Nhắc đến Đồng Tháp, nhiều người nghĩ ngay đến những vườn cây ăn trái trĩu quả với các đặc sản nổi tiếng như xoài Cao Lãnh hay quýt hồng Lai Vung. Bên cạnh đó, sapôchê Mặc Bắc cũng là một giống cây ăn quả được nhiều nhà vườn trồng nhờ chất lượng trái thơm ngon và giá trị kinh tế khá cao.
Ở miền Bắc, sapôchê còn được gọi là hồng xiêm. Việt Nam hiện có nhiều giống hồng xiêm nổi tiếng như hồng xiêm Xuân Đỉnh (Hà Nội), hồng xiêm Thanh Hà (Hải Phòng) và sapôchê Mặc Bắc tại các tỉnh phía Nam.
Sapôchê có tên khoa học là Manilkara zapota, thuộc họ Hồng xiêm (Sapotaceae), có nguồn gốc từ Trung Mỹ và hiện được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia có khí hậu nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.
Giống sapôchê Mặc Bắc có thân cây cao, tán rộng, lá nhỏ màu xanh nhạt. Quả thường nặng khoảng 200-300g, kích thước lớn hơn nhiều giống sapôchê khác. Khi chín, phần thịt quả mềm mịn, thơm đặc trưng, vị ngọt thanh, ít gắt nên được nhiều người ưa chuộng.
Không chỉ ăn tươi, sapôchê còn được dùng để chế biến thành sinh tố, kem, nước ép, chè hoặc các món tráng miệng.
Sapôchê chứa nhiều carbohydrate tự nhiên, chất xơ cùng các vitamin và khoáng chất như vitamin A, vitamin C, kali và đồng. Nhờ đó, loại quả này giúp bổ sung năng lượng, hỗ trợ hệ tiêu hóa nhờ lượng chất xơ dồi dào và góp phần tăng cường sức khỏe miễn dịch khi được sử dụng trong chế độ ăn uống cân bằng.
Ngoài phần quả, trong y học dân gian, lá và vỏ cây sapôchê cũng từng được sử dụng để hỗ trợ điều trị một số triệu chứng thông thường như ho hoặc rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian và chưa thể thay thế các phương pháp điều trị y khoa.
Bên cạnh giá trị thực phẩm, gỗ sapôchê có độ cứng và độ bền cao nên còn được sử dụng trong sản xuất đồ gỗ và xây dựng.
Tùy theo mùa vụ, chất lượng và kích cỡ quả, giá sapôchê Mặc Bắc dao động khoảng 20.000-70.000 đồng/kg. Vào thời điểm nguồn cung khan hiếm hoặc trái đạt chất lượng cao, giá có thể chạm mốc khoảng 70.000 đồng/kg, trong khi vào chính vụ mức giá thường “mềm” hơn.
Ý nghĩa phong thủy khi trồng cây hồng xiêm (sapôchê) trong vườn nhà
Cây hồng xiêm (sapôchê) không chỉ được trồng để lấy quả mà còn được nhiều gia đình lựa chọn làm cây xanh trong sân vườn nhờ ý nghĩa phong thủy tốt đẹp. Theo quan niệm dân gian, hồng xiêm tượng trưng cho sự đủ đầy, bền vững và thành quả ngọt ngào sau quá trình nỗ lực, vun đắp. Những chùm quả sai trĩu cành được xem là biểu tượng của tài lộc, sung túc và cuộc sống ấm no.
Xét theo ngũ hành, cây thuộc hành Mộc nên thường được cho là phù hợp với người mệnh Mộc, Hỏa và Thủy, góp phần mang lại nguồn năng lượng tích cực, sự bình an và thuận lợi trong công việc, gia đạo êm ấm.
Ngoài ý nghĩa phong thủy, hồng xiêm còn là cây bóng mát với tán lá rộng, giúp che nắng, giảm nhiệt cho sân vườn và tạo không gian xanh mát quanh nhà. Tuy nhiên, khi trồng trước nhà, gia chủ nên chọn vị trí thông thoáng như hai bên sân hoặc góc vườn, tránh đặt cây ngay trước cửa chính hoặc chắn lối đi kẻo chắn ánh sáng, cản tài khí vào nhà.
Bên cạnh đó, không nên trồng quá sát tường vì bộ rễ của cây phát triển khá mạnh, về lâu dài có thể ảnh hưởng đến nền móng hoặc kết cấu công trình. Khoảng cách trồng phù hợp là cách chân tường khoảng 2–3 m. Với những ngôi nhà có diện tích hạn chế, trồng hồng xiêm trong chậu hoặc chọn giống có kích thước nhỏ sẽ là giải pháp phù hợp, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa thuận tiện cho việc chăm sóc.
Cách trồng và chăm sóc cây hồng xiêm (sapôchê) trong vườn nhà
Hồng xiêm (sapôchê) có thể được nhân giống bằng hạt, tuy nhiên phương pháp chiết cành hoặc ghép cành được áp dụng phổ biến hơn vì giúp cây giữ được đặc tính của giống, sinh trưởng khỏe và cho quả sớm. Về thời vụ, tại các tỉnh miền Bắc, thời điểm thích hợp để trồng là vào mùa xuân, khoảng tháng 2-3 khi thời tiết mát mẻ, độ ẩm cao. Trong khi đó, khu vực miền Nam thường xuống giống vào đầu mùa mưa, khoảng tháng 4-5 để cây tận dụng nguồn nước tự nhiên, nhanh bén rễ và phát triển.
Hồng xiêm (sapôchê) khá dễ chăm sóc, nhưng muốn cây ra quả nhiều, quả to và ngọt thì bạn cần chú ý tới những yếu tố sau:
- Đất trồng: Hồng xiêm phát triển tốt trên nền đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt và có độ pH khoảng 6,0-7,5.
- Ánh sáng: Cây là loài ưa sáng nên cần được trồng ở nơi có nhiều ánh nắng để quang hợp và cho năng suất cao.
- Tưới nước: Việc tưới nước cần duy trì đều đặn, đặc biệt trong giai đoạn cây còn nhỏ, thời kỳ ra hoa và nuôi quả. Vào mùa khô, cần bổ sung đủ nước để cây không bị thiếu ẩm, còn mùa mưa nên chú ý thoát nước, tránh để đất ngập úng kéo dài vì có thể làm hư rễ và ảnh hưởng đến khả năng đậu quả.
- Bón phân: Để cây sinh trưởng khỏe mạnh, nên bón phân hữu cơ kết hợp phân NPK theo từng giai đoạn phát triển. Việc bổ sung dinh dưỡng định kỳ sẽ giúp cây phát triển tán lá, ra hoa ổn định và tăng chất lượng quả.
Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, hồng xiêm có thể ra hoa và kết quả rải rác quanh năm. Tuy vậy, sản lượng thường tập trung vào khoảng 2-3 đợt thu hoạch chính trong năm. Khi quả chuyển sang màu nâu, lớp vỏ nhẵn hơn và đạt độ già thích hợp là có thể thu hái. Quả sau khi hái sẽ tiếp tục chín tự nhiên trong vài ngày, cho phần thịt mềm, ngọt và thơm đặc trưng.
