Theo báo điện tử VnExpress, mang thai là giai đoạn cơ thể người phụ nữ có nhiều thay đổi về sinh lý và chuyển hóa. Bên cạnh việc bảo đảm đủ năng lượng, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất, thai phụ cũng cần chú ý đến chất lượng nguồn năng lượng đưa vào cơ thể.
Đường tự nhiên trong trái cây, rau củ và một số thực phẩm khác đi kèm chất xơ, vitamin, khoáng chất; trong khi đó, đường bổ sung thường xuất hiện trong bánh, kẹo, nước ngọt, mứt, đồ uống có đường và nhiều sản phẩm chế biến sẵn. Ăn quá nhiều loại đường này có thể khiến khẩu phần giàu năng lượng nhưng nghèo dưỡng chất.
1. Tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ
Khi ăn nhiều thực phẩm chứa đường bổ sung, đường huyết có thể tăng nhanh, khiến cơ thể phải tăng tiết insulin để kiểm soát lượng glucose trong máu. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, nguy cơ kháng insulin có thể gia tăng, từ đó làm tăng khả năng mắc đái tháo đường thai kỳ.
Báo Sức khỏe và Đời sống cho biết, đái tháo đường thai kỳ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ mà còn có thể gây ra nhiều vấn đề cho thai nhi. Trẻ có nguy cơ phát triển quá mức, gặp rối loạn đường huyết sau sinh và tăng nguy cơ thừa cân, béo phì về sau. Vì vậy, kiểm soát lượng đường bổ sung là một phần trong chế độ ăn uống giúp thai phụ duy trì đường huyết ở mức phù hợp.
2. Khó kiểm soát mức tăng cân trong thai kỳ
Khi mang thai, nhu cầu năng lượng của cơ thể tăng lên nhưng phần năng lượng bổ sung cần đến từ những thực phẩm giàu dưỡng chất như protein, chất béo có lợi, vitamin và khoáng chất.
Trong khi đó, các thực phẩm nhiều đường thường cung cấp nhiều năng lượng nhưng không mang lại tương xứng các chất dinh dưỡng thiết yếu. Ăn thường xuyên có thể khiến tổng năng lượng nạp vào vượt nhu cầu, từ đó làm thai phụ tăng cân quá mức.
Tăng cân quá nhanh có thể khiến mẹ bầu mệt mỏi, đau lưng và gặp khó khăn trong quá trình hồi phục sau sinh. Đồng thời, thừa cân và rối loạn chuyển hóa trong thai kỳ cũng liên quan đến nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và một số biến chứng sản khoa. Do đó, thay vì tập trung vào việc "ăn cho hai người", thai phụ nên ưu tiên chất lượng bữa ăn và lựa chọn nguồn năng lượng phù hợp.
3. Có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và tiền sản giật
Một chế độ ăn nhiều đường bổ sung có thể liên quan đến tình trạng rối loạn chuyển hóa và viêm, từ đó ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe mạch máu. Đối với phụ nữ mang thai, kiểm soát huyết áp đặc biệt quan trọng bởi tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật là những biến chứng có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi.
Bên cạnh hạn chế đường bổ sung, thai phụ cũng nên kiểm soát lượng muối trong khẩu phần, đặc biệt ở những người có phù, tăng huyết áp hoặc được bác sĩ cảnh báo nguy cơ tiền sản giật.
4. Có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ của trẻ
Dinh dưỡng trong thai kỳ có vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành và phát triển não bộ của thai nhi. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy việc mẹ tiêu thụ nhiều đường tự do trong thai kỳ có liên quan đến một số kết quả bất lợi về nhận thức của trẻ về sau.
Đây là một trong những lý do thai phụ không nên xem bánh kẹo, nước ngọt hay các món tráng miệng nhiều đường là nguồn năng lượng chính trong chế độ ăn hằng ngày.
Thay vào đó, nguồn carbohydrate nên đến chủ yếu từ các thực phẩm giàu dinh dưỡng như ngũ cốc, khoai, đậu, rau củ và trái cây nguyên quả. Những thực phẩm này không chỉ cung cấp carbohydrate mà còn bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất.
