Có một điều khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng không phải là con học chưa giỏi hay chưa đạt thành tích cao, mà là khi đối diện với những tình huống xảy ra ngay trước mắt, con lại tỏ ra thờ ơ, không biết phản ứng hay giúp đỡ người khác. Một đứa trẻ nhìn mẹ xách đồ nặng mà không chạy lại phụ, thấy ông bà mệt cũng không hỏi han, hay gặp sự cố bất ngờ chỉ biết đứng nhìn... đều khiến người lớn không khỏi chạnh lòng.
Không ít người vội kết luận rằng trẻ ngày nay đang trở nên vô cảm. Thế nhưng, liệu đó có thực sự là sự lạnh lùng, hay đơn giản các em chưa từng được dạy cách quan tâm và hành động đúng lúc?
Mới đây, đoạn video ghi lại cảnh một cô bé vẫn bình thản ngồi lướt điện thoại trong khi căn nhà ngập khói đã trở thành chủ đề gây tranh cãi trên mạng xã hội xứ Trung. Nhưng điều khiến nhiều người suy ngẫm hơn cả lại không nằm ở cô bé, mà ở bài học phía sau cách người lớn nuôi dạy con.
Nữ sinh ngồi bấm điện thoại, dù nhà nghi ngút khói.
Theo hình ảnh từ camera giám sát trong một gia đình tại Trung Quốc, sự việc bắt đầu khi khu vực bếp bất ngờ bốc khói. Chỉ trong thời gian ngắn, khói đen lan khắp phòng khách, báo hiệu một sự cố có thể dẫn đến hỏa hoạn nếu không được xử lý kịp thời.
Giữa khung cảnh đó, cô con gái mặc đồng phục học sinh vẫn ngồi trên ghế sofa, mắt dán vào màn hình điện thoại. Dường như em không hề nhận ra mức độ nguy hiểm đang đến gần, cũng không có phản ứng gì trước căn phòng ngày càng mù mịt khói.
Trong khi đó, người bố từ trong phòng hốt hoảng chạy ra, chưa kịp mặc áo đã lao thẳng vào khu vực bếp để xử lý sự cố. Ông vừa dập đám cháy vừa liên tục gọi con gái rời khỏi nơi nguy hiểm. Chỉ đến lúc ấy, cô bé mới đứng dậy, nhưng vẫn bước đi chậm rãi như thể mọi chuyện chẳng liên quan đến mình.
Đoạn video nhanh chóng thu hút hàng triệu lượt xem cùng vô số bình luận. Nhiều người cho rằng cô bé quá thờ ơ trước nguy hiểm, thậm chí không biết lo cho cha mình đang một mình đối mặt với sự cố. Một số phụ huynh thừa nhận họ cảm thấy buồn khi chứng kiến phản ứng ấy, bởi trong suy nghĩ của người lớn, khi gia đình gặp chuyện, các thành viên ít nhất cũng phải biết quan tâm hoặc tìm cách hỗ trợ.
Đến khi người bố hớt hãi chạy ra, đứa trẻ mới nhận thức tình hình nghiêm trọng.
Tuy nhiên, cũng có không ít ý kiến cho rằng không nên vội vàng quy kết đứa trẻ là "vô cảm". Bởi rất có thể em chỉ đơn giản không nhận thức được mức độ nghiêm trọng của tình huống hoặc chưa từng được hướng dẫn phải xử lý thế nào khi gặp sự cố.
Thực tế, đây không phải lần đầu những hình ảnh như vậy xuất hiện trên mạng xã hội. Trước đó, một đoạn video từng gây nhiều tranh luận khi ghi lại cảnh một người mẹ đột ngột ngã quỵ xuống sàn nhà vì kiệt sức. Điều khiến cư dân mạng bất ngờ là ba đứa con vẫn tiếp tục làm việc riêng, gần như không có phản ứng hỏi han hay chạy đến đỡ mẹ.
Những hình ảnh ấy khiến nhiều người đặt câu hỏi: Vì sao những đứa trẻ lớn lên trong điều kiện đầy đủ vật chất lại thiếu sự nhạy cảm trước cảm xúc và khó khăn của người thân? Ở góc nhìn của các chuyên gia giáo dục, vấn đề không hẳn nằm ở việc trẻ thiếu lòng tốt. Trên thực tế, rất nhiều trẻ chưa từng được rèn luyện kỹ năng quan sát, đồng cảm và xử lý tình huống. Các em không biết phải làm gì khi người khác gặp nguy hiểm, cũng không được giao những trách nhiệm phù hợp để hiểu rằng mình là một phần của gia đình.
