Trong danh sách những “quả tốt nhất thế giới” do một trang ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, nhóm trái cây họ cam quýt xuất hiện ở vị trí thứ 13. Tại Việt Nan, có rất nhiều giống cam quýt nổi tiếng, trong đó phải kể đến quýt đường Vĩnh Long.
Đây là một trong những đặc sản tiêu biểu của miền Tây Nam Bộ, được trồng nhiều tại các vùng chuyên canh cây ăn trái của tỉnh Vĩnh Long. Nhờ khí hậu nắng ấm quanh năm cùng nguồn đất phù sa màu mỡ, những vườn quýt nơi đây cho năng suất cao, trái phát triển đồng đều, mọng nước và có vị ngọt thanh đặc trưng.
Cây quýt đường thuộc dạng thân gỗ nhỏ, chiều cao trung bình từ 2 - 4m, tán tròn và phân cành khá nhiều. Lá cây mọc so le, có màu xanh đậm và chứa tinh dầu nên khi vò nhẹ sẽ tỏa ra mùi thơm đặc trưng. Hoa màu trắng, mọc thành chùm hoặc đơn lẻ ở nách lá, mang hương thơm dịu nhẹ. Khi được chăm sóc trong điều kiện thích hợp, cây cho năng suất ổn định với chất lượng quả đồng đều.
Quýt đường có quả khá lớn, hình cầu hoặc hơi dẹt, trọng lượng trung bình từ 180–250g/quả. Khi còn non, vỏ có màu xanh, đến lúc chín chuyển dần sang sắc vàng cam bắt mắt. Lớp vỏ mỏng, căng bóng và dễ bóc là một trong những đặc điểm giúp loại quả này được người tiêu dùng ưa chuộng. Bên trong là những múi quýt mọng nước, ít xơ, ít hạt, vị ngọt dịu tự nhiên xen lẫn chút chua nhẹ, tạo cảm giác thanh mát và không bị gắt.
Mùa quýt vào vụ cũng là thời điểm những vườn cây đồng loạt khoác lên màu vàng cam rực rỡ. Trước đây, quýt đường thường được thu hoạch từ khoảng tháng 7 đến tháng 10 âm lịch.
Tuy nhiên hiện nay, nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại, nhiều nhà vườn có thể chủ động xử lý để kéo dài thời gian thu hoạch. Dù vậy, những tháng cuối năm đến đầu năm sau vẫn được xem là thời điểm quýt đạt chất lượng ngon nhất, khi trái có độ ngọt cao, múi căng mọng và hương thơm đậm đà.
Cây quýt đường có tuổi thọ trung bình 12 – 20 năm, nhưng cho năng suất cao nhất từ năm thứ 4 đến năm thứ 10.
Không chỉ được yêu thích bởi hương vị thơm ngon, quýt đường còn là loại trái cây giàu dinh dưỡng. Trong quả chứa nhiều vitamin C, chất chống oxy hóa và các khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Việc bổ sung quýt đường vào thực đơn hằng ngày có thể góp phần tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ bổ sung nước, làm đẹp da và phù hợp với những người theo đuổi chế độ ăn uống lành mạnh.
Một điểm đặc biệt khác là gần như mọi bộ phận của quả quýt đều có giá trị sử dụng. Phần múi được dùng để ăn tươi hoặc chế biến thành nước ép, sinh tố, salad trái cây. Trong khi đó, vỏ quýt từ lâu đã được tận dụng trong Đông y hoặc dùng làm nguyên liệu sản xuất mứt, trà và tinh dầu.
Ý nghĩa khi trồng cây quýt trong vườn nhà
Ngoài giá trị kinh tế và nguồn trái cây thơm ngon, cây quýt còn được nhiều gia đình lựa chọn trồng trong sân vườn bởi ý nghĩa phong thủy tốt đẹp.
Theo quan niệm dân gian, những loại cây có quả màu vàng hoặc vàng cam như quýt thường tượng trưng cho tài lộc, may mắn và sự sung túc. Khi cây vào mùa sai trĩu quả, hình ảnh những chùm quýt vàng óng được xem là biểu tượng của thành quả, sự đủ đầy và cuộc sống ấm no.
