Bữa cơm thời hiện đại dù đã đủ đầy nhưng ăn chưa đúng
Trong xã hội hiện đại, bữa ăn cũng thay đổi theo xu thế chung. Trước đây khi kinh tế khó khăn, bữa ăn đơn giản chỉ là cơm-rau-cà-mắm, thì ngày nay cả định lượng và chất lượng cũng đã được cải thiện hơn nhiều. Thế nhưng, sự cải thiện này cũng kéo theo tình trạng ăn uống thiếu kiểm soát, gây nên nhiều bệnh mãn tính không lây.
Theo đó, bữa ăn của nhiều người trẻ hiện nay luôn đặt sự tiện lợi lên hàng đầu, vì thế việc ăn hàng quán, dùng đồ ăn nhanh ngày càng nhiều hơn. Thậm chí, ngay cả bữa ăn gia đình cũng có sự mất cân đối, khi bữa ăn có xu hướng dùng nhiều thịt, ít rau, ăn đồ chiến biến sẵn, dùng đồ uống có đường và bỏ qua những nguyên tắc cơ bản của bữa ăn cân đối.
Nhiều người trẻ chạy theo lối sống hiện đại khiến cho bữa ăn vừa không đúng giờ, vừa ít gắn kết tình cảm gia đình. Ảnh minh họa.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) nhận định, bữa cơm thời hiện đại dù đã đủ, nhưng chưa đúng. Bác sĩ Hưng dẫn chứng, hiện nay dù không còn thiếu ăn, nhưng nhiều gia đình đang ăn chưa hợp lý. Trong đó có người ăn quá nhiều năng lượng, nhiều đồ ăn nhanh. Có người lại chạy theo trào lưu ăn kiêng cực đoan, thiếu khoa học.
Hay không ít người vì nhiều lý do nên bỏ ăn sáng, ăn vội bữa trưa, bữa tối ăn nhiều nhưng lại ăn muộn. Họ cho rằng, bữa tối là thời gian gia đình ngồi bên nhau, nên ăn ngon hơn, nhiều hơn. Điều đó đúng, nhưng chưa khoa học. Bác sĩ Hưng cho rằng, đúng vì bữa cơm là lúc để gia đình đoàn tụ, nhưng phản khoa học ở chỗ ăn muộn, ăn nhiều vào buổi tối sẽ gây nhiều hệ lụy với sức khỏe. Cách ăn này làm rối loạn chuyển hóa, tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, đái tháo đường và các bệnh tim mạch, những vấn đề sức khỏe đang gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây.
Ăn đủ và khoa học mới là nền tảng của sức khỏe
Theo PGS Hưng, để có sức khỏe tốt thì việc ăn đủ (ăn vừa đủ no, ăn đủ chất, ăn đủ bữa,…) là điều cần thiết và quan trọng, nhưng cần phải ăn một cách khoa học thì mới xây dựng được nền tảng sức khỏe vững bền.
PGS Trọng Hưng tư vấn, trong khẩu phần ăn, tinh bột vẫn phải giữ vai trò quan trọng. Tuy nhiên, chọn loại tinh bột nào như cơm, bún, phở, miến, mỳ là điều cần phải cân nhắc. Để có lợi cho sức khỏe, nên chọn các loại tinh bột thô, ăn ít tinh bột đã tinh chế và ăn theo nhu cầu vận động, lao động hằng ngày. Không nên cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, vì điều này có thể gây mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa, giảm hiệu quả lao động.
Việc ăn khoa học, đủ chất, đa dạng thực phẩm sẽ xây dựng được nền tảng sức khỏe tốt nhất. Ảnh minh họa.
Hay với chất đạm, PGS Hưng khuyên nên cân đối giữa đạm động vật và đạm thực vật. Thịt, cá, trứng, sữa cung cấp protein chất lượng cao, nhưng không có nghĩa là bữa ăn nào cũng cần nhiều thịt. Các nguồn đạm thực vật như đậu phụ, các loại đậu, hạt vừng, lạc vừa quen thuộc, vừa góp phần bổ sung chất xơ và vi chất, giúp khẩu phần ăn hài hòa hơn.
Trong khi đó, rau xanh và trái cây là nhóm thực phẩm đang bị "bỏ quên" trong nhiều bữa ăn. Thực tế, tại bữa ăn ở nhiều gia đình, thành phần dinh dưỡng trong mâm cơm có rất nhiều đạm, nhưng chỉ có rất ít rau, thậm chí thiếu ăn trái cây. Đây là điều không khoa học, gây ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và sức khỏe nói chung.
