Ngải cứu là một loại thảo dược quen thuộc trong đời sống người Việt, vừa được sử dụng trong ẩm thực, vừa có vị trí quan trọng trong y học cổ truyền. Bên cạnh cách dùng làm món ăn hoặc bài thuốc, nhiều người còn duy trì thói quen ngâm chân bằng nước lá ngải cứu vào buổi tối như một phương pháp thư giãn và chăm sóc sức khỏe đơn giản.
Trong y học cổ truyền Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, ngải cứu (Artemisia argyi và các loài liên quan) được xem là dược liệu có tính ấm, vị đắng cay nhẹ. Loại cây này thường được sử dụng để hỗ trợ lưu thông khí huyết, làm ấm cơ thể và giảm cảm giác lạnh bên trong người. Ở một số quốc gia châu Á, ngải cứu còn được ứng dụng trong liệu pháp cứu ngải (moxibustion), tức sử dụng nhiệt từ thảo dược tác động lên các huyệt đạo. Khi dùng để ngâm chân, nước ấm kết hợp với hương thơm đặc trưng của lá ngải cứu tạo ra cảm giác thư giãn, dễ chịu sau một ngày dài hoạt động.
Về mặt khoa học hiện đại, ngải cứu chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học như flavonoid, tinh dầu và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu tập trung vào chiết xuất hoặc thành phần hoạt chất, còn với hình thức ngâm chân, lợi ích dễ nhận thấy nhất vẫn là khả năng tạo cảm giác thư giãn, làm ấm cơ thể và hỗ trợ tinh thần thoải mái hơn. Đây được xem là một thói quen chăm sóc sức khỏe mang tính hỗ trợ, không thay thế cho điều trị y tế.
Lợi ích đầu tiên của việc ngâm chân bằng nước lá ngải cứu là giúp cơ thể thư giãn sau một ngày dài. Nước ấm làm dịu các cơ ở bàn chân và cẳng chân, giảm cảm giác căng cứng, trong khi hương thơm nhẹ của ngải cứu góp phần tạo trạng thái dễ chịu, giúp tinh thần thả lỏng hơn. Sau thời gian làm việc hoặc di chuyển nhiều, việc ngâm chân khoảng 15 đến 20 phút có thể giúp cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi tốt hơn.
Một lợi ích khác thường được nhắc đến là hỗ trợ giấc ngủ. Việc làm ấm cơ thể trước khi đi ngủ có thể giúp quá trình thư giãn diễn ra thuận lợi hơn, từ đó giúp dễ đi vào giấc ngủ. Dù ngải cứu không có tác dụng điều trị chứng mất ngủ, nhưng việc kết hợp nước ấm và thảo dược có thể mang lại cảm giác dễ chịu về tinh thần, hỗ trợ giấc ngủ tự nhiên hơn.
Ngâm chân bằng nước ngải cứu cũng giúp giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng bàn chân trong thời tiết lạnh hoặc ẩm. Theo quan niệm Đông y, bàn chân có nhiều huyệt đạo liên quan đến hoạt động của cơ thể, vì vậy việc giữ ấm khu vực này được xem là có lợi cho sức khỏe tổng thể. Khi ngâm nước ấm, cảm giác lạnh ở đầu chi được giảm bớt, cơ thể cũng trở nên dễ chịu hơn.
Đối với những người thường xuyên phải đứng lâu, đi lại nhiều hoặc lao động nặng, ngâm chân còn giúp giảm cảm giác mỏi và căng tức ở bàn chân. Nước ấm hỗ trợ thư giãn các mô mềm, giúp đôi chân dễ chịu hơn sau một ngày hoạt động liên tục.
Quan trọng hơn cả, thói quen ngâm chân không chỉ nằm ở tác dụng của ngải cứu mà còn ở việc tạo ra khoảng thời gian nghỉ ngơi cho cơ thể. Chỉ khoảng 15 đến 20 phút tạm dừng công việc, tránh xa thiết bị điện tử và thư giãn cũng đã mang lại nhiều lợi ích cho cả thể chất lẫn tinh thần. Đây là lý do thói quen này được duy trì lâu dài trong nhiều nền văn hóa châu Á.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để áp dụng phương pháp này. Những người có vết thương hở, viêm nhiễm ở bàn chân, người bị bỏng hoặc tổn thương da cần tránh ngâm chân. Người mắc bệnh tiểu đường có biến chứng thần kinh ngoại biên hoặc người bị suy tĩnh mạch nặng cũng cần thận trọng. Ngoài ra, những người dị ứng với thực vật họ Cúc nên hạn chế sử dụng ngải cứu. Đặc biệt, không nên dùng nước quá nóng vì có thể gây bỏng da, nhất là ở người lớn tuổi.
Để ngâm chân đúng cách và an toàn, có thể sử dụng một nắm lá ngải cứu tươi hoặc khô đun với nước, sau đó để nguội đến khoảng 38 đến 42 độ C. Thời gian ngâm phù hợp là từ 15 đến 20 phút, nên thực hiện trước khi đi ngủ khoảng 30 đến 60 phút. Sau khi ngâm, cần lau khô chân và giữ ấm để duy trì cảm giác dễ chịu.
Ngâm chân bằng nước lá ngải cứu không phải là phương pháp điều trị bệnh, nhưng lại là một thói quen dưỡng sinh đơn giản, dễ thực hiện, góp phần giúp cơ thể thư giãn, cải thiện tinh thần và nâng cao chất lượng giấc ngủ nếu được duy trì đều đặn.
