Mỗi khi bước vào mùa hè, những chùm bòn bon vàng óng lại xuất hiện nhiều ở các khu chợ và cửa hàng trái cây. Loại quả này không chỉ hấp dẫn bởi vẻ ngoài lạ mắt mà còn chinh phục thực khách nhờ hương vị ngọt thanh, mọng nước, xen chút chua dịu rất riêng.
Bòn bon, còn được gọi là dâu da đất hay lòn bon ở một số địa phương, là cây ăn quả nhiệt đới có nguồn gốc từ khu vực Đông Nam Á. Tại Việt Nam, cây được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung và Nam Bộ. Trong đó, Đà Nẵng là địa phương nổi tiếng nhất với giống bòn bon Tiên Phước – đặc sản đã tạo nên thương hiệu cho vùng đất này. Ngoài ra, bòn bon còn được trồng tại Quảng Ngãi, Huế, Đắk Lắk, Đồng Nai, Vĩnh Long và một số tỉnh Tây Nguyên, nơi có khí hậu nóng ẩm, đất tơi xốp, thoát nước tốt.
Bòn bon thường vào mùa từ khoảng tháng 6 đến tháng 9 hằng năm, tùy điều kiện thời tiết và từng vùng trồng. Riêng tại xã Tiên Phước (Đà Nẵng), thời điểm thu hoạch rộ thường kéo dài từ tháng 7 đến tháng 8. Đây cũng là lúc những chùm quả sai trĩu thân cây, được người dân thu hái và đưa ra thị trường.
Điểm hấp dẫn nhất của bòn bon nằm ở hương vị. Quả chín có lớp vỏ màu vàng nhạt hoặc vàng nâu, bóc dễ dàng để lộ từng múi trắng trong như tép tỏi. Khi thưởng thức, phần thịt quả mềm, mọng nước, vị ngọt thanh lan tỏa đầu lưỡi rồi hòa quyện cùng chút chua nhẹ rất dễ chịu. Không ngọt gắt như nhãn hay vải, bòn bon mang cảm giác mát lành, ăn nhiều vẫn không thấy ngấy.
Tùy giống và độ chín, hương vị bòn bon cũng có sự khác biệt. Những quả chín già thường ngọt đậm, ít chua, còn quả thu hoạch sớm sẽ có vị chua rõ hơn. Giống bòn bon Tiên Phước được nhiều người đánh giá cao nhờ tỷ lệ thịt dày, ít hạt, vị ngọt thanh và thơm nhẹ. Chính hương vị cân bằng ấy khiến nhiều người có thể ăn liền cả ký mà vẫn thấy ngon miệng.
Bòn bon chủ yếu được ăn tươi sau khi bóc vỏ. Ngoài ra, nhiều gia đình còn dùng để làm mứt, ngâm siro hoặc chế biến thành các món tráng miệng, dù cách thưởng thức phổ biến nhất vẫn là ăn ngay khi quả vừa được làm mát. Trong những ngày nắng nóng, vị ngọt mát và lượng nước dồi dào của bòn bon mang lại cảm giác rất dễ chịu.
Vào chính vụ, bòn bon thường được bán với giá khoảng 40.000–60.000 đồng/kg. Những lô hàng tuyển chọn hoặc bòn bon Tiên Phước chính gốc có thể dao động từ 70.000 đến hơn 90.000 đồng/kg.
Cây bòn bon có thể được nhân giống bằng hạt hoặc ghép. Nếu trồng từ hạt, cây thường mất khoảng 8–10 năm mới bắt đầu cho quả. Trong khi đó, cây ghép hoặc chiết chỉ cần khoảng 4–6 năm là có thể thu hoạch. Khi bước vào thời kỳ kinh doanh, cây có thể cho trái đều mỗi năm và tuổi thọ kéo dài hàng chục năm nếu được chăm sóc tốt.
Những lợi ích của bòn bon với sức khỏe
Giàu chất chống oxy hóa
Bòn bon chứa vitamin C cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa giúp trung hòa các gốc tự do, góp phần bảo vệ tế bào trước những tác động từ quá trình chuyển hóa và các yếu tố môi trường.
Tăng cường hệ miễn dịch
Hàm lượng vitamin C trong bòn bon góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch, giúp cơ thể tăng khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh và hỗ trợ quá trình phục hồi sức khỏe.
Có lợi cho hệ tiêu hóa
Nhờ chứa lượng chất xơ đáng kể, bòn bon giúp hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa, cải thiện nhu động ruột và giảm nguy cơ táo bón. Chế độ ăn giàu chất xơ cũng được cho là có lợi đối với sức khỏe đường tiêu hóa.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Chất xơ cùng các hợp chất polyphenol trong bòn bon có thể góp phần làm chậm quá trình hấp thu đường sau bữa ăn. Tuy nhiên, người mắc bệnh tiểu đường vẫn nên sử dụng với lượng vừa phải để phù hợp với chế độ dinh dưỡng.
Hỗ trợ duy trì xương và răng chắc khỏe
Bòn bon cung cấp vitamin A và phốt pho – những dưỡng chất cần thiết cho quá trình hình thành, duy trì cấu trúc xương và răng, đồng thời góp phần bảo vệ thị lực và sức khỏe niêm mạc.
Góp phần làm đẹp da, làm chậm lão hóa
Nhờ chứa vitamin C và vitamin E, bòn bon giúp bảo vệ tế bào da trước tác động của các gốc tự do, hỗ trợ duy trì độ đàn hồi, độ ẩm của da và góp phần làm chậm các dấu hiệu lão hóa khi kết hợp với chế độ ăn uống khoa học.