Mẹ ngất xỉu ngay bên cạnh, cậu con trai vẫn chăm chăm xem tivi.
Nói cách khác, điều người lớn nhìn thấy là sự thờ ơ, nhưng bên trong có thể chỉ là sự lúng túng và thiếu kỹ năng. Ngày nay, không ít gia đình dành gần như toàn bộ sự quan tâm cho thành tích học tập của con. Lịch học kín đặc, lớp học thêm nối tiếp nhau, trong khi những bài học về kỹ năng sống, trách nhiệm hay khả năng ứng phó với các tình huống thực tế lại bị xem nhẹ.
Nhiều cha mẹ vì thương con nên làm thay mọi việc. Từ dọn phòng, chuẩn bị quần áo, thu dọn bàn ăn cho đến giải quyết mọi rắc rối, người lớn đều chủ động xử lý. Lâu dần, trẻ quen với việc chỉ cần tập trung vào bản thân. Khi có sự cố xảy ra, các em mặc nhiên cho rằng sẽ luôn có người lớn đứng ra giải quyết.
Điều đáng nói là sự vô tâm không xuất hiện chỉ sau một ngày. Nó được hình thành từ những thói quen rất nhỏ trong cuộc sống. Nếu một đứa trẻ chưa từng được giao việc nhà, chưa từng chăm sóc em nhỏ, chưa từng được hướng dẫn phải làm gì khi ông bà mệt hay khi có cháy nổ, thì rất khó để kỳ vọng các em sẽ bình tĩnh và chủ động hành động trong những tình huống bất ngờ.
Vì vậy, thay vì chỉ trích con "lạnh lùng", cha mẹ cần tự hỏi mình đã dạy con điều gì ngoài những bài học trên sách vở. Các chuyên gia cho rằng lòng trắc ẩn cũng giống như mọi kỹ năng khác, đều cần được rèn luyện. Cha mẹ có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản như giao cho con phụ dọn bàn ăn, nhờ con mang nước cho ông bà, cùng con chăm sóc cây cối hoặc thú cưng, hướng dẫn con gọi người lớn khi xảy ra tình huống nguy hiểm.
Khi thấy người khác gặp khó khăn, hãy trò chuyện cùng con: "Nếu là con, con sẽ làm gì?", "Con nghĩ bà đang cảm thấy thế nào?", "Theo con, mình có thể giúp được gì?" Những cuộc trò chuyện nhỏ ấy sẽ giúp trẻ học cách đặt mình vào vị trí của người khác thay vì chỉ quan tâm đến bản thân.
Bên cạnh đó, cha mẹ cũng nên dạy con các kỹ năng ứng phó cơ bản như nhận biết dấu hiệu cháy nổ, gọi số khẩn cấp, tìm lối thoát hiểm hay cách xử lý khi người thân gặp sự cố sức khỏe. Những kiến thức ấy không chỉ giúp trẻ bảo vệ bản thân mà còn hình thành ý thức trách nhiệm với gia đình.
Điều quan trọng hơn cả là người lớn phải trở thành tấm gương. Một đứa trẻ thường xuyên chứng kiến cha mẹ quan tâm ông bà, giúp đỡ hàng xóm hay chủ động hỗ trợ người gặp khó khăn sẽ dần học được cách yêu thương thông qua chính những hành động ấy.
Bởi trẻ em không lớn lên từ những lời dạy suông, mà lớn lên từ những gì các em nhìn thấy và trải nghiệm mỗi ngày. Đoạn video về cô bé ngồi bấm điện thoại giữa căn nhà đầy khói có thể khiến nhiều người thất vọng. Nhưng thay vì chỉ xem đó là câu chuyện về một đứa trẻ vô tâm, có lẽ điều đáng suy ngẫm hơn là cách chúng ta đang chuẩn bị cho con bước vào cuộc sống.
Một đứa trẻ học giỏi có thể đạt điểm cao trên lớp, nhưng một đứa trẻ biết quan sát, biết đồng cảm và sẵn sàng hành động khi người khác cần mới là nền tảng của một người trưởng thành có trách nhiệm. Suy cho cùng, mục tiêu lớn nhất của việc nuôi dạy con không chỉ là giúp con thành công trong học tập, mà còn giúp con trở thành một người biết yêu thương, biết sẻ chia và không quay lưng trước những điều đang xảy ra ngay trong chính gia đình mình.