Bên cạnh đó, cây quýt có tán lá xanh quanh năm, sinh trưởng khỏe và cho quả đều đặn nên còn mang ý nghĩa về sự phát triển bền vững, gia đình hòa thuận và con cháu đông vui. Nhiều người tin rằng việc trồng một cây quýt trong vườn không chỉ giúp tạo không gian xanh mát mà còn góp phần thu hút nguồn năng lượng tích cực, mang đến sự thịnh vượng cho gia chủ.
Đặc biệt, vào dịp Tết Nguyên đán, những cây quýt sai quả với sắc vàng rực rỡ thường được trưng bày hoặc chăm sóc kỹ lưỡng bởi màu vàng được xem là màu của phú quý, tài lộc và thành công. Vì vậy, cây quýt không chỉ là cây ăn quả quen thuộc mà còn được xem là loại cây mang nhiều ý nghĩa tốt lành trong đời sống văn hóa của người Việt.
Cách trồng và chăm sóc cây quýt tại vườn nhà
Quýt đường có thể được nhân giống bằng nhiều phương pháp như gieo hạt, chiết cành, giâm cành hoặc ghép. Trong đó, phương pháp ghép được áp dụng phổ biến nhất nhờ khả năng giữ nguyên đặc tính của cây mẹ, tỷ lệ sống cao và cho trái sớm. Cây ghép thường bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 18-24 tháng, trong khi cây trồng từ hạt có thể mất từ 5-6 năm mới cho quả.
Thời điểm thích hợp nhất để trồng quýt đường là vào đầu mùa mưa, khoảng từ tháng 5 đến tháng 7 hằng năm. Lúc này độ ẩm trong đất dồi dào, giúp cây nhanh bén rễ và giảm công chăm sóc. Đối với những khu vực có điều kiện tưới tiêu chủ động, cây có thể được trồng quanh năm nhưng cần tránh thời điểm nắng nóng kéo dài hoặc mưa ngập.
Trong quá trình chăm sóc cây quýt đường, bạn cần chú ý tới những yếu tố sau:
- Đất trồng: Quýt đường có thể trồng trên nhiều loại đất nhưng phát triển tốt nhất ở đất thịt pha, đất phù sa giàu dinh dưỡng, tơi xốp và thoát nước tốt. Đất nên có độ pH từ 5 - 7 và tầng canh tác sâu tối thiểu 0,5m. Trước khi trồng, nên đào hố khoảng 50 - 60cm mỗi chiều và bón lót bằng phân chuồng hoai mục, lân và vôi để tăng độ màu mỡ cho đất.
- Ánh sáng: Đây là loại cây ưa nắng, thích hợp trồng ở nơi thông thoáng, nhận được nhiều ánh sáng tự nhiên. Cây đủ nắng sẽ sinh trưởng khỏe, ra hoa đều và cho quả có màu sắc đẹp, vị ngọt đậm hơn.
- Tưới nước: Sau khi trồng, cần duy trì độ ẩm thường xuyên trong 1-2 tháng đầu để cây nhanh bén rễ. Khi cây đã ổn định, có thể tưới 3-4 ngày/lần, riêng mùa khô nên tăng tần suất tưới. Giai đoạn ra hoa và nuôi quả cần bổ sung đủ nước, tuy nhiên tránh để đất bị ngập úng vì quýt đường khá nhạy cảm với tình trạng thừa nước.
- Bón phân: Để cây phát triển tốt và cho năng suất cao, nên bón phân định kỳ 3-4 lần mỗi năm kết hợp giữa phân hữu cơ và NPK. Trước khi cây ra hoa cần tăng cường đạm, giai đoạn nuôi quả bổ sung thêm kali để giúp trái lớn, vỏ đẹp và tăng độ ngọt. Sau thu hoạch nên bón phân phục hồi để cây nhanh tái tạo sức sinh trưởng.
- Cắt tỉa: Việc cắt tỉa giúp cây thông thoáng, hạn chế sâu bệnh và tập trung dinh dưỡng nuôi quả. Người trồng nên thường xuyên loại bỏ cành già, cành sâu bệnh, cành mọc dày trong tán. Sau mỗi vụ thu hoạch, cần tỉa gọn tán cây để kích thích ra đọt non, tạo tiền đề cho mùa quả tiếp theo. Quýt đường ghép thường bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 18-24 tháng trồng, sớm hơn nhiều so với cây trồng từ hạt.
