Gần chục năm nay, trên thị trường xuất hiện một loại cà chua lạ mọc trên thân cây gỗ cao tới vài mét, quả có hình elip và từng chùm, đó chính là cà chua thân gỗ (Tamarillo).
Dù có tên gọi và hình dáng khá giống cà chua thông thường, nhưng cà chua thân gỗ thực chất là một loài khác. Cả hai đều thuộc họ Cà (Solanaceae), nhưng cà chua thân gỗ là cây thân gỗ lâu năm, trong khi cà chua thông thường là cây thân thảo.
Cà chua thân gỗ có nguồn gốc từ dãy Andes ở Nam Mỹ, chủ yếu tại các vùng núi cao thuộc Peru và Ecuador ngày nay. Từ thời Đế chế Inca, người dân bản địa đã biết trồng và sử dụng loại quả này như một nguồn thực phẩm trong đời sống hằng ngày.
Trong điều kiện tự nhiên, cây có thể cao từ 3 - 5 m, phát triển theo dạng bụi hoặc cây gỗ nhỏ. Lá cây lớn, màu xanh đậm, hình bầu dục hoặc hình tim. Hoa mọc thành chùm ở nách lá, thường có màu trắng pha hồng. Sau khi đậu quả, mỗi chùm thường mang từ 3-6 quả, dài khoảng 5-7 cm. Khi chín, quả chuyển sang màu đỏ, cam hoặc vàng tùy giống.
Điều khiến cà chua thân gỗ trở nên đặc biệt chính là hương vị. Nếu cà chua thường được sử dụng chủ yếu như một loại rau quả trong các món ăn, thì cà chua thân gỗ lại được xếp vào nhóm trái cây.
Phần thịt quả mềm, mọng nước, có kết cấu gần giống thạch. Khi bổ đôi, người ăn có thể dùng thìa xúc trực tiếp phần ruột bên trong. Hương vị là sự hòa quyện giữa vị chua nhẹ và ngọt thanh, kèm mùi thơm được nhiều người mô tả là sự kết hợp giữa chanh dây, xoài và cà chua chín.
Không chỉ hấp dẫn về hương vị, loại quả này còn được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Cà chua thân gỗ chứa lượng vitamin C dồi dào, được cho là cao gấp 10 lần so với táo. Ngoài ra, quả còn giàu lycopene - chất chống oxy hóa nổi tiếng tạo nên màu đỏ đặc trưng của nhiều loại quả, cùng anthocyanin - hợp chất có lợi cho sức khỏe và thường xuất hiện trong các loại trái cây có màu sắc đậm.
Tại Việt Nam, cà chua thân gỗ được trồng thành công từ năm 2018. Ngay khi xuất hiện trên thị trường, loại quả này nhanh chóng tạo nên cơn sốt nhờ sự mới lạ. Có thời điểm, giá bán lên tới vài trăm nghìn đồng mỗi kg nhưng vẫn được nhiều người tiêu dùng săn lùng để thưởng thức hoặc mua làm quà biếu.
Hiện nay, cà chua thân gỗ đã trở nên phổ biến hơn và được bày bán tại một số siêu thị, cửa hàng nông sản cũng như các kênh thương mại điện tử, giá dao động khoảng 50.000 - 70.000 đồng/kg, thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn mới xuất hiện.
Bên cạnh việc trồng để lấy quả, cây cà chua thân gỗ còn được nhiều người thành thị yêu thích như một loại cây cảnh. Nhờ tán lá xanh đẹp, quả sai và màu sắc bắt mắt, cây giống vẫn được rao bán rộng rãi trên các chợ mạng. Nhiều gia đình lựa chọn trồng tại ban công, sân thượng hoặc sân vườn vừa để làm đẹp không gian sống, vừa có thể thu hoạch quả sạch ngay tại nhà.
Cây cà chua thân gỗ có khả năng sinh trưởng và cho năng suất khá tốt. Sau khoảng 6-8 tháng trồng, cây bắt đầu cho quả. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, một cây trưởng thành có thể cho thu hoạch khoảng 20 kg quả mỗi năm.
Đáng chú ý, tuổi thọ của cây có thể lên tới khoảng 20 năm. Điều này giúp người trồng chỉ cần đầu tư một lần nhưng có thể thu hoạch trong thời gian dài.
Cách trồng và chăm sóc cây cà chua thân gỗ tại nhà
Cà chua thân gỗ thường được nhân giống bằng hạt. Để tăng tỷ lệ nảy mầm, hạt nên được ngâm trong nước ấm 40-50°C khoảng 24-48 giờ trước khi gieo. Sau đó, ủ hạt trong khăn giấy hoặc vải ẩm ở nhiệt độ 25-30°C. Khi hạt bắt đầu nhú rễ trắng thì đem gieo vào giá thể tơi xốp, thoát nước tốt.
Hạt thường nảy mầm sau 7-15 ngày. Cây trồng từ hạt thường mất từ 18 đến 24 tháng để ra quả. Để cây ra quả nhanh hơn, hãy giâm cành bán hóa gỗ vào mùa hè. Với phương pháp giâm cành, cây có thể ra quả sau 6-8 tháng nếu được chăm sóc tốt.
Trong quá trình chăm sóc cà chua thân gỗ, bạn cần chú ý tới những yếu tố sau:
- Đất trồng: Cây thích hợp với đất tơi xốp, giàu hữu cơ và thoát nước tốt. Có thể phối trộn đất mùn, xơ dừa, cát và đá trân châu để giúp rễ phát triển khỏe, hạn chế úng nước.
- Ánh sáng: Cà chua thân gỗ là cây ưa nắng, cần ít nhất 6 giờ ánh sáng trực tiếp mỗi ngày. Trồng ở nơi thông thoáng, nhiều nắng sẽ giúp cây sinh trưởng tốt, ra hoa và đậu quả nhiều hơn.
- Tưới nước: Duy trì độ ẩm vừa phải cho đất, chỉ tưới khi bề mặt đất bắt đầu khô. Vào mùa hè nên tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới giữa trưa nắng gắt.
- Bón phân: Giai đoạn cây non cần bổ sung phân giàu đạm để phát triển thân lá. Khi cây chuẩn bị ra hoa và nuôi quả nên tăng cường phân lân, kali và canxi để kích thích đậu quả, giúp quả lớn đều và hạn chế nứt quả.
- Cắt tỉa: Khi cây cao khoảng 60 cm nên bấm ngọn để kích thích mọc cành bên, tạo tán rộng. Thường xuyên cắt bỏ cành già, cành sâu bệnh và cành mọc quá dày để cây thông thoáng, tập trung dinh dưỡng nuôi quả.
- Phòng trừ sâu bệnh: Kiểm tra cây định kỳ để phát hiện sớm sâu ăn lá, rệp hoặc các bệnh do nấm. Giữ vườn thông thoáng, tránh để đất quá ẩm nhằm hạn chế sâu bệnh phát sinh.
