Theo quan niệm của người Việt, khi đi tảo mộ cuối năm, ngoài dọn mộ phân sạch sẽ, khang trang để chuẩn bị đón năm mới, đây cũng là dịp để con cháu báo cáo với tổ tiên, ông bà công việc năm qua đã làm được và mong một năm mới gặp nhiều may mắn, bình an.
Trong nghi thức tảo mộ ngày cuối năm, người dân thường mang theo đào, quất, cây cảnh và những lễ vật như: vàng hương, hoa quả, bánh trái... đồng thời việc dọn dẹp quanh mộ phần trước khi dâng hương.
Người dân mua hoa và mang theo đào, quất tới viếng mộ ngày cuối năm, mời người đã khuất về ăn Tết.
Tại một nghĩa trang lớn tạitỉnh Phú Thọ, ngay từ sáng sớm nhiều người dân đã có mặt tại đây để bắt đầu dọn dẹp phần mộ của những người thân đã mất. Đa số mọi người tự chuẩn bị lễ vật như bánh chưng, xôi, giò, bánh kẹo, trái cây từ nhà mang theo. Khi tới nghĩa trang mới mua thêm đào, quất để mang đến mộ phần, giúp không khí tết tại nơi những người đã khuất trở nên rộn ràng hơn.
Gia đình ông Trần Phương Nghĩa (ở Hà Nội) phải dậy từ rạng sáng, người thổi xôi, người chuẩn bị hoa thơm, trái ngọt để chuẩn bị lên nghĩa trang thăm viếng, tảo mộ cho người thân. “Năm nào cũng vậy, cứ dịp cuối năm cả gia đình tôi lại tập trung nhau lại, chuẩn bị đồ và cùng nhau lên nghĩa trang dọn dẹp, thắp hương viếng mộ gia tộc và người thân đã mất.
Với chúng tôi, đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ và mời người đã khuất về nhà đón Tết, mà còn giúp giáo dục con cháu trong gia đình về truyền thống gia đình, dòng tộc để biết rõ cội nguồn”, ông Nghĩa cho biết.
Gia đình ông Nghĩa mang theo nhiều lễ vật từ Hà Nội lên thắp hương cho người đã khuất.
Tại khuôn viên, ngoài bổ sung những cây quất mới, những chậu cúc tươi đang trổ hoa, gia đình ông cũng đánh bỏ những chậu hoa, cây cũ từ năm trước với mong muốn, năm mới mọi thứ đều tốt tươi và rực rỡ.
Gia đình ông Nghĩa tin rằng, sau khi thành kính viếng mộ gia tộc và mời người đã khuất về ăn Tết cùng với con cháu, những người đã khuất sẽ theo họ về nhà và người thân bắt đầu thắp những nén nhang đầu tiên lên bàn thờ tổ tiên.
Còn gia đình Lê Đức Kỳ (ở Hồng Hà, Hà Nội) đã chuẩn bị cho ngày đi tảo mộ cách đây gần 1 tháng. Ngoài chuẩn bị những lễ vật theo phong tục, mỗi con cháu sẽ phân công nhau mỗi người chuẩn bị một món đồ mà khi còn sống ông bà thích nhất để dâng cúng vào dịp này.
Gia đình ông Kỳ năm nay lên viếng mộ các cụ sớm hơn mọi năm.
Ông Kỳ cho biết, trong năm gia đình vẫn thường xuyên lên viếng mộ mỗi khi có dịp, nhưng vào cuối năm là đại gia đình tập trung đông đủ nhất. “Cuối năm chúng tôi tập trung nhau về, dù con cháu đi làm ăn xa cũng sẽ bố trí công việc để cùng đoàn tụ rồi xuất phát lên nghĩa trang viếng mộ ông bà. Những người lớn tuổi như chúng tôi không biết còn sống được bao lâu, vì thế muốn qua việc tảo mộ cuối năm nhằm tạo nề nếp cho con cháu luôn hướng về gia đình, cội nguồn dù bận “trăm công ngàn việc”. Đây cũng là đạo lý ngàn đời của người Việt, bởi con người là phải có tổ, có tông”, ông Kỳ chia sẻ.