Ngoài các thành phần dinh dưỡng, việc ăn đa dạng cũng cần lưu ý, mỗi ngày không nên ăn dưới 15 loại thực phẩm chia đều cho các nhóm dinh dưỡng. Đồng thời thực hành ăn uống khoa học là phải ăn đủ bữa, đúng giờ có ý nghĩa rất lớn trong việc duy trì chuyển hóa ổn định.
Bữa ăn gia đình nếu chỉ coi là một bữa ngon, bữa no là chưa đủ
PGS.TS.BS Nguyễn Xuân Ninh - Phó Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho rằng, trong văn hóa người Việt, từ xưa bữa cơm gia đình có ý nghĩa rất quan trọng dù là khi khó khăn, hay khi kinh tế phát triển. Vì thế, bữa ăn gia đình không chỉ phản ánh giá trị dinh dưỡng qua món ăn, không chỉ là một bữa ăn no mà còn là nét văn hóa, sự sẻ chia và gắn kết các thành viên trong gia đình.
Theo Báo cáo Hạnh phúc thế giới năm 2025, việc chia sẻ bữa ăn cùng với người khác đang trở thành một trong những chỉ số có tính dự báo cao cho mức độ hạnh phúc, bên cạnh chỉ số về việc làm và thu nhập. Các nghiên cứu cho thấy, bữa cơm gia đình là một trong những biểu hiện quan trọng nhất của văn hóa ứng xử trong mỗi gia đình.
Bữa ăn là lúc các thành viên từ ông bà, cha mẹ tới con cái cùng hiện diện. Khi đó, bữa cơm gia đình sẽ là nơi để cha mẹ thể hiện sự quan tâm đến đời sống tinh thần của con cái và ngược lại. Đây là cơ hội để con cái, nhất là trẻ em cảm nhận mình được lắng nghe, được quan tâm - yếu tố rất quan trọng của sức khỏe tinh thần và phát triển nhân cách.
Bữa cơm gia đình là nơi xây dựng giá trị văn hóa, cảm xúc tình thân và giá trị nhân văn. Ảnh minh họa.
Thực tế cho thấy, hiện rất nhiều trẻ đang gắn cảm xúc với các thiết bị điện tử, thiếu đi không gian giao tiếp thực tế, điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trẻ. Do vậy, bữa cơm gia đình càng có vai trò quan trọng hơn bao giờ hết, bởi đa số các gia đình hiện đại thời gian dành cho công việc, học tập đã chiếm phần lớn, chỉ có bữa cơm gia đình là khoảnh khắc ít ỏi còn lại để cả nhà đoàn tụ với nhau.
Không chỉ trẻ nhỏ, bữa ăn gia đình cũng có vai trò quan trọng với người già. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trải nghiệm ăn uống khi có đông đủ người thân có thể giúp giảm cảm giác cô đơn, buồn bã và đau khổ về mặt cảm xúc ở người lớn tuổi, góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần.
Dù vậy, nhưng thực tế ngay tại Việt Nam cho thấy, chỉ khoảng 45% gia đình Việt duy trì bữa ăn tối chung ít nhất 5 lần mỗi tuần (khảo sát năm 2021). Việc mỗi thành viên ăn riêng, sống riêng có thể khiến gia đình trở thành một không gian cùng tồn tại nhưng không tương tác, làm suy giảm khả năng kết nối và chia sẻ. Nếu không kịp thời tái thiết văn hóa bữa cơm, những khoảng trống trong giao tiếp sẽ được lấp đầy bởi công nghệ, nhưng thiếu sự ấm áp và định hướng giá trị.
Vì thế, để gia đình thực sự là tổ ấm, việc tổ chức bữa ăn có đầy đủ các thành viên là vô cùng quan trọng. Sự gắn kết ấy không chỉ là cùng ngồi xuống ăn chung, mà hãy cùng nhau đi chợ, cùng nhau vào bếp, cùng nhau chia sẻ trong bữa cơm gia đình. Muốn làm được điều này, trước hết cần phải xây dựng kế hoạch, người lớn hãy làm gương, trước hết hãy tạm gác lại sự phụ thuộc về công nghệ, áp lực công việc, những thú vui giải trí ngoài xã hội để dành thời gian về nhà ăn cơm và tận hưởng những giá trị vô cùng ý nghĩa với sức khỏe thể chất, tinh thần mà bữa cơm gia đình mang lại.
