Khi nhắc đến các bệnh tim mạch, nhiều người thường cho rằng mỡ động vật, thịt nhiều mỡ hay các món ăn nhiều dầu mỡ là "thủ phạm" hàng đầu gây tổn hại đến mạch máu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, mối nguy đáng lo ngại hiện nay không chỉ đến từ những loại chất béo dễ nhận biết, mà còn đến từ một thành phần thường xuyên xuất hiện trong các loại thực phẩm chế biến sẵn.
Đó là axit béo chuyển hóa (trans fat) – loại chất béo có mặt trong nhiều sản phẩm như bánh ngọt, bánh quy, trà sữa, đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán hay các loại đồ uống sử dụng bột kem không sữa.
Chất béo chuyển hóa âm thầm gây hại cho hệ tim mạch
Không giống mỡ động vật với đặc điểm dễ nhận biết bằng mắt thường, chất béo chuyển hóa thường "ẩn mình" trong các thực phẩm công nghiệp. Chúng giúp tăng độ giòn, béo, thơm và kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm, vì vậy được sử dụng khá phổ biến trong ngành thực phẩm.
Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn cho rằng chỉ cần hạn chế ăn thịt mỡ là đã bảo vệ được sức khỏe tim mạch. Trên thực tế, không ít người có vóc dáng gầy hoặc cân nặng bình thường vẫn xuất hiện tình trạng rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ hay xơ vữa động mạch từ khá sớm. Một trong những nguyên nhân được cho là liên quan đến việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chứa trans fat.
Làm tăng cholesterol xấu, giảm cholesterol tốt
Theo các nghiên cứu dinh dưỡng, axit béo chuyển hóa có khả năng làm tăng nồng độ cholesterol lipoprotein mật độ thấp (LDL - cholesterol xấu), đồng thời làm giảm cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL - cholesterol tốt).
Trong khi HDL đóng vai trò hỗ trợ loại bỏ lượng cholesterol dư thừa trong máu và bảo vệ thành mạch, LDL lại dễ tích tụ trên thành động mạch, làm gia tăng nguy cơ xơ vữa và các bệnh lý tim mạch.
Sự tác động đồng thời theo hai chiều này khiến trans fat được đánh giá là có hại hơn nhiều loại chất béo thông thường.
Đáng chú ý, những tổn thương do trans fat gây ra thường diễn tiến âm thầm. Người bệnh có thể không xuất hiện triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, trong khi các biến đổi bất lợi bên trong mạch máu vẫn đang tích tụ từng ngày.
Góp phần làm gia tăng tình trạng viêm mạn tính
Bên cạnh tác động đến mỡ máu, nhiều nghiên cứu còn cho thấy axit béo chuyển hóa có liên quan đến tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể.
Khi được tiêu thụ thường xuyên, loại chất béo này có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa, kích thích cơ thể sản sinh các chất trung gian gây viêm. Theo thời gian, lớp nội mạc mạch máu có thể bị tổn thương, làm suy giảm chức năng bảo vệ tự nhiên của thành mạch.
Khi thành mạch mất đi sự trơn láng vốn có, các chất béo và cặn lắng dễ bám vào hơn, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa và cục máu đông.
Các chuyên gia cho rằng đây là một trong những lý do khiến nhiều người dù không thừa cân nhưng vẫn có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch do chế độ ăn uống thiếu lành mạnh kéo dài.
Ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường huyết
Không chỉ gây tác động lên hệ tim mạch, axit béo chuyển hóa còn được cho là có liên quan đến tình trạng kháng insulin – yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến đái tháo đường type 2.
Một số nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ nhiều trans fat trong thời gian dài có thể làm giảm độ nhạy của tế bào với insulin, khiến cơ thể gặp khó khăn hơn trong việc kiểm soát đường huyết.
Hiện tượng này được cho là góp phần vào xu hướng trẻ hóa của các rối loạn chuyển hóa, khi ngày càng nhiều người trẻ tuổi xuất hiện các dấu hiệu như tăng vòng bụng, đường huyết bất thường hoặc tiền đái tháo đường.
Đặc biệt, những thói quen phổ biến như ăn bánh ngọt vào bữa sáng, uống trà sữa thường xuyên hoặc sử dụng đồ ăn nhanh nhiều lần mỗi tuần có thể làm tăng lượng trans fat nạp vào cơ thể.
Vì sao thực phẩm chứa trans fat dễ gây "nghiện"?
Một trong những lý do khiến chất béo chuyển hóa trở nên phổ biến là khả năng cải thiện hương vị và kết cấu thực phẩm. Các sản phẩm chứa trans fat thường có độ giòn, thơm và cảm giác ngon miệng hơn, khiến người dùng dễ ăn nhiều hơn mức cần thiết.
Những thành phần như bơ thực vật công nghiệp, shortening hay bột kem không sữa là nguồn cung cấp trans fat thường gặp trong thực phẩm chế biến sẵn.
Do đó, dù không thường xuyên ăn thịt mỡ hay các món ăn nhiều dầu mỡ, nhiều người vẫn có thể vô tình tiêu thụ lượng đáng kể chất béo chuyển hóa thông qua các loại bánh kẹo, đồ uống và thức ăn nhanh.
Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn để bảo vệ sức khỏe
Các chuyên gia khuyến cáo việc bảo vệ hệ tim mạch không chỉ dừng lại ở việc giảm tiêu thụ mỡ động vật, mà còn cần chú ý đến các nguồn chất béo chuyển hóa ẩn trong thực phẩm công nghiệp.
Duy trì chế độ ăn cân bằng, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và các sản phẩm chứa dầu hydro hóa là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Nhiều chuyên gia cho rằng điều đáng lo ngại không phải là thỉnh thoảng thưởng thức một bữa ăn nhiều dầu mỡ, mà là thói quen tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm chế biến sẵn trong thời gian dài.
Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Khi có các vấn đề sức khỏe, người dân nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.
