Mâm xôi rừng vốn là thức quả quen thuộc với nhiều người dân miền núi phía Bắc, đặc biệt ở các tỉnh như Phú Thọ, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai. Với thế hệ 8X, 9X, những bụi mâm xôi ven đồi, bìa rừng từng gắn với không ít buổi trưa hè rủ nhau vào rừng hái quả. Những quả chín đỏ được hái xuống, phủi nhẹ rồi ăn ngay đã đủ khiến người ta thích thú bởi vị ngọt thanh, chua dịu và hương thơm rất riêng.
Mâm xôi thường vào mùa từ khoảng tháng 4 đến hết tháng 7. Khi chín, quả chuyển sang màu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm, căng mọng, gồm nhiều múi nhỏ kết thành một khối tròn xinh xắn. Quả vừa chín tới có vị chua nhẹ, thanh mát; khi chín kỹ, vị ngọt đậm hơn, nhiều nước và thơm rõ hơn. Chính sự cân bằng giữa vị ngọt và chút chua tự nhiên khiến mâm xôi không bị ngấy, có thể ăn liên tục như một món quà vặt của mùa hè.
Tuy nhiên, để hái được những quả mâm xôi rừng chín đẹp không phải chuyện dễ dàng. Cây thường mọc thành bụi, cành vươn cao và có nhiều gai nhọn. Người hái phải len qua những bụi cây, lựa từng quả chín để tránh bị gai làm xước tay. Quả lại có lớp vỏ mỏng, nhiều nước nên rất dễ dập. Nếu không thu hái kịp, những quả chín có thể rụng xuống đất chỉ sau một thời gian ngắn.
Nhờ hương vị độc đáo và gắn với ký ức tuổi thơ, mâm xôi rừng ngày càng được người tiêu dùng thành phố tìm mua. Trên thị trường, loại quả này có giá khoảng 70.000-85.000 đồng/kg, tùy thời điểm, chất lượng và nguồn hàng. Do khó thu hái, sản lượng tự nhiên không ổn định nên vào thời điểm cuối vụ, những mẻ quả tươi, đẹp thường được người mua săn đón.
Không chỉ ăn trực tiếp, mâm xôi còn có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn. Quả được dùng làm siro, nước ép, sinh tố, mứt hoặc ngâm rượu. Trong đó, siro mâm xôi có màu đỏ đẹp mắt, vị chua ngọt hài hòa và mùi thơm dịu, thích hợp dùng lạnh trong những ngày hè. Mâm xôi cũng có thể kết hợp với sữa chua, kem hoặc các món tráng miệng để tăng màu sắc và hương vị.
Trước nhu cầu tăng lên, mâm xôi ngày nay không chỉ được hái từ tự nhiên mà còn được một số hộ nhân giống và đưa vào trồng. Cây có thể nhân giống bằng cách tách chồi hoặc giâm cành. Mâm xôi ưa đất tơi xốp, giàu hữu cơ, thoát nước tốt và nhiều ánh sáng; những vùng có khí hậu mát thường thuận lợi hơn cho cây sinh trưởng. Sau khoảng 8-12 tháng, cây có thể bắt đầu cho quả. Nếu được bón phân, tưới nước hợp lý, cắt tỉa cành già và giữ vườn thông thoáng, cây có thể tiếp tục cho thu hoạch trong nhiều năm.
Những lợi ích của quả mâm xôi đối với sức khỏe
Tăng cường hệ miễn dịch
Mâm xôi cung cấp vitamin C cùng nhiều hợp chất thực vật có lợi. Vitamin C đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của hệ miễn dịch, đồng thời giúp bảo vệ tế bào trước tổn thương do các gốc tự do.
Giàu chất chống oxy hóa
Mâm xôi là một trong những loại quả mọng giàu chất chống oxy hóa, nổi bật với anthocyanin và axit ellagic. Những hợp chất này giúp cơ thể chống lại các gốc tự do và hỗ trợ bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa. Một số nghiên cứu cũng đang tìm hiểu tiềm năng của các dưỡng chất trong mâm xôi đối với việc hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh mạn tính.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Các hợp chất anthocyanin và polyphenol trong mâm xôi được cho là có lợi cho hệ tim mạch. Chế độ ăn giàu quả mọng có thể góp phần hỗ trợ chức năng mạch máu, giảm stress oxy hóa và duy trì sức khỏe tim mạch.
Có lợi cho não bộ
Anthocyanin cùng các hợp chất thực vật khác trong mâm xôi đang được quan tâm về khả năng hỗ trợ sức khỏe não bộ. Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung các loại quả mọng vào chế độ ăn có thể giúp duy trì trí nhớ và chức năng nhận thức theo thời gian.
Hỗ trợ da, xương và mô liên kết
Vitamin C trong mâm xôi cần thiết cho quá trình sản xuất collagen, một thành phần quan trọng của da, xương, dây chằng, mạch máu và các mô liên kết. Vì vậy, bổ sung thực phẩm giàu vitamin C có thể góp phần duy trì sức khỏe của những mô này.
Có đặc tính chống viêm
Polyphenol, anthocyanin và các hợp chất thực vật khác trong mâm xôi có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm. Những dưỡng chất này có thể hỗ trợ cơ thể kiểm soát phản ứng viêm và bảo vệ tế bào trước tổn thương.
Hỗ trợ sức khỏe sinh sản
Mâm xôi chứa vitamin C, folate và các chất chống oxy hóa, góp phần cung cấp những dưỡng chất cần thiết cho sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định ăn mâm xôi có thể trực tiếp làm tăng khả năng sinh sản.
Hỗ trợ sức khỏe răng miệng
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy các hợp chất polyphenol trong mâm xôi có đặc tính kháng khuẩn và chống viêm, từ đó cho thấy tiềm năng hỗ trợ sức khỏe răng miệng. Tuy nhiên, ăn mâm xôi không thay thế các biện pháp vệ sinh răng miệng hằng ngày.
