Trong tự nhiên có không ít loại cây nhìn qua tưởng chỉ là cỏ dại mọc ven đường, nhưng lại sở hữu nhiều công dụng bất ngờ. Có loại được tận dụng làm rau ăn, có loại dùng để pha trà, thậm chí được trồng ngay trong vườn nhà vì vừa dễ chăm sóc vừa có thể thu hái quanh năm.
Một trong số đó là rau lạc tiên, còn được gọi là đọt nhãn lồng, chùm bao hay dây bầu đường. Loại rau này đặc biệt ở chỗ khi rửa với nước, phần lá có thể tạo ra rất nhiều bọt, trông không khác gì xà phòng. Đáng chú ý, đây lại là loại rau có thể chế biến thành món ăn và được nhiều người ví von rằng ăn được liền "thành tiên” vì có thể cải thiện hệ tiêu hoá, tác dụngh an thần, chữa bệnh mất ngủ lâu năm.
Ảnh minh hoạ
Loại rau rửa lên nổi bọt như xà phòng
Lạc tiên có tên khoa học là Passiflora foetida, thuộc nhóm cây dây leo. Cây thường có tua cuốn mọc ở nách lá để bám vào những vật thể xung quanh. Lá chia thành 3 thùy, thùy ở giữa thường lớn hơn hai thùy còn lại và trên bề mặt có lớp lông mịn.
Đến mùa hoa, cây tạo điểm nhấn khá đẹp mắt với những bông hoa mang hai màu trắng và tím. Sau khi hoa tàn, cây tiếp tục cho quả hình cầu. Quả khi chín chuyển sang màu vàng, bên ngoài có lớp cấu trúc mỏng giống như một chiếc “mạng lưới” bao quanh, tạo nên vẻ ngoài khá đặc biệt.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều người lần đầu sử dụng lạc tiên bất ngờ lại nằm ở công đoạn rửa rau. Khi tiếp xúc với nước, lá có thể tạo thành lớp bọt dày. Hiện tượng này liên quan đến saponin, một nhóm hợp chất tự nhiên có khả năng tạo bọt khi hòa vào nước. Vì thế, nếu chưa từng biết đến loại rau này, không ít người dễ nhầm tưởng rau bị dính chất tẩy rửa. Thực tế, hiện tượng tạo bọt là một đặc điểm tự nhiên của cây.
Không chỉ có vẻ ngoài đặc biệt, lạc tiên còn được tận dụng theo nhiều cách. Phần đọt non có thể hái để luộc, xào hoặc nấu canh. Quả chín cũng có thể sử dụng trực tiếp sau khi sơ chế phù hợp. Trong dân gian, các bộ phận khác của cây như thân, lá già và rễ còn được thu hái, làm sạch rồi phơi khô để sử dụng theo những cách truyền thống.
Ảnh minh hoạ
Lạc tiên chứa nhiều hợp chất thực vật như flavonoid và một số hoạt chất được nghiên cứu trong các tài liệu về dược liệu. Theo y học cổ truyền, cây thường được nhắc đến với công dụng an thần, thanh nhiệt, hỗ trợ lợi tiểu và giúp thư giãn.
Dù vậy, những công dụng liên quan đến điều trị bệnh không nên được hiểu như thuốc chữa bệnh. Nếu muốn sử dụng lạc tiên với mục đích hỗ trợ sức khỏe, đặc biệt là dùng thường xuyên hoặc dùng dạng sắc uống, nên tham khảo ý kiến người có chuyên môn.
Lạc tiên mọc khá phổ biến ở một số vùng nhưng rau tươi không phải lúc nào cũng dễ tìm mua. Tùy thời điểm và nơi bán, đọt lạc tiên có thể được rao bán với mức giá khoảng 150.000 đồng/kg. Một điểm thú vị khiến loại cây này được nhiều người lựa chọn trồng trong vườn là khả năng sinh trưởng khá mạnh. Cây không quá khó tính, có thể nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành.
Nếu gieo bằng hạt, người trồng thường phải chờ khoảng 10-20 ngày để hạt nảy mầm. Trong khi đó, giâm cành là cách nhanh và đơn giản hơn. Chỉ cần chọn cành khỏe, cắt đoạn phù hợp rồi cắm vào đất có độ ẩm vừa phải, sau khoảng 7-10 ngày cành có thể bắt đầu bén rễ nếu điều kiện thuận lợi.
Trồng lạc tiên trong vườn nhà cần lưu ý gì?
Ảnh minh hoạ
Là cây dây leo, lạc tiên thích hợp với những khu vực có khoảng trống để cây phát triển và có giàn hoặc điểm tựa để leo. Cây ưa ánh sáng nên nên bố trí ở nơi thoáng, có ánh nắng tương đối đầy đủ.
Đất trồng không cần quá cầu kỳ nhưng nên có khả năng thoát nước tốt. Trong giai đoạn cây sinh trưởng, cần duy trì độ ẩm cho đất, tránh để cây thiếu nước kéo dài. Khi cây phát triển mạnh, có thể bổ sung dinh dưỡng định kỳ để hỗ trợ việc ra chồi, hoa và quả.
Nếu được chăm sóc phù hợp, lạc tiên có thể phát triển thành những dây leo xanh tốt, vừa tạo mảng xanh cho khu vườn vừa cho đọt non để thu hái. Đây cũng là một trong những loại cây phù hợp với những gia đình muốn tận dụng khoảng sân, ban công hoặc khu vườn nhỏ để trồng rau theo hướng tự nhiên.
