Nhắc đến xoài Yên Châu (Sơn La), nhiều người thường nghĩ ngay đến xoài tròn, nhưng vùng đất này còn có một giống xoài bản địa ít phổ biến hơn mà hương vị lại vô cùng đặc biệt, đó là quả xoài hôi. Sở hữu mùi thơm nồng đặc trưng, thịt quả vàng óng, chắc và vị ngọt thanh, loại quả này khiến những ai từng thưởng thức dễ nhớ mãi.
Cái tên “xoài hôi” có thể khiến nhiều người tò mò, thậm chí e ngại, nhưng thực tế đây lại chính là điểm làm nên nét riêng của giống xoài này. Khi quả còn xanh hoặc mới chín tới, xoài tỏa ra mùi nhựa và tinh dầu khá nồng, khác với hương thơm dịu thường thấy ở nhiều giống xoài khác. Khi chín hoàn toàn, mùi hương dịu hơn nhưng vẫn rất đậm và lưu lâu. Với người dân địa phương, đây là thứ hương đặc trưng gắn với giống xoài bản địa có tên Muồng Khăm.
Xoài hôi có kích thước vừa phải, dáng thuôn dài hoặc hơi bầu dục. Vỏ quả thường vẫn giữ màu xanh khi chín, đôi khi chuyển sang xanh vàng nhạt nên nếu chưa quen rất khó nhận biết độ chín chỉ bằng màu sắc. Bổ quả ra, phần thịt màu vàng óng, khá chắc, mọng nước và ít xơ. Hạt tương đối nhỏ nên phần thịt ăn được nhiều. Điểm hấp dẫn nhất nằm ở vị ngọt thanh, xen chút chua nhẹ, cùng mùi thơm nồng đặc trưng khiến vị giác trở nên khác biệt.
Xoài hôi có nhiều cách thưởng thức. Khi quả vừa chín tới, người thích vị đậm có thể gọt vỏ, cắt miếng ăn trực tiếp để cảm nhận độ giòn nhẹ, vị chua ngọt và mùi thơm mạnh. Khi chín mềm hơn, phần thịt trở nên mọng, ngọt dịu và thơm đậm, thích hợp ăn tươi như một món tráng miệng. Quả xanh cũng có thể dùng làm xoài dầm, xoài lắc, trộn gỏi hoặc chấm muối ớt, đặc biệt hợp với những người thích vị chua giòn và đậm đà.
So với xoài tròn Yên Châu, xoài hôi có nét hấp dẫn riêng. Nếu xoài tròn gây thương nhớ bởi vị ngọt đậm, thịt mềm và hương thơm dịu thì xoài hôi nổi bật với phần thịt chắc hơn, vị ngọt thanh cùng mùi thơm nồng. Chính sự khác biệt này khiến xoài hôi dù không được trồng đại trà vẫn được nhiều người tìm mua khi vào mùa.
Trên thị trường, xoài hôi thường chỉ xuất hiện trong khoảng 1-2 tháng, giá bán khoảng 20.000-40.000 đồng/kg tùy thời điểm và chất lượng. Do sản lượng không lớn, loại xoài này chủ yếu được bán tại địa phương hoặc qua các kênh trực tuyến. Cái tên lạ, thời gian thu hoạch ngắn cùng hương vị đặc trưng khiến nhiều người ở thành phố tò mò tìm mua để thưởng thức.
Lợi ích của quả xoài với sức khỏe
Giàu chất chống oxy hóa, tốt cho mắt
Xoài chứa nhiều carotenoid như beta-carotene, lutein và zeaxanthin. Đây là những hợp chất thực vật có đặc tính chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Trong đó, lutein và zeaxanthin đặc biệt có lợi cho sức khỏe đôi mắt, còn beta-carotene có thể được cơ thể chuyển hóa thành vitamin A, một dưỡng chất cần thiết cho thị lực.
Hỗ trợ tiêu hóa
Xoài là nguồn cung cấp chất xơ khá tốt, giúp hỗ trợ nhu động ruột và duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Đặc biệt, pectin trong xoài là một dạng chất xơ hòa tan có thể góp phần nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi trong đường ruột, từ đó hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột.
Tốt cho tim mạch
Xoài cung cấp kali, một khoáng chất quan trọng đối với hoạt động của tim và hệ tuần hoàn. Kali góp phần cân bằng lượng natri trong cơ thể và hỗ trợ duy trì huyết áp ở mức khỏe mạnh. Vì vậy, ăn xoài trong chế độ dinh dưỡng đa dạng có thể góp phần chăm sóc sức khỏe tim mạch.
Hỗ trợ sức khỏe xương khớp
Xoài giàu vitamin C, dưỡng chất cần thiết cho quá trình sản xuất collagen. Đây là loại protein giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc của da, xương, sụn và dây chằng. Vitamin C cũng tham gia vào quá trình duy trì các mô liên kết, qua đó góp phần hỗ trợ sức khỏe xương khớp.
Giúp cơ thể hấp thụ sắt tốt hơn
Một lợi ích đáng chú ý khác của vitamin C trong xoài là hỗ trợ cơ thể hấp thụ sắt, đặc biệt là sắt có nguồn gốc từ thực vật. Vì vậy, kết hợp xoài hoặc các loại trái cây giàu vitamin C với thực phẩm chứa sắt có thể giúp tăng khả năng hấp thụ khoáng chất này.
Bổ sung nhiều dưỡng chất thiết yếu
Bên cạnh vị ngọt thơm, xoài còn cung cấp nhiều dưỡng chất như chất xơ, vitamin C, vitamin A và kali. Việc bổ sung xoài với lượng phù hợp vào khẩu phần ăn có thể giúp đa dạng hóa nguồn dinh dưỡng, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng tổng thể của chế độ ăn uống.
Tốt cho sức khỏe đôi mắt
Xoài chứa vitamin A và beta-carotene, những dưỡng chất quan trọng giúp duy trì thị lực và bảo vệ giác mạc, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng khô mắt, quáng gà. Bên cạnh đó, lutein và zeaxanthin có trong xoài còn có đặc tính chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ võng mạc trước tác động của ánh sáng và các gốc tự do, qua đó góp phần duy trì đôi mắt khỏe mạnh.
