Không nổi bật bởi màu sắc bắt mắt, bí mèo đen lại gây chú ý bởi những hạt nhỏ có lớp vỏ đen tự nhiên, khi rang lên thơm bùi, béo ngậy và có vị đậm đà đặc trưng. Từ một loại quả từng mọc hoang quanh bờ rào ở vùng núi phía Bắc, bí mèo đen ngày nay trở thành đặc sản được nhiều người ở thành phố tìm mua.
Bí mèo đen được biết đến nhiều ở Tuyên Quang (khu vực tỉnh Hà Giang cũ). Cây bí thích hợp với khí hậu mát lạnh, có khả năng sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, nghèo dinh dưỡng – điều kiện vốn khá phổ biến ở vùng cao.
Quả bí mèo đen có hình bầu dục, bên ngoài là những đường vân xanh trắng xen kẽ, khá giống vân trên quả dưa hấu. Quả trưởng thành thường nặng khoảng 4-5 kg. Khi còn non, phần thịt bí dẻo, thơm và có vị ngọt nhẹ, có thể dùng để nấu canh, xào hoặc chế biến thành nhiều món ăn trong bữa cơm gia đình.
Bộ phận được người tiêu dùng quan tâm nhất lại nằm ở phần hạt. Những quả bí được giữ trên cây đến khi già sẽ được bổ ra, lấy hạt, làm sạch rồi phơi hoặc sấy trước khi rang. Hạt bí mèo đen có kích thước khá lớn, lớp vỏ đen sì tự nhiên, bên trong là phần nhân trắng ngà.
Khi rang chín, hạt tỏa mùi thơm hấp dẫn, cắn vào có độ giòn vừa phải, phần nhân bùi, béo và có vị ngọt hậu. So với nhiều loại hạt bí thông thường, hạt bí mèo đen được nhiều người đánh giá có độ béo và vị bùi rõ hơn. Đây cũng là lý do loại hạt này ngày càng xuất hiện nhiều trên các cửa hàng đặc sản và chợ mạng.
Hạt bí mèo đen có thể bán dưới dạng hạt tươi để người mua tự rang hoặc loại đã rang sẵn, đóng túi. Loại rang sẵn khá tiện lợi, chỉ cần bóc vỏ là có thể thưởng thức. Giá bán tùy thời điểm và chất lượng, có nơi lên tới khoảng 200.000 đồng/kg. Những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, hạt đều, mới thu hoạch thường được người mua ưu tiên.
Ngày nay, nhiều hộ dân đã chủ động giữ giống và mở rộng diện tích trồng bí mèo đen. Cây phát triển tương đối nhanh, không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc. Sau khoảng 3-4 tháng, bí có thể cho thu hoạch tùy điều kiện canh tác. Những quả dùng lấy hạt thường được để già tự nhiên trên cây nhằm giúp hạt đạt độ chắc, nhân đầy và có hương vị thơm bùi hơn.
Những lợi ích của hạt bí với sức khỏe
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Hạt bí giàu magie, khoáng chất tham gia vào nhiều quá trình quan trọng của cơ thể và góp phần duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh, cơ bắp và tim mạch. Bên cạnh đó, các chất béo không bão hòa trong hạt bí cũng được xem là lựa chọn phù hợp cho chế độ ăn hướng đến sức khỏe tim mạch khi dùng thay cho các nguồn chất béo bão hòa.
Giúp xương chắc khỏe
Magie, phốt pho và kẽm trong hạt bí đều là những khoáng chất cần thiết cho quá trình hình thành và duy trì cấu trúc xương. Bổ sung hạt bí vào chế độ ăn đa dạng có thể góp phần cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho hệ xương, đặc biệt khi kết hợp với nguồn canxi và vitamin D đầy đủ.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Hạt bí có hàm lượng carbohydrate tương đối thấp, đồng thời cung cấp protein, chất béo và chất xơ. Những thành phần này giúp bữa ăn có khả năng tạo cảm giác no lâu hơn và làm chậm quá trình tiêu hóa, từ đó hỗ trợ kiểm soát lượng đường trong máu. Tuy nhiên, người mắc bệnh tiểu đường vẫn cần cân đối khẩu phần và tổng lượng năng lượng trong ngày.
Tăng cường sức đề kháng
Một điểm đáng chú ý khác của hạt bí là hàm lượng kẽm. Đây là khoáng chất tham gia vào hoạt động của hệ miễn dịch và nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể. Ngoài ra, hạt bí còn chứa các hợp chất chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.
Hỗ trợ não bộ và tinh thần
Hạt bí cung cấp magie và các chất béo có lợi, những dưỡng chất cần thiết cho hoạt động bình thường của hệ thần kinh. Trong đó, magie tham gia vào nhiều quá trình liên quan đến chức năng thần kinh và cơ bắp. Hạt bí cũng chứa tryptophan, một axit amin mà cơ thể sử dụng để tạo serotonin và melatonin, các chất liên quan đến tâm trạng và chu kỳ ngủ - thức.
Tạo cảm giác no, hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Nhờ chứa protein, chất xơ và chất béo, hạt bí có khả năng tạo cảm giác no tương đối lâu. Vì vậy, một khẩu phần nhỏ hạt bí có thể được dùng như món ăn nhẹ, giúp hạn chế việc ăn vặt quá nhiều. Tuy nhiên, đây vẫn là thực phẩm giàu năng lượng nên không nên ăn quá mức nếu đang kiểm soát cân nặng.
