Bất kể gia đình nào, trước khi nấu cơm đều thực hiện thao tác vo gạo. Có rất nhiều cách vo, nhưng hiện nay đa số các gia đình đều dùng nồi cơm điện để nấu cơm, vì thế họ thường vo trực tiếp trong lõi nồi cơm điện. Còn với gạo dùng để nấu cơm, tùy đặc điểm từng nơi, vùng sinh sống sẽ sử dụng các loại gạo khác nhau.
Ví dụ ở thành thị, đa số họ dùng gạo đóng sẵn trong bao bì. Còn ở vùng nông thôn, các gia đình vẫn cấy lúa, nên họ sẽ dùng gạo tự xay xát để nấu cơm. TS.BS Từ Ngữ, Tổng thư ký Hội Dinh dưỡng Việt Nam cho rằng, dù dùng loại gạo nào thì việc vo gạo trước khi nấu vẫn là việc cần làm. Tuy nhiên, từng loại gạo sẽ có cách vo khác nhau.
Bác sĩ Từ Ngữ lý giải, việc vo gạo là để loại bỏ tạp chất, vỏ trấu, sạn hay côn trùng (nếu có) ở trong gạo. Hay với gạo đóng gói, vo gạo còn giúp phần nào trôi đi chất bảo quản trước khi nấu, như vậy ăn sẽ an toàn hơn. Thực tế cho thấy, hiện nay tại các gia đình, mỗi người thực hiện một cách vo gạo khác nhau. Có người chỉ vo gạo 1 lần là xong, nhưng có gia đình sợ gạo có hóa chất nên thực hiện rất nhiều lần, chà xát thật mạnh.
Việc vo gạo nhiều lần, chà xát mạnh sẽ làm mất đi nhiều cám và vitamin. Ảnh minh họa.
Hay các gia đình ở nông thôn khi vo gạo thường chà xát 2-3 lần hạt gạo vào rá để làm cho hạt gạo trắng ra, tạo ra nhiều nước vo gạo đặc, bao giờ nước vo gạo trong mới nấu cơm. Các chuyên gia cho rằng, điều này chỉ nên thực hiện ở thời bao cấp, khi chất lượng gạo không cao, người dân phải chà xát nhiều, thậm chí cho cả muối để khử mùi hôi của gạo.
Các nghiên cứu cho thấy, lớp ngoài của hạt gạo là nơi tập trung rất nhiều các vitamin, chất khoáng và chất xơ, là những chất dinh dưỡng rất cần thiết cho sức khỏe. Do vậy, việc vo gạo sai cách khiến gạo bị chà xát, hạt gạo chỉ còn lại phần lõi là tinh bột. Lượng sắt, kẽm mất đi trung bình trong quá trình vo gạo, nấu cơm dao động từ 79,9 - 96,5%. Các nghiên cứu khác còn cho thấy các vitamin nhóm B cũng bị mất đi tới 70 - 95% trong quá trình xay xát và vo gạo.
TS Từ Ngữ cho rằng, những cách vo gạo trên đều không nên thực hiện. Việc vo gạo nhiều lần, chà xát mạnh sẽ khiến lượng cám, vitamin còn sót lại ở gạo mất hết. Khi đó, cơm nấu lên chỉ còn chất đường bột, vì lượng cám, vitamin ở trong gạo trắng vốn đã rất ít ỏi. Còn nếu vo gạo qua loa, chất bảo quản hoặc tạp chất có thể không được loại bỏ hết. TS Từ Ngữ khuyên, nên vo gạo 2 lần và vo nhẹ tay, không chà xát là tốt nhất, đặc biệt là với gạo tự xay xát.
Gạo nên vo nhẹ tay để không bị mất đi chất dinh dưỡng. Ảnh minh họa.
Với gạo tự xay xát lượng cám, các vitamin còn rất nhiều ở ngoài hạt gạo, nên vo nhẹ tay 2 lần sẽ giúp loại bỏ được tạp chất, vừa giữ lại được cám và vitamin. Khi vo gạo, tốt nhất tận dụng lõi nồi cơm điện để vo, không nên vo bằng dụng cụ như rá tre, rá nhựa vì độ ma sát cao cũng làm hao hụt dưỡng chất bên ngoài hạt gạo.
Thực chất, vo gạo là cách gọi theo thói quen lâu nay, còn đúng bản chất là rửa gạo trước khi nấu. Cách làm tốt nhất là khuấy nhẹ tay, nhặt loại bỏ tạp chất, rồi chắt bỏ nước. Với nước vo gạo, dù thực hiện nhẹ tay thì cũng vẫn sẽ bị mất đi 1 lượng chất nhất định (dù không nhiều), vì thế để tận dụng có thể dùng rửa mặt, tưới cây để không lãng phí nguồn vitamin và khoáng chất có trong đó.
