Mới đây, trên mạng xã hội xuất hiện hàng loạt các thuật ngữ liên quan đến sức khỏe, trong đó nổi bật là "ferritin face" hay "cortisol face", "cortisol cocktail". Theo lý giải, với những người có da kém sắc, môi nứt nẻ, tóc rụng, xuất hiện quầng thâm thì được gọi là “ferritin face” – hay nói cách khác là dấu hiệu thiếu sắt. Điểm chung của những xu hướng này là cố gắng tìm kiếm một nguyên nhân bên trong cơ thể để lý giải các thay đổi về ngoại hình. Tuy nhiên, điều này có thực sự chính xác và ferritin thực chất là gì thì ngay cả những người đang hưởng ứng trào lưu “ferritin face” chưa chắc đã nắm rõ.
Ferritin là gì?
Theo các chuyên gia, trong y học không có thuật ngữ “ferritin face” và cũng không phải là một bệnh lý. Đây chỉ là cách gọi xuất hiện trên mạng xã hội để mô tả một số thay đổi trên da, tóc và móng được cho là có thể liên quan đến thiếu sắt. Tuy nhiên, các dấu hiệu trên da, tóc cũng không phải là căn cứ để kết luận cơ thể có thiếu sắt hay không, vì thay đổi ấy đôi khi liên quan đến hàng loạt vấn đề khác. Thực tế, những dấu hiệu ngoài da như tóc rụng, da khô chỉ là gợi ý để các nhà chuyên môn kiểm tra sức khỏe chuyên sâu sau đó.
"Ferritin face" không phải là một thuật ngữ y học, chỉ là một trào lưu trên mạng xã hội, mọi người không nên thực hiện theo. Ảnh MXH.
Còn ferritin thực chất là gì? Bài viết PGS.TS. Lê Xuân Hải, Trưởng khoa Miễn dịch đăng trên Website của Viện Huyết học – Truyền máu TW thông tin, ferritin là protein dự trữ sắt, giống như “nhà kho chứa sắt” trong cơ thể. Nó cũng đóng vai trò như một chỉ điểm viêm (marker viêm), tức là có thể tăng cao khi cơ thể có tình trạng viêm nhiễm, bị bệnh gan hoặc rối loạn chuyển hóa. Do vậy, ferritin tăng cao không đồng nghĩa với sắt cao mà có thể do viêm, không liên quan đến lượng sắt thực tế.
Về giới hạn bình thường của chỉ số ferritin, theo bác sĩ Hải, ở nam và nữ, khoảng tham chiếu bình thường của xét nghiệm ferritin có sự khác biệt. Chỉ số xét nghiệm ferritin ở người trưởng thành cụ thể như sau: Ở nữ giới: Từ 15 – 150 ng/mL; Ở nam giới: Từ 30 – 400 ng/mL. Bác sĩ Hải cũng lưu ý thêm rằng, để kết quả xét nghiệm ferritin không bị sai lệch, cần nhịn ăn tối thiểu 12 tiếng trước khi lấy máu xét nghiệm. Đồng thời, nên lấy máu xét nghiệm vào buổi sáng, trước 10 giờ vì đây là thời điểm sắt huyết thanh đạt nồng độ cực đại, giúp quá trình phân tích chính xác hơn.
Như vậy thấy rằng, để biết cơ thể thừa hay thiếu ferritin thì cần phải thông qua xét nghiệm và có những điều kiện đi kèm như nhịn ăn, thời điểm xét nghiệm chứ không đơn giản là nhìn qua biểu hiện trên da.
Da và tóc có liên quan đến việc thiếu sắt trong cơ thể?
Sắt là khoáng chất thiết yếu và có vai trò quan trọng đối với cơ thể. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), sắt tham gia cấu tạo hemoglobin – protein trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan. Ngoài ra, sắt còn tham gia cấu tạo myoglobin trong cơ và cần thiết cho hoạt động của nhiều enzyme và hormone.
Khi cơ thể thiếu sắt, quá trình tạo hemoglobin bị suy giảm. Hệ quả là lượng oxy cung cấp đến các mô, bao gồm cả nang tóc, không đủ. Do nang tóc là cấu trúc có tốc độ phân chia tế bào nhanh, do đó rất nhạy cảm với tình trạng thiếu oxy và thiếu dinh dưỡng. Khi nguồn cung bị gián đoạn, chu kỳ phát triển của tóc có thể bị rối loạn, làm tăng tỷ lệ tóc rụng và giảm tốc độ mọc tóc mới.
