Nhất chi mai còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như nhị độ mai, mai trắng, bạch mai hay hàn mai. Cây có tên khoa học Prunus mume Sieb. & Zucc, có nguồn gốc từ miền Nam Trung Quốc, sau đó được nhân giống và phát triển tại nhiều quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam.
Tại Việt Nam, nhất chi mai sinh trưởng tốt ở những vùng có khí hậu lạnh. Các tỉnh Tây Bắc như Sơn La, Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai hay khu vực rừng núi quanh chùa Hương Tích (Hà Nội) là nơi loài hoa này xuất hiện khá nhiều.
Nhất chi mai thuộc nhóm cây thân gỗ, gốc sần sùi, vỏ sẫm màu. Trong tự nhiên, cây có thể cao tới khoảng 3 mét. Tuy nhiên, khi được trồng làm cảnh trong chậu, chiều cao thường được khống chế ở mức 1–1,5 mét để phù hợp với không gian trưng bày trong nhà. Do khả năng sinh trưởng không quá mạnh, cây đòi hỏi quá trình chăm sóc công phu và tỉ mỉ.
Hoa nhất chi mai có thể nở thành từng chùm hoặc mọc đơn lẻ. Khi còn là nụ, hoa mang sắc đỏ trầm, nhưng đến lúc bung nở lại chuyển sang màu trắng tinh khiết, phớt hồng nhẹ. Những cánh hoa mỏng manh, nhỏ nhắn tạo cảm giác thanh thoát, gợi liên tưởng đến vẻ đẹp dịu dàng, kín đáo của thiếu nữ xuân thì. Đặc biệt, sắc hoa không đứng yên mà biến chuyển theo thời gian, từ trắng muốt ban đầu, dần ngả hồng rồi rực rỡ hơn, tạo nên nét cuốn hút rất riêng không loài hoa nào có được.
Một điểm đặc biệt khác của nhất chi mai là cây ra hoa 2 lần trong năm. Đợt nở đầu tiên thường rơi vào thời điểm giáp Tết Nguyên đán. Khi mùa xuân qua đi, đào mai đã tàn, nhất chi mai lại tiếp tục trổ bông, khoe sắc trong tiết trời cuối xuân.
Trong quan niệm phương Đông, “mai” là một trong 4 loài cây thuộc bộ tứ quân tử (tùng – trúc – cúc – mai), tượng trưng cho phẩm chất cao quý của người quân tử thanh cao, bền bỉ và không khuất phục trước nghịch cảnh. Nhờ dáng cây vươn cao, hoa mỏng, hương thơm nhẹ và khả năng nở rộ giữa giá lạnh, nhất chi mai được xếp vào hàng “Thập đại danh hoa”, đại diện cho ý chí kiên cường và khí phách chính trực. Chính vì vậy, nhiều người tôn nhất chi mai là “vua hoa Tết”, tin rằng trưng một chậu trong nhà vào dịp Tết sẽ tượng trưng cho sự khởi đầu thuận lợi, tài lộc và phú quý.
Cách trồng và chăm sóc hoa nhất chi mai
Do không cho quả và khó chiết cành, nhất chi mai chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp giâm cành. Đây không phải là loài cây dễ trồng, vì vậy mua cây giống sẵn có giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và công chăm sóc.
Trong quá trình chăm sóc nhất chi mai, bạn cần chú ý những yếu tố sau:
- Đất trồng:
Nhất chi mai có bộ rễ nhỏ và yếu, cần trồng ở nơi thông thoáng để kích thích rễ phát triển. Cây phù hợp với đất khô, ít mùn, giá thể thoát nước tốt; nên sử dụng đất ruộng phơi khô, đập nhỏ và trộn với phân chuồng đã ủ hoai để tạo điều kiện sinh trưởng thuận lợi.
- Ánh sáng:
Nhất chi mai ưa nơi thoáng gió, có nhiều ánh nắng. Nếu trồng trong bóng râm, cây vẫn sinh trưởng nhưng ít ra hoa, làm giảm giá trị thẩm mỹ.
- Tưới nước:
Nhất chi mai không ưa ẩm, vì vậy cần hạn chế tưới quá nhiều nước. Có thể bổ sung dinh dưỡng bằng các loại nước tự nhiên chưa lên men như nước vo gạo, nước ốc ngâm. Tránh tưới khi trời nắng gắt hoặc khi đất còn ẩm, bởi cây dễ chảy nhựa nếu bị thừa nước.
- Phân bón:
Có thể bón đậu tương giã nhuyễn rải quanh gốc, sau đó tưới nước để giúp cây sinh trưởng tốt. Hạn chế sử dụng phân bón hóa học vì dễ khiến cây chảy nhựa, ảnh hưởng đến sức khỏe cây.
- Cắt tỉa:
Cần cắt tỉa định kỳ để cây khỏe và giữ dáng đẹp. Thời điểm phù hợp là khi ngọn chuyển xanh nhạt, xuất hiện chồi non. Mỗi năm cắt tỉa 2 lần, sau khi hoa tàn dịp sau Tết và vào đầu tháng 7 âm lịch, tập trung loại bỏ cành, lá già. Tránh cắt tỉa khi trời mưa để hạn chế cây chảy nhựa.
