sinh trưởng tốt. Trong quá trình chăm sóc, cần tưới nước khi đất khô và thường xuyên cắt tỉa để kích thích cây ra nhiều chồi non.