Đại đức Thích Trí Thịnh, Phó Ban trị sự giáo hội phật giáo Việt Nam tỉnh Phú Thọ, Trụ trì chùa Kim Sơn Lạc Hồng (Phú Thọ) cho biết, phong tục tảo mộ đã có từ lâu là nét đẹp văn hóa uống nước nhớ nguồn của người dân Việt Nam. Khi tảo mộ, gia đình về nơi phần mộ an táng của người thân, dòng tộc để dọn dẹp sửa sang lại mộ phần, quét dọn, sơn sửa lại. Đây cũng là việc làm để nghi thức nghi lễ, tạ ơn thổ thần và các vị thần cai quản che trở cho các chân linh yên nghỉ tại khu đất đó.
Viếng mộ cuối năm cũng là cách để giáo dục con cháu về cuội nguồn.
"Việc tảo mộ cũng là tấm lòng hiếu thảo của con cháu khi trở về quê hương, đây cũng là dịp để mọi người sum họp, quây quần đối với người thân đã khuất. Đây là nét đẹp truyền thống, uống nước nhớ nguồn của chúng ta", Đại đức Thích Trí Thịnh nói.
Theo quan niệm của người Việt, khi đi tảo mộ cuối năm cần lưu ý một số điểm sau:
- Không đi tảo mộ khi trời đã tối: Thời gian tốt nhất khi đi tảo mộ là những ngày ấm áp, tạnh ráo. Không nên đi quá sớm khi sương chưa tan hay quá muộn khi trời đã tối. Bởi khi này, âm khí nặng nề, không tốt cho sức khỏe của người đi tảo mộ.
- Tất cả mọi người trong gia đình đều có thể đi tảo mộ: Thông thường, tảo mộ là dịp để mọi người quây quần bên nhau, cùng nhớ về người đã khuất với lòng thành kính. Chính vì vậy, tất cả mọi người trong gia đình đều có thể tham gia hoạt động này.
Việc tảo mộ cuối năm cần phải lưu ý một số điều, trong đó quan trọng nhất là mọi việc phải xuất phát từ chính cái tâm của mình. Ảnh minh họa.
Riêng với trẻ nhỏ và bà bầu thì nên hạn chế. Bởi nghĩa trang là nơi có rất nhiều âm khí, các loại vi khuẩn sinh sôi từ thân thể những người đã mất. Chính vì vậy, đối với những bà bầu ở tháng cuối hay con trẻ dưới 1 -2 tuổi hoặc người đang ốm nên hạn chế đến đây.
- Nên phát quang cây cối khi đi tảo mộ: Khi đi tảo mộ, các gia đình cần chuẩn bị cuốc/xẻng/dao để phát quang cây cối rậm rạp quanh mộ, đắp thêm đất để mộ được đầy đặn, đẹp đẽ hơn. Ngoài ra, nên mang vôi/sơn, khăn ẩm, xô nước (đối với những ngôi mộ đã được xây sửa) để lau dọn, sơn sửa lại phần mộ.
- Mang theo lễ vật: Khi ra tảo mộ cuối năm, nên mang theo lễ cúng gòm 1 bộ tam sinh, giấy ngũ sắc, hương/nhang, đèn, quần áo vàng mã, nước lọc sạch, rượu, trầu cau cùng hoa quả, bánh kẹo tùy gia chủ. Với hoa nên chọn hoa cúc hoặc hoa lay ơn để mang đi tảo mộ.
- Hành lễ thắp hương cầu khấn phải từ tâm: Sau khi sửa sang phần mộ, bày biện lễ vật, cần nghiêm mình, kính cẩn đứng trước phần mộ, chắp tay vái lạy và mời người đã khuất về nhận lễ. Thông thường, thứ tự đứng thông thường là người cao tuổi đứng trước, sau đó người trẻ tuổi đứng phía sau. Con trai đứng trước, con gái đứng sau. Người hành lễ thắp hương cầu khẩn phải là người có tâm, khi thắp nhang thì phải nghiêm túc, thành kính với người đã khuất.