Đường bổ sung khác gì đường tự nhiên?
Không phải mọi loại thực phẩm có vị ngọt đều cần loại bỏ trong thai kỳ. Điểm quan trọng là phân biệt giữa đường bổ sung và đường tự nhiên.
Theo Báo Sức khỏe và Đời sống, đường bổ sung thường được thêm vào thực phẩm hoặc đồ uống trong quá trình chế biến. Bánh kẹo, nước ngọt, mứt, đồ uống có đường và nhiều thực phẩm chế biến sẵn là những nguồn phổ biến. Một số sản phẩm tưởng như ít ngọt như ngũ cốc ăn liền, sữa chua có đường hay nước sốt cũng có thể chứa lượng đường bổ sung đáng kể.
Trong khi đó, đường tự nhiên có trong trái cây, rau củ và một số thực phẩm khác thường đi kèm chất xơ cùng nhiều vitamin, khoáng chất. Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, đồng thời thực phẩm nguyên dạng mang lại nhiều giá trị dinh dưỡng hơn.
Vì vậy, khi thèm đồ ngọt, thai phụ có thể ưu tiên trái cây tươi với khẩu phần phù hợp thay vì bánh, kẹo hoặc nước ngọt. Tuy nhiên, cũng không nên ăn quá nhiều những loại trái cây có hàm lượng đường cao như mít, sầu riêng.
Ăn thế nào để vừa đủ chất, vừa hạn chế đường?
Báo điện tử Vnexpress cho biết, theo các hướng dẫn dinh dưỡng, chế độ ăn của phụ nữ mang thai cần đa dạng, bảo đảm các nhóm chất chính gồm carbohydrate, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất.
Nguồn protein có thể đến từ thịt nạc, cá, trứng, sữa, phô mai, tôm, các loại đậu và hạt. Chất béo có lợi có trong cá, quả bơ, các loại hạt và một số loại dầu thực vật. Carbohydrate nên ưu tiên từ ngũ cốc, khoai, đậu, rau củ thay vì các thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung.
Trong 3 tháng đầu, thai nhi bắt đầu hình thành nhiều cơ quan quan trọng, do đó thai phụ cần chú ý bổ sung acid folic theo hướng dẫn của nhân viên y tế, đồng thời bảo đảm chế độ ăn đủ đạm và các vi chất cần thiết. DHA và omega-3 cũng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển não và mắt của thai nhi.
Ở các giai đoạn tiếp theo, nhu cầu năng lượng và một số dưỡng chất tiếp tục tăng. Thai phụ cần duy trì chế độ ăn đa dạng, chú trọng các nguồn canxi, sắt, kẽm, vitamin và protein; đồng thời sử dụng sữa và chế phẩm từ sữa phù hợp để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng.
Ngoài hạn chế đường bổ sung, phụ nữ mang thai cũng nên tránh rượu bia, không hút thuốc, hạn chế đồ uống chứa caffeine theo khuyến cáo, không ăn thực phẩm sống hoặc chưa tiệt trùng và tránh các loại cá có hàm lượng thủy ngân cao.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị lượng đường tự do nên chiếm dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày và việc giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích cho sức khỏe. Với người trưởng thành, mức này tương đương khoảng dưới 50 g đường tự do mỗi ngày, và tốt hơn nếu dưới 25 g.
Đối với phụ nữ mang thai, thay vì chỉ tập trung vào một con số cụ thể, điều quan trọng là hạn chế tối đa các nguồn đường bổ sung không cần thiết, đọc nhãn thực phẩm và ưu tiên những thực phẩm nguyên chất, giàu dưỡng chất.
Một chế độ ăn hợp lý trong thai kỳ không có nghĩa là kiêng khem quá mức. Mục tiêu là ăn đủ, đa dạng và lựa chọn nguồn năng lượng có giá trị dinh dưỡng cao, qua đó hỗ trợ sức khỏe của mẹ và sự phát triển toàn diện của thai nhi.
