Nhiều người từng bắt gặp cây xấu hổ mọc ven đường, bờ ruộng hay những khu đất trống. Loài cây này có đặc điểm đặc biệt là lá khép lại ngay khi bị tác động. Ít ai biết rằng, ngoài giá trị sinh học thú vị, cây xấu hổ còn được sử dụng từ lâu trong các bài thuốc dân gian và y học cổ truyền để hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp.
Trả lời thắc mắc về việc sử dụng cây xấu hổ để cải thiện tình trạng đau nhức xương khớp, bác sĩ chuyên khoa II Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cơ sở 3, cho biết cây xấu hổ (còn gọi là cây trinh nữ) là một dược liệu quen thuộc trong Đông y.
Theo quan niệm y học cổ truyền, cây xấu hổ có vị ngọt hơi chát, tính mát, tác dụng tiêu viêm, giảm đau, an thần và hỗ trợ lưu thông kinh lạc. Nhiều bộ phận của cây có thể được sử dụng làm thuốc, trong đó phần rễ được dùng phổ biến nhất trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị đau lưng, đau nhức xương khớp, tê bì chân tay và các chứng phong thấp.
Các nghiên cứu hiện đại cho thấy cây xấu hổ chứa nhiều hoạt chất sinh học như mimosin, flavonoid, axit amin, axit hữu cơ, crocetin cùng nhiều hợp chất có lợi khác. Một số thử nghiệm dược lý ghi nhận dịch chiết từ cây có khả năng giảm đau trên nhiều mô hình nghiên cứu. Ngoài ra, chiết xuất từ lá còn được đánh giá có tác dụng hỗ trợ an thần, giảm căng thẳng thần kinh và hạn chế co giật.
Trong thực hành Đông y, rễ cây xấu hổ thường được sử dụng cho người bị đau mỏi xương khớp, đau thắt lưng, mất ngủ, suy nhược thần kinh hoặc rối loạn kinh nguyệt. Đối với các trường hợp đau lưng, nhức mỏi gân cốt, dược liệu này còn được phối hợp với một số vị thuốc khác như cúc tần, đinh lăng, bưởi bung và cam thảo dây nhằm tăng hiệu quả hỗ trợ điều trị.
Người dân có thể dùng lá tươi giã đắp ngoài da hoặc sắc nước uống. Thông thường, lượng dùng dao động từ 6-12g dược liệu khô mỗi ngày. Đối với phần rễ, sau khi thu hái cần rửa sạch, thái lát và phơi khô trước khi sắc nước sử dụng theo hướng dẫn của thầy thuốc.
Lá và thân cây thường được thu hoạch vào mùa khô, có thể dùng tươi hoặc phơi khô để bảo quản. Riêng phần rễ có thể đào quanh năm, sơ chế sạch rồi phơi khô để sử dụng lâu dài.
Tuy nhiên, dù được xem là dược liệu có nhiều công dụng, cây xấu hổ không phải phù hợp với mọi đối tượng. Các chuyên gia khuyến cáo những người có cơ địa hư hàn, thể trạng suy nhược hoặc phụ nữ đang mang thai nên thận trọng và tránh sử dụng.
Bên cạnh đó, các bài thuốc từ cây xấu hổ chủ yếu có vai trò hỗ trợ, không thể thay thế phương pháp điều trị chuyên khoa. Những trường hợp đau nhức xương khớp kéo dài, khớp sưng đỏ, đau nhiều hoặc ảnh hưởng đến khả năng vận động cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, tránh tự ý sử dụng dược liệu trong thời gian dài.