Không phải cứ da xanh, tóc rụng là thiếu sắt vì thế cần phải được thăm khám và có chẩn đoán kỹ lưỡng của bác sĩ. Ảnh minh họa.
Hay với các biểu hiện trên da, thông thường khi thấy da xanh nhiều người nghĩ ngay đến thiếu sắt. Thực tế, đây cũng là một dấu hiệu để bác sĩ có thể nghĩ đến thiếu sắt, từ đó làm xét nghiệm khẳng định. Các nghiên cứu cho thấy, các huyết sắc tố trong tế bào hồng cầu làm máu có màu đỏ, nếu nồng độ chất sắt trong cơ thể thấp có thể khiến da không còn hồng hào.
Tình trạng da nhợt nhạt có thể xuất hiện trên khắp cơ thể, hoặc ở một số khu vực như mặt, nướu, bên trong môi hoặc mí mắt dưới và thậm chí cả móng tay. Kèm theo đó là tình trạng móng tay giòn, dễ gãy, vì khi thiếu sắt cơ thể không đủ oxy đến các cơ quan và các mô, da, móng tay, móng chân và tóc bị thiếu oxy có thể trở nên khô yếu.
Tuy nhiên, không phải ai có tình trạng da xanh xao, móng khô dễ gãy hay tóc rụng đều do nguyên nhân thiếu sắt. Phụ nữ rụng tóc có thể liên quan đến nội tiết tố, bệnh lý tuyến giáp, thiếu vitamin nhất là B12 hoặc chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý. Vì thế, để đưa ra kết luận thiếu sắt phải dựa trên những bằng chứng khoa học và xét nghiệm cụ thể. Tuyệt đối không không nên dùng "ferritin face" như một cách tự chẩn đoán cho bản thân.
Tuyệt đối không tự bổ sung sắt khi thấy da xanh, tóc rụng?
Dược sĩ Nguyễn Thị Dung (Hà Nội) cho biết, không chỉ trào lưu “ferritin face”, mà có rất nhiều trào lưu liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác viral trên mạng xã hội, đáng nói những trào lưu này được học theo rất nhanh. Đây là điều hết sức nguy hiểm, bởi tự chẩn đoán, tự bổ sung thuốc hay đơn giản là thực phẩm chức năng là điều rất nguy hiểm với sức khỏe.
Việc bổ sung sắt phải có chỉ định của bác sĩ, tự ý bổ sung dẫn tới dư thừa gây nhiều hệ lụy với sức khỏe. Ảnh minh họa.
Đối với sắt, việc bổ sung nguồn từ thực phẩm như thịt đỏ, các loại rau giàu sắt như rau dền vẫn được khuyến cáo không nên lạm dụng. Vì thế, việc thấy da xanh, tóc rụng, nẻ môi sau đó học theo trên mạng mua viên sắt về uống là rất nguy hiểm.
Dược sĩ Dung cho biết, việc bổ sung sắt phải được chỉ định, kê đơn của bác sĩ. Muốn làm được điều đó thì phải thông qua xét nghiệm xem cơ thể có thực sự thiếu sắt, thiếu ở mức độ nào và có cần bổ sung hay không, liều lượng bổ sung như thế nào? Chỉ có như vậy khi bổ sung sắt mới an toàn cho sức khỏe.
Theo bà Dung, việc tự ý bổ sung sắt không đúng liều lượng, hoặc thấy da xanh, tóc rụng bổ sung sắt nhưng cơ thể không hề thiếu sắt sẽ dẫn tới thừa sắt. Điều này có thể gây ra nhiều tác dụng phụ, biến chứng nguy hiểm. Vì khi thừa sắt sẽ gây hại như: mệt mỏi, căng thẳng, tiêu chảy, chóng mặt, buồn nôn... thậm chí là các vấn đề nghiêm trọng như tổn thương gan, gây ra các vấn đề về tim mạch, tiểu đường, viêm khớp, ung thư... Nồng độ sắt cao còn ức chế việc hấp thụ các chất khác như canxi, kẽm, magie... dẫn tới thiếu hụt các khoáng chất này, cũng sẽ làm cho cơ thể bị rối loạn.
