Nhắc đến sấu, nhiều người thường nhớ ngay đến những quả sấu xanh chua thanh dùng để nấu canh hay ngâm nước giải khát. Thế nhưng khi chín vàng, loại quả quen thuộc này lại mang một hương vị hoàn toàn khác: chua dịu, ngọt thanh, giòn thơm và đặc biệt hấp dẫn khi chấm cùng muối ớt. Mùa sấu chín chỉ kéo dài vài tuần ngắn ngủi nhưng đủ khiến nhiều người mong ngóng mỗi khi thu về.
Khoảng cuối tháng 8, đầu tháng 9, những quả sấu trên cây bắt đầu chuyển từ xanh sang vàng. Từng chùm quả tròn nhỏ nổi bật giữa tán lá, lớp vỏ vàng óng, hơi rám nắng và tỏa ra mùi thơm nhẹ. Đây cũng là thời điểm sấu chín được tìm mua nhiều nhất, nhất là tại Hà Nội – nơi loại quả này từ lâu đã gắn với ký ức và nhịp sống của mùa thu.
Điểm hấp dẫn nhất của sấu chín nằm ở sự cân bằng giữa vị chua và ngọt. Nếu sấu xanh có vị chua khá gắt, phần thịt cứng và thường được dùng làm nguyên liệu nấu ăn, thì sấu chín có vị chua nhẹ hơn, xen vị ngọt thanh. Thịt quả vẫn giữ được độ giòn nhưng mềm hơn, khi cắn có cảm giác sần sật, mọng nước và dậy mùi thơm đặc trưng.
Cách ăn sấu chín cũng vô cùng đơn giản. Chỉ cần gọt lớp vỏ bên ngoài, bỏ hạt rồi chấm trực tiếp với muối ớt hoặc muối tôm là đã có một món quà vặt hấp dẫn. Vị chua nhẹ của sấu kết hợp với vị mặn, cay và ngọt của gia vị tạo nên cảm giác vừa kích thích vị giác vừa rất dễ ăn. Có người thích ăn từng miếng nhỏ, có người lại dầm nát quả với gia vị để các vị thấm đều vào phần thịt giòn thơm.
Phổ biến hơn cả là món sấu chín dầm đường, muối và ớt. Sấu sau khi gọt vỏ được trộn với đường, thêm chút muối, ớt bột hoặc ớt tươi rồi để một lúc cho ngấm. Khi thưởng thức, từng miếng sấu giòn sần sật, đậm vị chua ngọt, cay cay, mặn mặn. Đây là món ăn vặt quen thuộc với nhiều thế hệ, đặc biệt được giới trẻ yêu thích.
Sấu chín cũng có thể chế biến thành ô mai, mứt sấu, sấu rim gừng hoặc ngâm mật ong. Trong đó, ô mai sấu chín thường được sên cùng đường, gừng và một chút muối, tạo thành món ăn có vị ngọt dịu, chua thanh và thơm ấm mùi gừng. Ngoài ra, sấu chín còn được dùng làm siro hoặc dầm đường để pha nước uống. Thêm đá lạnh, một chút nước sấu và vài quả sấu dầm là có ngay thức uống chua ngọt, thơm mát.
Do thời gian chín ngắn và khó bảo quản, sấu chín thường được bán nhanh trong ngày. Trên thị trường, sấu chín nguyên quả có giá khoảng 60.000-80.000 đồng/kg. Loại đã gọt vỏ, bỏ hạt, sơ chế sẵn để dầm có thể lên tới khoảng 140.000 đồng/kg. Ngoài các chợ truyền thống, sấu chín còn được bán nhiều trên các chợ mạng, đặc biệt vào thời điểm chính vụ.
Thông thường, cây được nhân giống bằng hạt hoặc ghép. Những cây được chăm sóc tốt có thể bắt đầu cho quả sau vài năm, sau đó ra hoa vào khoảng tháng 2-3, quả phát triển trong mùa hè. Từ tháng 6 đến tháng 8, sấu xanh được thu hoạch để chế biến. Nếu để quả tiếp tục chín tự nhiên trên cây, đến cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9, quả chuyển vàng, mềm và thơm hơn.
Lợi ích của quả sấu với sức khỏe
Tăng cường hệ miễn dịch
Quả sấu chứa các hợp chất chống oxy hóa như quercetin, góp phần hỗ trợ hệ miễn dịch và bảo vệ cơ thể trước tác động của các gốc tự do.
Hỗ trợ ngăn ngừa ung thư
Các chất chống oxy hóa trong quả sấu có khả năng bảo vệ tế bào trước tổn thương do gốc tự do. Tuy nhiên, sấu chỉ nên được xem là một phần của chế độ ăn uống lành mạnh, không thay thế các phương pháp phòng ngừa hay điều trị ung thư.
Hỗ trợ giảm cân
Sấu có vị chua tự nhiên, chứa axit hữu cơ và lượng calo không cao. Khi dùng với lượng phù hợp, loại quả này có thể giúp kích thích vị giác, hỗ trợ tiêu hóa và tạo cảm giác ngon miệng mà không cung cấp quá nhiều năng lượng. Tuy nhiên, các món sấu ngâm nhiều đường lại có thể làm tăng lượng calo.
Ngăn ngừa thiếu máu
Sấu có chứa một lượng sắt nhất định, là khoáng chất cần thiết cho quá trình sản xuất hồng cầu. Bổ sung sấu cùng các thực phẩm giàu sắt khác có thể góp phần cung cấp dưỡng chất cho cơ thể.
Hỗ trợ giải rượu
Trong dân gian, nước sấu ngâm đường, gừng hoặc nước sắc từ cùi sấu khô thường được sử dụng để giải khát và giảm cảm giác mệt mỏi sau khi uống rượu. Tuy nhiên, không có loại thực phẩm nào có thể làm rượu được đào thải nhanh khỏi cơ thể; cách an toàn nhất vẫn là để cơ thể có thời gian chuyển hóa cồn.
Hỗ trợ giảm nhiệt, làm dịu nhiệt miệng
Theo y học cổ truyền, sấu có tính mát và thường được dùng trong các bài thuốc dân gian giúp giải khát, hỗ trợ giảm nhiệt, trị nhiệt miệng. Sấu cũng được dùng trong một số bài thuốc dân gian cho các trường hợp nổi mụn, sưng lở hoặc ngứa.
