Kho báu hay thi hài bí ẩn?
Năm 2008, chùa Long Tuyền tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây (Trung Quốc) rơi vào tình trạng xuống cấp nặng. Hồ nước trong khuôn viên chùa liên tục rò rỉ, buộc các sư thầy phải tiến hành đào sửa lại bể chứa. Tuy nhiên, trong quá trình thi công, công nhân bất ngờ phát hiện một ngôi mộ cổ nằm sâu dưới lòng đất ngay trong khuôn viên chùa.
Thái Nguyên từ lâu được mệnh danh là “cửu triều cổ đô”, vùng đất gắn liền với nhiều triều đại trong lịch sử Trung Hoa, đồng thời là nơi phát tích của Đường Thái Tông Lý Thế Dân. Tương truyền vào năm 710, tại vị trí chân núi phía Tây Nam thành phố – nơi Lý Thế Dân từng dắt ngựa xuống suối tắm – người dân đã dựng nên chùa Long Tuyền, với ý nghĩa “suối rồng”, biểu trưng cho nơi sinh ra bậc chân long thiên tử.
Năm 2008, chùa Long Tuyền ở thành phố Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây (Trung Quốc) xuống cấp nghiêm trọng. (Ảnh: Sohu).
Khi lực lượng khảo cổ tiếp cận hiện trường và mở lối xuống huyệt mộ, họ phát hiện bên trong là một địa cung nhỏ nhưng được xây dựng khá tinh xảo. Ngay tại vị trí trung tâm, một chiếc quan tài ánh lên sắc vàng rực rỡ khiến tất cả không khỏi kinh ngạc.
Đó không phải quan tài gỗ, cũng không phải làm từ đồng hay ngọc, mà được cho là chế tác từ vàng ròng nguyên khối với những đường nét chạm trổ công phu. Bên ngoài chiếc quan tài được chạm khắc các hoa văn tinh xảo, bao gồm một số hình vẽ Phật giáo.
Sau khi tham khảo những tư liệu lịch sử có liên quan, các chuyên gia đều cho rằng chiếc quan tài bằng vàng này phải có một mối liên hệ nhất định nào đó với văn hóa tín ngưỡng.
Trong bối cảnh kỹ thuật luyện kim thời cổ đại còn hạn chế, việc tạo tác một cỗ quan tài hoàn toàn bằng vàng là điều vô cùng hiếm thấy. Các chuyên gia nhận định, chủ nhân ngôi mộ hẳn phải là nhân vật có thân phận và địa vị đặc biệt cao.
Bí ẩn chiếc "nơ lụa" niêm phong quan tài
Điểm đặc biệt nhất của chiếc quan tài nằm ở chi tiết tưởng như đơn giản: trên nắp quan tài có một dải lụa buộc thành hình chiếc nơ, cố định phần thân và nắp.
Sau khi kiểm tra, người ta phát hiện ra rằng niên đại của quan tài vàng này rơi vào khoảng triều đại nhà Đường. Triều đại nhà Đường đã có lịch sử hàng nghìn năm, đồng nghĩa với việc nếu dải lụa đỏ trên quan tài vàng bị bung ra thì sẽ không tránh khỏi hiện tượng oxy hóa.
Trên nắp quan tài có một dải lụa buộc thành hình chiếc nơ, cố định phần thân và nắp. (Ảnh: Sohu).
Theo các nhà khảo cổ, dải nơ dù nhìn vẫn còn nguyên nhưng thực tế chỉ được bảo toàn nhờ chưa từng tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Nếu tác động trực tiếp, cấu trúc sợi lụa có thể mục nát và vỡ vụn ngay tức thì. Sau khi cân nhắc nhiều giải pháp kỹ thuật, các chuyên gia vẫn không thể chắc chắn việc tháo dải nơ sẽ không làm hư hại hiện vật.
Thực tế, trong quá trình khảo cổ học, quá trình oxy hóa là hiện tượng rất phổ biến hay gặp. Xét cho cùng, các di vật văn hóa khai quật từ mộ cổ đều có lịch sử hàng trăm ngàn năm, do môi trường sâu trong lòng đất lâu năm cũng khiến chúng khó có thể thích nghi ngay với điều kiện ánh sáng và không khí trên mặt đất.
Vì thế, phương án cuối cùng là giữ nguyên hiện trạng. Không chỉ riêng dải lụa, việc mở nắp quan tài cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Những di vật nằm sâu dưới lòng đất hàng trăm năm vốn tồn tại trong môi trường gần như kín khí; nếu bất ngờ tiếp xúc với không khí bên ngoài, chúng rất dễ bị oxy hóa và xuống cấp nhanh chóng.
Bài học từ Binh Mã Dũng: Mở ra có thể mất tất cả?
Giới khảo cổ Trung Quốc từng rút ra bài học đắt giá từ cuộc khai quật đội quân đất nung Binh Mã Dũng tại Thiểm Tây năm 1974. Thời điểm mới phát lộ, các tượng binh sĩ mang màu sắc tươi sáng, sống động. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau khi tiếp xúc với không khí, lớp sơn nhanh chóng bị oxy hóa, bong tróc, để lộ bề mặt xám nhạt như hiện thấy ngày nay. Khi đó, do kỹ thuật bảo tồn còn hạn chế, nhiều hố khai quật đã phải tạm dừng để tránh tổn hại thêm.
Tại địa cung chùa Long Tuyền, tình huống tương tự cũng xảy ra. Ngay khi lối vào vừa được mở, các nhà khảo cổ tận mắt chứng kiến những bích họa trên tường dần bong ra và mờ biến sau khi tiếp xúc với không khí. Hình ảnh ấy càng khiến họ phải cân nhắc kỹ lưỡng và thận trọng trong từng bước xử lý tiếp theo.
Nếu bên trong quan tài vàng chứa thi hài, xá lợi hay các di vật quý giá, việc mở nắp khi chưa có công nghệ bảo tồn hoàn hảo có thể khiến toàn bộ hiện vật hư hại vĩnh viễn. (Ảnh: Sohu).
Nếu bên trong quan tài vàng là thi hài, xá lợi hay những di vật vô giá, việc mở nắp khi chưa có giải pháp bảo tồn tối ưu có thể khiến tất cả bị hư hại không thể phục hồi.
Đến nay, cỗ quan tài vàng ròng tại Sơn Tây vẫn được giữ nguyên trạng. Bên trong là ai vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ: một nhân vật hoàng tộc thời Đường, một cao tăng Phật giáo hay một bí ẩn chưa từng được sử sách ghi lại?
Các chuyên gia nhận định, cùng với sự tiến bộ của công nghệ phân tích không xâm lấn và kỹ thuật bảo tồn trong môi trường kiểm soát đặc biệt, thời điểm mở quan tài có thể sẽ đến trong tương lai. Tuy nhiên, khi nào điều đó xảy ra vẫn chưa có câu trả lời cụ thể.
Hiện tại, cỗ quan tài vàng vẫn nằm yên dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt – vừa là một phát hiện khảo cổ hiếm có, vừa là ẩn số lớn của lịch sử.
Trong suốt quãng thời gian 18 năm qua, họ cũng hi vọng có thể khám phá bí ẩn bên trong quan tài vàng với sự trợ giúp của kỹ thuật đặc biệt. Dù đến nay, các chuyên gia vẫn chưa thể tìm ra cách mở quan tài vàng hợp lý nhưng mọi người cũng đều hiểu được nguyên nhân sâu xa của vấn đề này.
